اکوایران: در شرایطی که جنگ میان ایالات متحده و ایران در وضعیتی میان «نه جنگ و نه صلح» گرفتار شده، در ظاهر این گونه به نظر می‌رسد که دولت ایالات متحده در مورد این مناقشه دچار اختلاف‌نظر است.
درست چند ساعت پیش از آنکه ایران در ساعات اولیه روز جمعه سامانه راداری هشدار زودهنگام ارتش ایالات متحده در بحرین را مورد هدف قرار دهد، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرد که به معاون و مذاکره‌کننده ارشد خود، جی‌دی ونس، گفته: «ما نیازی به توافق با ایران نداریم». ترامپ گفت که در عوض، از ونس خواسته است بر افشای آنچه رئیس‌جمهور آن را «فساد و جرم» در شهرها و ایالت‌های تحت کنترل دموکرات‌ها می‌نامد، تمرکز کند؛ این درخواست پس از آن مطرح می‌شود که دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای، به‌طور غیرمنتظره‌ای کنترل کنگره را به دست گرفتند.
به نظر می‌رسد دولت ترامپ پس از شکست در انتخابات میان‌دوره‌ای، در مورد روند جنگ با ایران دچار شکاف و اختلاف‌نظر فزاینده‌ای شده است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، گفته که کارزار فشار اقتصادی واشنگتن علیه ایران مؤثر واقع شده، بنابراین از سرگیری عملیات نظامی گسترده غیرضروری است. او افزود: «فشار اقتصادی بر ایران حتی شدیدتر هم خواهد شد». ترامپ در مورد برنامه‌های خود برای این جنگ، پیام‌های متناقضی ارسال کرده است. با وجود اینکه ترامپ هفته گذشته تهدید کرده بود که ممکن است ایران را «نابود» کند، اما هفته گذشته گفت که انجام حملات بیشتر علیه ایران «بسیار بعید» است.
ونس از منتقدان شناخته‌شده جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران است. او حملات نظامی ترامپ به ایران و بحران انرژی و تورمِ متعاقب آن در ایالات متحده را عامل شکست جمهوری‌خواهان در کنگره دانسته است. ونس اخیرا در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دلیل شکست ما، جنگ است. خودِ رئیس‌جمهور هم دیشب همین را گفت. اگر می‌خواهید استدلال کنید که این جنگ ارزشش را داشته — یعنی از دست دادن سنا برای ۶ سال آینده ارزشش را داشته — پس بفرمایید، استدلال کنید». تحلیلگران سیاسی معتقدند که ارزیابی نسبتاً صریح و بی‌پرده‌ی ونس، تلاشی است برای فاصله‌گرفتن از جنگِ ترامپ علیه ایران؛ آن هم در شرایطی که محبوبیت رئیس‌جمهور در پایین‌ترین سطح دوران کاری‌اش قرار دارد.
رهبران اپوزیسیون اسرائیل نگرانند که نتانیاهو برای تضعیف تلاش‌های رقیبش گادی آیزنکوت، دست به حمله علیه ایران بزند - یا ایران را تحریک کند تا به اسرائیل حمله کند.
ابهام و تعلیق در منطقه
در این شرایط، آسوشیتدپرس نوشت، با تغییر لحن در قبال ایران پس از انتخابات آمریکا، ترامپ خاورمیانه را در وضعیتی مبهم نسبت به مسیر پیش رو رها کرده است. به گفته دو دیپلمات خاورمیانه‌ای، تلاش‌های دیپلماتیک در منطقه اکنون به دلیل اظهارات متغیر — و گاه متناقض — ترامپ، در هاله‌ای از ابهام فرو رفته‌اند. این دیپلمات‌ها اظهار داشتند که اوایل هفته گذشته، پس از دیدار نخست‌وزیر قطر با ترامپ، به نظر می‌رسید اوضاع در مسیر درستی قرار گرفته است. اما انتشار پست ترامپ در روز پنجشنبه -که اعلام کرد ایالات متحده نیازی به توافق با ایران ندارد- وضعیتی از بلاتکلیفی و تعلیق ایجاد کرده است.
