به گزارش اکوایران، آمریکا پس از سالها حمایت از نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) که بهعنوان ستون مبارزه با داعش شناخته میشدند، به طور تدریجی از این حمایتها کاسته است. این تغییر در سیاستهای واشنگتن، روابط ترکیه و آمریکا را بهویژه در زمینه مسائل کردی، بهبود بخشیده است. اما تحلیلگران هشدار میدهند که این روند همچنان شکننده است و وابسته به تحولات میدانی در شمال سوریه باقی میماند.
پایان حمایت آمریکا از کردها
به نوشته المانیتور، واشنگتن در حال ارسال سیگنالهایی مبنی بر کاهش حمایت خود از نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) است که باعث تقویت روابط آمریکا و ترکیه شده و یکی از منابع عمده بیاعتمادی طولانیمدت میان این دو پایتخت را کاهش داده است. با این حال، تحلیلگران میگویند که این شتاب همچنان شکننده است و به تحولات میدانی در سوریه وابسته است. این تغییر در موضع واشنگتن زمانی روشنتر شد که نیروهای SDF در شمال شرقی سوریه، پس از یک حمله نیروهای دولت سوریه و توافق آتشبس 18 ژانویه که خودمختاری این گروه را محدود کرد، سرزمینها و نفوذ خود را از دست دادند. تحت فشار شدید نظامی، این گروه از مناطق شهری بزرگ، از جمله رقه و بخشهایی از دیرالزور عقبنشینی کرد. نتیجه این تحول، ضعیف شد SDF بود چرا که این گروه بسیاری از درخواستهای دمشق را پذیرفت، هرچند مذاکرات همچنان ادامه دارد.
اکوایران: دولت الشرع پس از توافق شکننده با کردها کنترل شمالشرق سوریه را به دست گرفت، اما درگیریها هنوز ادامه دارد.
تام باراک، سفیر ایالات متحده در آنکارا و نماینده ویژه واشنگتن در سوریه و مذاکرهکننده اصلی در گفتوگوهای دمشق و SDF، روز سهشنبه در توییتر نوشت که «هدف اصلی SDF به عنوان نیروی اصلی ضد داعش در میدان به طور عمده به پایان رسیده است» که این به معنای آماده بودن آمریکا برای عبور از شراکت دیرینهای است که مدتها روابط ترکیه و آمریکا را تحت فشار قرار داده بود. برای آنکارا، اظهارات باراک نقطه عطفی محسوب میشود، چرا که موضوع SDF که از نظر ترکیه به عنوان مهمترین عنصر بیثباتکننده روابط دو کشور تلقی میشد به عنوان یک اصلاح دیرهنگام از سوی واشنگتن و نه یک امتیاز به دست آمده از آن، تلقی شد. آلپر کوشکن، سفیر سابق ترکیه و پژوهشگر ارشد در مرکز کارنگی برای صلح بینالمللی گفت: «این به معنای حذف مهمترین عاملی است که روابط دو کشور را مسموم میکند». او این تغییر را اصلاح دیرهنگام سیاست آمریکا توصیف کرد.
نگاهی به تاریخچه یک شکاف در خاورمیانه
اختلاف بر سر مسئله کردها به سالهای 2014-2015 بازمیگردد، زمانی که مقامات آمریکایی به این نتیجه رسیدند که گروههای مخالف سوری مورد حمایت ترکیه تکهتکه و عمدتاً تمرکز خود را بر مبارزه با رژیم اسد گذاشتهاند نه داعش. در مقابل، جنگجویان کرد از واحدهای حفاظت مردمی (YPG) – که بعدها به SDF پیوستند – نیرویی منسجمتر با تمرکز روشنتری بر مبارزه با داعش ارائه دادند. آنکارا از سوی دیگر، SDF را به عنوان تهدیدی عمده برای امنیت ملی خود میبیند، چرا که هسته اصلی این گروه، YPG، شاخهای از حزب کارگران کردستان (PKK) است که ترکیه، ایالات متحده و اتحادیه اروپا آن را به عنوان یک سازمان تروریستی شناختهاند. PKK از سال 1984 جنگ مسلحانهای را برای خودمختاری کردها در ترکیه آغاز کرده است، اما در ماه مه اعلام کرد که در چارچوب مذاکرات صلح جاری با آنکارا، قصد دارد خود را خلع سلاح کرده و منحل شود. بین سالهای 2016 تا 2020، ترکیه مجموعهای از عملیاتهای نظامی مرزی به اراضی تحت کنترل SDF انجام داد و هماکنون حدود 15 هزار سرباز در شمال سوریه مستقر کرده است.
