اکوایران:در اثنای بحران اقتصادی در ترکیه، حتی بسیاری از فعالان اقتصادی، بازرگانان و تولیدکنندگان این کشور برای سفر به کشورهای اروپایی دچار مشکل شده‌اند. چرا که تعلل و اتلاف وقت برای بررسی درخواست‌ها در سطح بالایی است و البته واقعیت این است که شهروندان ترکیه‌ای نیز با رکوردشکنی میلیونی خود، کشورهای اروپایی را به شدت نگران کرده‌اند.
به نحوی که تنها در سال 2025 میلادی، 1 میلیون و 270 هزار نفر از شهروندان ترکیه درخواست ویزای شنگن ثبت کرده‌اند. این رقم ترکیه را پس از چین در جایگاه دوم جهان از نظر حجم درخواست قرار می‌دهد.
به گزارش تسنیم، نرخ کلی رد درخواست‌ها برای متقاضیان ترکیه‌ای 14٫6 درصد اعلام شده است؛ یعنی به‌طور میانگین از هر 100 درخواست، حدود 14 تا 15 درخواست رد شده است.
به باور کارشناسان، ترکیه، با وجود پیوند اقتصادی و جغرافیایی عمیق با اروپا و جایگاه نامزدی عضویت در اتحادیه اروپا، همچنان با محدودیت جدی در تحرک شهروندانش مواجه است. این فاصله میان ادغام اقتصادی ترکیه در اروپا و محدودیت جابه‌جایی شهروندانش موضوعی قابل تأمل است. هم اکنون ترکیه از حیث اعتبار سنجی بین‌المللی گذرنامه، بر پله چهل و سوم جهان ایستاده که با یک اقتصاد پویا و در حال توسعه، انطباق ندارد.
طبق آمار کمیسیون اروپا در سال 2025 بیش از 12 میلیون درخواست ویزای کوتاه‌مدت شنگن در جهان ثبت شده است. چین با حدود 1٫9 میلیون درخواست در رتبه نخست قرار داشته، ترکیه با حدود 1٫26 میلیون درخواست در رتبه دوم بوده و هند با حدود 1٫15 میلیون درخواست در جایگاه سوم قرار دارد.
اما تفاوت در اینجاست که چینی‌های ارائه دهنده درخواست ویزا، غالباً از میان مهندسین، پیمانکاران، بازرگانان و فعالان اقتصادی هستند، هند به عنوان پرجمعیت‌ترین کشور جهان غالباً تکنیسین و نیروی کار به کشورهای مختلف می‌فرستد، اما ترکیه 86 میلیون نفری که از حیث جمعیت، دانش و تخصص کارگری و فنی و تعداد پیمانکاران و بازرگانان مطلقاً با چین و هندوستان قابل مقایسه نیست، درخواست بالایی برای ویزای شنگن دارد و این درخواست را باید به گسترده شدن بحران اقتصادی چند سال اخیر ربط داد.
ترکیه امیدوار است پس از اتمام مذاکرات جدید با مقامات آلمانی، بیشترین میزان قبول درخواست در این کشور روی دهد. اما گزارش روزنامه نفس گازته چاپ آنکارا نشان می‌دهد آلمان در میان مقاصد اصلی ترکیه سخت‌گیرتر بوده، در حالی‌که پرتغال، اسپانیا و رومانی نرخ رد پایین‌تری ثبت کرده‌اند.
البته با توجه به موقعیت جغرافیایی ترکیه، یونان محبوب‌ترین مقصد متقاضیان ترکیه‌ای بوده و آلمان در جایگاه دوم قرار دارد.
از بین 311 هزار درخواست شهروندان ترکیه برای سفر به یونان حدود 33 هزار مورد پاسخ رد دریافت شده که ارتباط تنگاتنگی با تجارب وزارت کشور یونان در مورد دردسرساز شدن توریست های ترکیه‌ای در یونان دارد.
بحران اقتصادی کاری کرده که حالا بخشی از شهروندان ترکیه‌ای، سفر گردشگری به مناطق مختلف یونان را ارزان‌تر از بودروم و آنتالیا می‌دانند و اغلب سفرها به مقصد یونان، برای گردش است.
ولی درباره آلمان و فرانسه شاهد وضعیت متفاوتی هستیم و آن دسته از ترکیه ای‌ها که درخواست ویزا برای سفر به فرانسه و آلمان دارند، غالباً به دنبال کار، تحصیل یا مهاجرت همیشگی هستند.
در سال 2025 میلادی، آلمان 21 درصد از 218 هزار درخواست ویزای شهروندان ترکیه‌ای را رد کرده و فرانسه نیز از مجموع 143 هزار مورد درخواست شهروندان ترکیه به 16 درصد آنها پاسخ منفی داده است.