به گفته یک دیپلمات، این پست پرسش‌هایی را برانگیخت مبنی بر اینکه چرا ترامپ در حال به حاشیه راندن «ونس» است؛ کسی که نسبت به آغاز جنگ تردید داشت اما در نهایت از ترامپ حمایت کرد. به گفته یک منبع آگاه، این پیام ترامپ در حالی منتشر شد که ونس در حال بررسی امکان برقراری مجدد ارتباط با مذاکره‌کنندگان ارشد ایرانی بود. این فرد افزود، ترامپ - که از بررسی‌های ونس آگاه بود - معتقد بود که ایرانی‌ها با حسن نیت عمل نمی‌کنند.
دود به هوا برخاسته در پی حمله به مخازن سوخت در محرق بحرین، ۱۲ مارس 2026/ عکس از خبرگزاری فرانسه
ترامپ همچنین روز به روز اطمینان بیشتری پیدا می‌کند که می‌تواند با اعتبار کافی اعلام کند که به اهداف نظامی خود در این جنگ دست یافته است. با این حال، عبور از تنگه هرمز همچنان پرخطر است و ماه اکتبر شاهد بیشترین تعداد حوادث علیه کشتی‌های تجاری در این آب‌های مورد مناقشه، از ماه فوریه تاکنون، بوده است. به گفته این منبع، ترامپ معتقد است اکنون که حجم محموله‌های نفتی عبوری از تنگه به سطحی نزدیک به دوران پیش از جنگ رسیده، می‌توان مذاکره برای دستیابی به توافقی با ایرانی‌ها در خصوص نحوه اداره این آبراه حیاتی را به کشورهای حوزه خلیج [فارس] واگذار کرد.
یک دیپلمات منطقه‌ای دیگر وضعیت تلاش‌ها برای صلح را به حالتی «تعلیقی» تشبیه کرد؛ چرا که همه منتظرند کاخ سفید در مورد نیات ترامپ شفاف‌سازی کند. این دیپلمات افزود که برای میانجی‌ها و همچنین طرف ایرانی کاملاً روشن نیست که آیا اظهارات ترامپ به معنای کنار گذاشتن توافق است، یا اینکه او صرفاً پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در حال اتخاذ یک موضع‌گیری سیاسی (نمایشی) است.
تداوم وضعیت موجود
اختلافات با ایران بر سر فعالیت‌های هسته‌ای این کشور، همچنان پیچیده‌ترین و دشوارترین مسئله باقی مانده است؛ موضوعی که ترامپ اصرار دارد باید به عنوان بخشی از هر توافقی که هدفش پایان دادن به جنگ است، حل‌وفصل شود.
در این رابطه، انیسه بصیری تبریزی، پژوهشگر وابسته در برنامه خاورمیانه و شمال آفریقای اندیشکده چتم هاوس، به شبکه الجزیره گفت: «ما همچنان در وضعیتی به سر می‌بریم که نه جنگ است و نه صلح، و بعید است که این شرایط در حال حاضر تغییری کند». او افزود: «وقوع حملات گسترده در روزهای پیشِ رو بعید به نظر می‌رسد، اما احتمال دارد در یکی دو هفته آینده، اوضاع به یک سو یا سوی دیگر تغییر کند. کشورهای حوزه خلیج فارس لزوماً این وضعیت را به عنوان یک "شرایط عادیِ جدید" نمی‌پذیرند، هرچند که آن را به احتمال وقوع جنگی دوباره ترجیح می‌دهند».
یک کشتی به گل نشسته در تنگه هرمز، اکتبر 2026/ عکس از گاردین
مایکل سینگ، مدیر اجرایی مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، هم به آسوشیتدپرس گفته که انتظار دارد وضعیت موجود تا مدتی ادامه یابد؛ به‌طوری که ایالات متحده و ایران بر سر تنگه هرمز در بن‌بست باقی بمانند و آمریکا به محاصره دریایی چندماهه‌ی خود که جریان نفت خام ایران به بازار جهانی را محدود کرده است، ادامه دهد.