آمریکا و یک چرخش شکننده
با این حال، تغییر موضع آمریکا در خصوص SDF و به طور کلی در سوریه همچنان در وضعیت ناپایداری است. چرخه جدیدی از خشونت بین دمشق و نیروهای کرد یا احیای فعالیت داعش ممکن است ایالات متحده را مجبور کند که از فاصلهگیری از SDF عقبنشینی کند. نگرانیهای واشنگتن همچنین در اقدامات آنها در میدان مشهود است. روز چهارشنبه، نیروهای ایالات متحده شروع به انتقال زندانیان داعش از تأسیسات قبلاً تحت حفاظت SDF کردند، اقدامی احتیاطی که نگرانیها از این که بیثباتی مجدد ممکن است به سایتهای بازداشت آسیب برساند، منعکس میکند. تول گفت: «آتشبسها پیش از این در عرض 48 ساعت فروپاشیدهاند و مشکلاتی در اجرای توافق 10 مارس وجود داشت»، و به توافق مشکلدار یکپارچگی میان SDF و دمشق در ماه مارس برای ادغام گروه کرد در دولت سوریه اشاره کرد. با این حال، حتی اگر SDF همچنان به مبارزه مسلحانه خود ادامه دهد، تول استدلال کرد که محیط منطقهای به طور قطعی علیه آن تغییر کرده است. با اولویت قرار دادن ثبات توسط کشورهای عربی و ارسال سیگنالهایی از سوی واشنگتن مبنی بر عقبنشینی از شرکای مسلح غیر دولتی، فضای سیاسی و دیپلماتیکی که پیشتر به گروه اجازه میداد قدرت خود را مستحکم کند، به طور قابل توجهی کاهش یافته است.
ترکیه بدون تروریسم!
المانیتور در گزارش دیگری به بررسی نقش و جایگاه ترکیه در اتفاقات میان سوریه و نیروهای کرد پرداخته و نگرانی های دولت مردان ترکی را نسبت به تحولات در این نقطه جغرافیایی مورد بررسی قرار داده است. بر اساس این گزارش حمله سریع دولت سوریه به مناطق تحت کنترل کردها، آنچه که مقامات ترکیه برای مدتها به عنوان نگرانی اصلی امنیت ملی خود در سوریه توصیف کرده بودند، را حل کرده است. عقبنشینی SDF مستقیماً به محاسبات داخلی آنکارا مرتبط است. مقامات ترکیه استدلال میکنند که کاهش کنترل این گروه، ابتکار «ترکیه بدون تروریسم» را تقویت میکند که هدف آن پایان دادن به شورش PKK پس از دههها جنگ است. مقامات ترکیه برای مدتها استدلال کردهاند که پیشرفت در راستای اصلاحات قانونی و سیاسی در داخل کشور در حالی که SDF بر سرزمینهای مرزی ترکیه کنترل دارد، از نظر سیاسی غیرممکن است.