رد درخواست ویزای ترکیه ای‌ها در ایتالیا نیز 15 درصد و در دانمارک و مجارستان در حد 20 درصد است.
در گزارش‌های تحلیلگران مهاجرتی به این نکته اشاره شده که بخشی از شهروندان ترکیه‌ای که به ظاهر برای سفر گردشگری به این کشورها درخواست ویزا می‌دهند، پس از اتمام مهلت اقامت، به دنبال اختفا و پنهان شدن از دید پلیس هستند و درصد قابل توجهی از آنان حاضر نیستند به کشورشان بازگردند.
گزارش کمیسیون اروپا اعلام کرده که ترکیه در دوره گزارش‌دهی هیچ پیشرفتی در 6 معیار باقی‌مانده آزادسازی ویزا نداشته و سیاست ویزایی ترکیه هنوز در برخی زمینه‌ها با مقررات اتحادیه اروپا همسو نیست.
این گزارش یک تناقض مهم را نشان می‌دهد: از یک طرف، همکاری اقتصادی و تسهیل رفت‌وآمد مورد حمایت اروپا قرار دارد، از طرف دیگر، موانع سیاسی و حقوقی برای آزادسازی عمومی ویزا همچنان پابرجاست.
پروفسور مراد ارجان از محققین مرکز مطالعات بحران و سیاست آنکارا (ANKASAM) نویسنده یادآوری می‌کند که ترکیه از 72 معیار نقشه راه آزادسازی ویزا، 66 معیار را برآورده کرده است و 6 معیار باقی‌مانده همچنان مانع اصلی هستند.
انعطاف مشروط آلمان در برابر ترکیه
از 15 ژوئیه 2025، اتحادیه اروپا قواعد موسوم به Cascade Rule را برای تسهیل صدور ویزاهای چند بار ورود برای برخی از متقاضیان واجد شرایط ترکیه‌ای اجرا کرد.
بر اساس این سازوکار، افرادی که سابقه استفاده صحیح از ویزا دارند، ممکن است به‌تدریج ویزاهای با اعتبار طولانی‌تر دریافت کنند. یکی از حامیان این ایده، آلمان بوده و یوهان وادفول وزیر امور خارجه آلمان، در پارلمان فدرال این کشور اعلام کرده که برای تسهیل روند صدور ویزا برای تجار و صاحبان کسب‌وکار ترکیه، به تمام واحدهای اداری مربوطه دستور اقدام داده شده است.
وادفول تأکید کرده که دولت آلمان با سرعت در حال اجرای این برنامه است و تمام بخش‌های مرتبط مأمور شده‌اند تا مقدمات لازم را فراهم کنند. این اظهارات ادامه تعهدی است که هندریک وُست، نخست‌وزیر ایالت نوردراین-وستفالن، در سفر سپتامبر 2026 خود به ترکیه مطرح کرده بود.
در شرایطی که برخی سفارتخانه‌ها در ترکیه عملاً بازار سیاه برای تعیین وقت به وجود آورده‌اند، وزارت خارجه آلمان در حال بررسی ایجاد یک مرکز خدماتی جدید در ترکیه است که بتواند درخواست‌های ویزا را دریافت کند و برخی خدمات کنسولی را ارائه دهد ولی فعلاً محل و زمان افتتاح این مرکز مشخص نشده است.
وادفول در پارلمان آلمان صریحاً گفته که بدون افزایش ظرفیت نیروی انسانی، تسریع روند ویزا امکان‌پذیر نیست. دولت آلمان می‌خواهد با دیجیتالی‌سازی، ایجاد مراکز پردازش منطقه‌ای و توزیع انعطاف‌پذیر نیروی انسانی، از تراکم پرونده‌ها بکاهد.
آلمان در توافق با ترکیه، با تشکیل لیستی متشکل از چهارصد شرکت ترکیه‌ای که ارتباط تجاری معتبر و مستمر با آلمان دارند، دریافت سریع‌تر وقت مراجعه، کاهش تعداد مدارک موردنیاز، رسیدگی سریع‌تر به درخواست‌ها و امکان تسهیل صدور ویزاهای تجاری با اعتبار طولانی‌تر را تضمین کرده است.
در برنامه جدید، قرار است دامنه شرکت‌های مشمول گسترش یابد. به‌ویژه شرکت‌های عضو شورای روابط اقتصادی خارجی ترکیه (DEİK) که ارتباط تجاری مشخصی با آلمان دارند، در زمره گروه‌های موردنظر قرار گرفته‌اند.