به گفته سینگ، راهبرد آمریکا مبنی بر اعمال فشار اقتصادی شدید بر ایران، در مقایسه با تشدید تنش‌های نظامی یا دادن امتیاز به تهران، گزینه‌ای بسیار جذاب‌تر برای ترامپ محسوب می‌شود. او همچنین خاطرنشان کرد که اگر ترامپ دریابد ایرانیان برای مذاکره‌ای جدی آمادگی دارند، همواره می‌تواند در موضع خود پیرامون مشارکت ونس در تعامل با طرف ایرانی تجدیدنظر کند.
به گفته سینگ، که در دوران ریاست‌جمهوری جورج دبلیو بوش در کاخ سفید بر مسائل خاورمیانه کار می‌کرد: «شاید منطقی‌ترین رویکرد از نظر ترامپ این باشد که صبر پیشه کنیم، فشار را حفظ نماییم و به میانجی‌گران اجازه دهیم به کار خود ادامه دهند. و آنگاه که زمان مناسب فرا رسید - و نه پیش از آن- می‌توان مقامات ارشد، همچون ونس و دیگران را وارد گفتگوها کرد».
دو هفته سرنوشت ساز و سناریوهای افراطی و میانه ترامپ
در این شرایط، دنیس سیترونوویچ، تحلیل‌گر موسسه امنیت ملی نوشت: گزینه‌های ترامپ در قبال ایران رو به محدود شدن هستند. با توجه به شکاف‌های عظیم میان واشنگتن و تهران، بی‌اعتمادی عمیق متقابل، و رویکردهای بنیادین متفاوت آن‌ها نسبت به مذاکره، دستیابی به یک توافق از طریق گفتگو همچنان بسیار دشوار است. ایران انگیزه‌ی چندانی برای دست کشیدن از خواسته‌های اصلی خود ندارد؛ به‌ویژه پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا که این باور را در تهران تقویت کرده است که زمان به نفع آن‌ها پیش می‌رود. در این شرایط، چند گزینه پیش روی ترامپ قرار دارد که هیچ‌کدام چندان مطلوب نیستند.
گزینه اول، اعلام پیروزی و کناره‌گیری است. ترامپ ممکن است اعلام کند که ایالات متحده به اهداف نظامی خود دست یافته، رژیم تحریم‌ها را حفظ کند و تلاش نماید وضعیتی شبیه به شرایط پیش از ۲۸ فوریه را احیا کند. این اقدام راهی برای خروج سیاسی فراهم می‌کند، هرچند با جاه‌طلبی‌های استراتژیک اولیه‌ی دولت فاصله زیادی دارد.
گزینه دوم، تشدید دوباره تنش‌های نظامی است. ترامپ ممکن است دستور حمله محدود را صادر کند، به این امید که عزم آمریکا را نشان دهد، موقعیت خود را در مذاکرات بهبود بخشد یا بتواند پیروزی اعلام کند. اما ایران تقریباً به‌طور قطع دست به تلافی خواهد زد که می‌تواند چرخه‌ی جدیدی از تشدید تنش‌ها را به راه بیندازد. همچنین، او ممکن است کارزاری گسترده‌تر — شامل حملاتی به زیرساخت‌های ایران — آغاز کند، به این امید که تهران را وادار به تسلیم نماید. با این حال، دلیلی وجود ندارد که باور کنیم چنین کارزاری منجر به تسلیم شدن ایران خواهد شد؛ ضمن اینکه خطرات ناشی از یک جنگ منطقه‌ای طولانی‌مدت و پرهزینه، بسیار قابل‌توجه خواهد بود.
بیلبورد ضدآمریکایی در تهران، ۱۹ اوت ۲۰۲۶/ عکس از EPA
گزینه سوم، حفظ وضعیت موجود است. شاید این گزینه از نظر سیاسی آسان‌ترین راه به نظر برسد، اما به‌هیچ‌وجه پایدار نیست. محاصره دریایی نمی‌تواند جایگزینی برای یک استراتژی باشد. بعید است ایران این وضعیت را برای همیشه بپذیرد؛ بلکه ممکن است حملات خود علیه کشتی‌های تجاری و نفت‌کش‌ها را تشدید کند که منجر به افزایش قیمت انرژی خواهد شد. در همین حال، خودِ این محاصره هزینه‌بر است و کنگره‌ی جدید نیز ممکن است فشار بر دولت را برای پایان دادن به این مناقشه افزایش دهد.