عقبنشینی SDF همچنین میتواند رویکرد ترکیه را در قبال مطالبات کردی در داخل کشور بازنگری کند. به گفته مقامات ترکیه، تا زمانی که نیرویی مرتبط با PKK در سوریه کنترل سرزمینهایی را در دست داشته باشد، فضای سیاسی یا قانونی برای اصلاحات وجود نخواهد داشت و هرگونه امتیاز داخلی بیمعنا خواهد بود. اکنون که این ساختار خارجی تضعیف شده است، آنکارا دلایل کمتری برای تأخیر در اصلاحات مورد بحث دارد. حالا که تهدید خارجی در حال کاهش است، آنکارا ممکن است فضای بیشتری برای اجرای اصلاحات قانونی در راستای برآوردن خواستههای اصلی جنبش سیاسی کرد پیدا کند. از جمله این خواستهها میتوان به آزادسازی زندانیان غیرخشونتآمیز، اصلاح قوانین ضدتروریستی و شناسایی هویت کردی در قانون اساسی اشاره کرد.
این استدلال اما از سوی بازیگران سیاسی کرد مورد چالش قرار گرفته است. حزب دموکراتیک خلقها (HDP) که حامی کردها است، خشونتهای مربوط به عقبنشینی SDF را محکوم کرده و تحولات در شمال شرق سوریه را به عنوان بخشی از یک حمله وسیعتر به جوامع و حقوق کردی تعبیر کرده است. با این حال، الکساندر مککیور، پژوهشگر مستقل مستقر در دمشق و اردن و نویسنده خبرنامه «این هفته در شمال سوریه»، گفت که نتیجه نهایی بستگی به رفتار دمشق دارد. «اگر دولت سوریه اقدامات معناداری برای ادغام رهبران کرد و جامعه کرد در دولت سوریه انجام دهد، این میتواند به احیای مذاکرات با PKK کمک کند و در عین حال از تحریک بیشتر خشم کردها علیه دولت جلوگیری کند.»
یک گذار شکننده برای ترکیه
دستآوردهای ترکیه ممکن است شکننده باشند اگر توافق آتشبس 18 ژانویه بین دمشق و نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) پس از پایان مهلت شارا، که شنبه به پایان میرسد، از هم بپاشد. اگرچه طبق گزارش «المانیتور» در 22 ژانویه، این مهلت چهار روزه به طور غیررسمی تمدید شده است. بر اساس چارچوب اعلامشده توسط دولت سوریه، از SDF انتظار میرود که ساختارهای اداری و نظامی موازی خود را منحل کرده و ادغام در ارتش سوریه را بپذیرد و در ازای آن، توافقات محلی محدود و نمایندگیهایی برای خود داشته باشد. بزرگترین خطر از هم پاشیدن دیپلماسی، جنگ مجدد در مناطق عمدتاً کردی شمال شرق سوریه است، به ویژه در مکانهای حساس مانند کوبانی و بخشهایی از استان حسکه. تصرف اجباری توسط نیروهای دولتی نه تنها موجب تشدید نارضایتی کردها میشود، بلکه خطر جابجایی و بیثباتی در امتداد مرز جنوبی ترکیه را نیز به همراه دارد، همانطور که آنکارا میگوید میخواهد از آن جلوگیری کند.
چنین سناریویی تأثیرات مستقیم برای ترکیه خواهد داشت. تشدید خشونت میتواند تنشهای مرزی را دوباره شعلهور کند، افکار عمومی کردها در داخل ترکیه را سختتر کند و تلاشهای آنکارا برای پیشبرد فرآیند کاهش تنش داخلی با PKK را پیچیدهتر کند. هرگونه درگیری مجدد همچنین چشمانداز بازگشت پناهندگان را تضعیف کرده و فرآیند نرمالسازی اقتصادی که آنکارا امیدوار است در شمال شرق سوریه به وقوع بپیوندد، متوقف خواهد شد. به گفته الکساندر مککیور، نحوه شکلگیری این گذار به اندازه نتیجه آن اهمیت دارد. او گفت: «اگر جنگهای گسترده دوباره آغاز شوند و دولت سعی کند مناطق عمدتاً کردی را به زور بازپسگیرد، مسئله اساسی موقعیت جامعه کردی در سیاست و جامعه سوریه همچنان حلنشده باقی خواهد ماند.»