دو سناریوی «افراطی» — یعنی دستیابی به یک توافق دیپلماتیک جامع از یک سو، و یک کارزار نظامی گسترده و طولانی‌مدت از سوی دیگر — روزبه‌روز کمتر محتمل می‌شوند. در عوض، احتمال وقوع سناریوهای میانه افزایش یافته است: اعلام پیروزی و خروج توسط ترامپ؛ ادامه کارزار فشار فعلی برای مدتی محدود و سپس کناره‌گیری؛ یا تلاش برای انجام یک عملیات نظامی دیگر با این باورِ نادرست که اعمال نیروی بیشتر، توافق بهتری را به ارمغان خواهد آورد. با این حال، تفاوت مهمی میان آنچه ترامپ در نظر دارد و آنچه واقعاً می‌تواند کنترل کند، وجود دارد. یک عملیات نظامی محدود، تضمین‌کننده واکنشی محدود از سوی ایران نیست. همچنین، تصمیم به تداوم محاصره نیز تضمین نمی‌کند که تهران از تشدید تنش‌ها خودداری ورزد.
دو هفته پیشِ رو می‌تواند بسیار سرنوشت‌ساز باشد، به‌ویژه با توجه به ورود قریب‌الوقوع گروه ضربت ناو هواپیمابر یو‌اس‌اس تئودور روزولت به منطقه. این امر ممکن است گزینه‌های نظامی بیشتری در اختیار واشنگتن قرار دهد، اما نباید آن را به منزله‌ی شواهدی دال بر اتخاذ تصمیم قطعی برای حمله تلقی کرد. شاید گزینه‌های مطلوب ترامپ رو به پایان باشند، اما صبر ایران به پایان نرسیده است. خطر واقعی اینجاست که واشنگتن، توانایی خود برای انجام یک عملیات نظامی دیگر را با توانایی کنترلِ پیامدهای پس از آن اشتباه بگیرد.
در این شرایط، نیوزویک هم در گزارشی پنج سناریو برای آینده جنگ -از دستیابی به توافق گرفته تا تشدید درگیری‌ها- را بررسی کرده است.
۱. توافق
همان‌طور که می‌دانیم، اظهارات قاطع ترامپ در مورد ایران عمر کوتاهی دارند. برای مثال، در ماه ژوئن او اعلام کرد که توافق با تهران نهایی شده است، اما تنها چند هفته بعد، آن توافق از هم پاشید. روز دوشنبه، پس از دیدار با نخست‌وزیر قطر، ترامپ از وجود نوعی تحرک به سمت پایان دادن به درگیری سخن گفت. با این اوصاف، می‌توان گفت که پست اخیر او در مورد پایان مذاکره — که با سبک همیشگی ترامپ در مذاکرات همخوانی دارد — نوعی ابزار فشار است؛ به طوری که هرگونه توافق احتمالی، به عنوان «تسلیم شدن ایران» جلوه داده می‌شود.
کارگران در حال نصب یک تابلوی تبلیغاتی ضدآمریکایی و ضداسرائیلی در تهران، ۳ نوامبر ۲۰۲۶/ عکس از آسوشیتدپرس
چارچوب یک توافق وجود دارد. به گزارش آکسیوس، طرحی دو روزه از سوی قطر پیشنهاد شده که بر اساس آن، واشنگتن محاصره را لغو کرده و بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد می‌کند؛ در مقابل، ایران به بازرسان سازمان ملل اجازه می‌دهد از تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده بازدید کنند و تنگه هرمز نیز در روز دوم بازگشایی خواهد شد. ترامپ گفته آمریکا نیازی به توافق ندارد. اما او قطعاً ترجیح می‌دهد توافقی حاصل شود. ایران نیز پیش از فشارهای اقتصادی غیرقابل‌تحمل، به توافق نیاز دارد.
۲. مصالحه بدونِ توافق رسمی
این سناریو شاید بیش از هر چیز با ادبیات اخیر ترامپ همخوانی داشته باشد. در این حالت، نه مراسم امضایی در کار است و نه توافقی بزرگ و جامع. در عوض، طرفین گام‌های متقابل و بی‌سروصدایی برمی‌دارند: ایران حملات به کشتیرانی را کاهش می‌دهد، واشنگتن سخت‌گیری در اجرای تحریم‌ها را کمتر می‌کند، نفت‌کش‌ها به حرکت درمی‌آیند و پرونده هسته‌ای به زمانی دیگر موکول می‌شود.
گاهی اوقات، پیشرفت تنها زمانی حاصل می‌شود که کارها به‌صورت محرمانه و به دور از فشارهای نمایش‌های سیاسی انجام شوند. تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه، ماه گذشته گفته بود: «بیایید صرفاً یک وقت‌نگهدار [وقفه] داشته باشیم». مقامات خاورمیانه‌ای به روزنامه «وال‌ستریت ژورنال» گفته‌اند که یکی از پیشنهادهای اولیه این است که آمریکا ناوهای هواپیمابر خود را از ایران دورتر کند و محاصره اقتصادی را تا حدی کاهش دهد؛ در مقابل، ایران نیز اجازه دهد ۲۵ نفت‌کش از تنگه [هرمز] عبور کنند. تریتا پارسی از مؤسسه کوئینسی هم گفته ترامپ ممکن است محاصره را روی کاغذ حفظ کند، اما در عمل اجازه دهد که این محاصره «به‌تدریج و نامحسوس رنگ ببازد»؛ بدین ترتیب، تنش‌ها کاهش می‌یابد و آبروی طرفین نیز حفظ می‌شود. در آن صورت، ترامپ می‌تواند صادقانه بگوید که هرگز توافقی امضا نکرده است.
۳. محاصره‌ی همیشگی
به نظر می‌رسد این همان سیاستی است که ترامپ برگزیده است: نه جنگ، نه توافق. روبیو روز سه‌شنبه به همتایان خود در گروه هفت گفت که ترامپ گزینه‌های از سرگیری جنگ یا دستیابی به توافق را بررسی کرده، اما در نهایت گزینه سومی را انتخاب کرده است: ادامه فشار اقتصادی خفه‌کننده. کارگروه دروازه آهنین (Iron Gate) وابسته به فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) قصد دارد این فشار را به مرزهای زمینی ایران و دریای خزر نیز گسترش دهد تا تهران را وادار به مصالحه بر سر مسئله هسته‌ای و تضمین عبور آزاد کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز کند. ترامپ می‌گوید متحدان آمریکا در خلیج فارس این رویکرد را ترجیح می‌دهند و این کار باعث می‌شود واشنگتن درگیر یک کارزار بمباران دیگر نشود.
تابلوی ضدآمریکایی در تهران، نوامبر 2026 تهران/ عکس از EPA
اما نقطه ضعف این استراتژی برای آمریکا آن است که نیازمند رضایت ضمنی تهران نسبت به وضعیت فعلی است؛ چه از روی میل و چه به این دلیل که چاره‌ای جز پذیرش آن ندارند. تهران گفته مصمم است از وضعیت «نه جنگ و نه صلح» خارج شود؛ موضعی که نشان می‌دهد تهران قصد دارد به مقاومت مسلحانه علیه ایالات متحده در تنگه هرمز و فراتر از آن ادامه دهد. ایران حتی اروپا را نیز تهدید کرده است؛ همچنین ادعای طرح‌هایی علیه جان مقامات دولت ترامپ — از جمله اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری — باعث شده است که آن‌ها ناچار شوند تحت تدابیر امنیتی شدید در پایگاه‌های نظامی زندگی کنند.
۴. جنگ در سایه
بعید است ایران تن دادن به یک خفگی تدریجی را بدون واکنش بپذیرد؛ اما در عین حال، نمی‌خواهد زمینه‌ساز یک کارزار هوایی تمام‌عیار دیگر از سوی آمریکا و اسرائیل شود. راه میانه، اعمالِ «دردِ حساب‌شده» است: استفاده از مین‌های دریایی، پهپادها، نیروهای متحد منطقه‌ای، خرابکاری و حملات سایبری؛ اقداماتی که با حملات محدود آمریکا — تحت عنوان «دفاع از خود» — پاسخ داده می‌شوند.
بخش عمده‌ای از این تحرکات هم‌اکنون در جریان است. درخواست روبیو از متحدان گروه هفت هم برای کمک به تأمین امنیت کشتیرانی، هیچ‌گونه تعهدی را به همراه نداشت. تحلیلی که برای مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی تهیه شده، دکترین ایران را مبتنی بر «تشدیدِ سنجیده‌ی تنش» (calibrated escalation) توصیف می‌کند؛ رویکردی که به جنگ تمام‌عیار نمی‌انجامد. شاید بتوان نمونه‌هایی از این راهبرد را در حملات سایبری اخیر به فروشگاه‌های زنجیره‌ای در اروپا مشاهده کرد.
۵. بازگشتِ جنگ تمام عیار
دولت آمریکا می‌گوید فعلاً نیازی به چنین وضعیتی ندارد. اما مسیر بازگشت به جنگ تمام‌عیار، نه از طریق تمایلات رهبرانی دمدمی‌مزاج، بلکه از راه رویدادهایی شتاب‌دهنده هموار می‌شود؛ وقایعی نظیر حمله‌ای به نیروهای آمریکایی که تلفات سنگینی بر جای بگذارد، تکرار حملات به نفت‌کش‌ها، یا بروز نشانه‌هایی مبنی بر تلاش شتابان برای دستیابی به سلاح هسته‌ای.
دیوارنگاره‌ای با موضوع جنگ در تهران، ۳ ژوئن 2026/خبرگزاری فرانسه
پرونده هسته‌ای در اینجا حکمِ انبار باروت را دارد و دلیل اصلیِ احتمالی برای وقوع جنگ است. روز پنجشنبه، مجلس خبرگان ایران اعلام کرد که بررسیِ خروج از «پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای» (NPT) به یک «ضرورت اجتناب‌ناپذیر» تبدیل شده است. ترامپ می‌گوید ایالات متحده کاملاً «آماده‌ی نبرد» (locked and loaded) است و بارها ادعا کرده که اجازه نخواهد داد ایران گام دیگری به سمت ساخت سلاح هسته‌ای بردارد.
پیروزی بدون «نقطه پایان»
رویکرد ترامپ، مفهوم پیروزی را به نوعی «تملک» تغییر می‌دهد: تملکِ پول‌های ایران، تنگه‌های دریاییِ تحت کنترل آن، و زمان. اما این وضعیت، یک «نقطه پایان» (یا وضعیت نهاییِ تثبیت‌شده) محسوب نمی‌شود. هر کدام از مسیر‌های فوق از میان انتخاب‌هایی می‌گذرد که تهران نیز می‌تواند انجام دهد، حتی اگر گزینه‌هایش محدودتر از گزینه‌های ایالات متحده باشد.
این پنج سناریو نیز متقابلاً منحصر به فرد نیستند. محتمل‌ترین آینده نزدیک، سه سناریوی میانی را با هم ترکیب می‌کند. این به معنای محاصره‌ای است که روی کاغذ تشدید می‌شود در حالی که در عمل فاش می‌شود، و با شعله‌ور شدن جنگ در سایه که می‌تواند به پنجمی ختم شود، همراه است.
با این حال، آشکارترین نتیجه، نتیجه دوم خواهد بود. رئیس‌جمهوری که می‌گوید دیگر نیازی به توافق ندارد، به چیزی رضایت می‌دهد که تقریباً همه چیزهایی را که یک توافق می‌تواند داشته باشد، انجام می‌دهد - بدون اینکه هرگز آن را یک توافق بنامد. شاید این بهترین چیزی باشد که می‌توانیم در حال حاضر به آن امیدوار باشیم.
