به گزارش اکوایران، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در سخنرانی پیش از سفر دو روزه به چین که از روز سهشنبه آغاز میشود، گفت که مسکو و پکن نمیخواهند علیه هیچ کشور دیگری متحد شوند، بلکه برای «صلح و رفاه جهانی» با هم همکاری میکنند.
پوتین، پیش از مذاکرات با شی جینپینگ، رهبر چین، از تعمیق روابط روسیه و چین به عنوان یک نیروی «تثبیتکننده» ستایش کرد. این دیدار که دومین دیدار آنها در طول کمتر از یک سال گذشته است، بر همکاری آنها در امور جهانی و روابط اقتصادی تأکید میکند که در بحبوحه انزوای بینالمللی مسکو به طور قابل توجهی افزایش یافته است. تحلیلگران خاطرنشان میکنند که این همکاری، مواضع استراتژیک هر دو کشور را در حالی که سلطه جهانی ایالات متحده را به چالش میکشند، تقویت میکند.
در مسیر ترامپ
به نوشته اکونومیست، در روز دوم سفر دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، به پکن، لحظهای تأثیرگذار وجود داشت. رئیس جمهور آمریکا در 15 مه با شی جین پینگ در باغهای ژونگنانهای، در مجتمع رهبری چین، قدم میزد.
ترامپ و شی در در باغهای ژونگنانهای، 16 می 2026/ عکس از خبرگزاری آسوشیتدپرس
در این لحظه ترامپ ایستاد تا از شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، بپرسد که آیا از همه رهبران خارجی در اینجا میزبانی میشوند. شی در حالی که سرش را به نشانه تأکید تکان میداد، گفت: «خیلی به ندرت». او با خنده افزود: «مثلاً، پوتین اینجا بوده است». کمتر از 24 ساعت پس از این دیالوگ، اعلام شد که ولادیمیر پوتین، رهبر فدراسیون روسیه، در 19 و 20 مه، با سفر به پکن، راه ترامپ را دنبال خواهد کرد.
سیگنال یک سفر، تغییر موازنه قدرت و اهرمسازی پکن؛ نیکسون معکوس؟
زمان سفر پوتین، سیگنالی غیرقابل انکار ارسال میکند. در واقع، شی اعلام میکند که حتی اگر روابطش با آمریکا را تثبیت کند، این به قیمت از دست رفتن شراکت «بدون محدودیت» او با پوتین تمام نخواهد شد. برخی از مشاوران ترامپ از بازسازی روابط با کرملین به عنوان راهی برای تضعیف و منزوی کردن چین -که برخی آن را استراتژی «نیکسون معکوس» مینامند- حمایت میکنند. در واقع، روابط اقتصادی و نظامی بین روسیه و چین میتواند در نتیجه جنگ آمریکا در خاورمیانه عمیقتر شود.
اکوایران: تاریخ ممکن است نشست هفته گذشته شی و ترامپ را طور دیگری به یاد بیاورد: بهعنوان لحظهای که توازن قدرت تغییر کرده و چین واقعاً شروع به تثبیت حوزه نفوذ خود در اقیانوس هند-آرام کرد.
شی و پوتین، که مدتهاست آرزوی به چالش کشیدن نظم جهانی به رهبری آمریکا را دارند، بدون شک نگرانیهای خود و احتمالاً اطلاعات خود را در مورد کمپینهای اخیر ترامپ علیه ونزوئلا و ایران (که هر دو روابط نزدیکی با چین و روسیه داشتند) به اشتراک خواهند گذاشت.
در عین حال، شی ممکن است به دنبال بهرهبرداری از اهرم جدید خود بر پوتین باشد. موازنه قدرت در روابط آنها از زمان حمله تمام عیار روسیه به اوکراین در سال 2022 به طور چشمگیری به نفع چین تغییر کرده است. روسیه به طور فزایندهای به حمایت اقتصادی چین و همچنین مواد دو منظوره مورد نیاز برای جنگ (اما میتوانند برای اهداف غیرنظامی نیز استفاده شوند) وابسته شده است. این امر ممکن است به شی اجازه دهد تا فناوری و دانش نظامی حساستری را از روسیه به دست آورد و همچنین شرایط بهتری را در معاملات انرژی به دست آورد.
رستاخیز قدرت سیبری؛ در انتظار نزاع تازه؟
یکی از اولویتهای پوتین ساخت خط لوله گاز جدید بین روسیه و چین است. دو طرف سالهاست که بر سر پروژه «قدرت سیبری ۲» -یک خط لوله ۲۶۰۰ کیلومتری برای انتقال سالانه ۵۰ میلیارد متر مکعب گاز از شرق روسیه به شمال چین، از طریق مغولستان- در حال کشمکش هستند. کرملین مشتاق است این پروژه را راهاندازی کند تا بازار جدیدی برای گازی که دیگر نمیتواند به اروپا بفروشد، تضمین کند (حتی اگر ساخت این خط لوله تا ۱۰ سال طول بکشد، و با وجود این واقعیت که ظرفیت آن بسیار کمتر از چیزی است که روسیه در فروش به اروپا از دست داده است).
خطوط لوله قدرت سیبری-2 قرار است گاز روسیه را از طریق مغولستان به چین متصل کند/ عکس از بلومبرگ
با این حال، چین در مورد قیمت، حجم و سایر شرایط، چانهزنی سختی داشته است. همچنین پکن تمایلی به تکیه بر یک تامینکننده واحد برای بیش از حدود ۲۰ درصد از واردات هیدروکربن خود نداشته است - سطحی که قبلاً با روسیه به آن رسیده است. با این همه، دولت چین از زمان بسته شدن تنگه هرمز، بیشتر نگران وابستگی مداوم خود به واردات انرژی از طریق دریا شده است. حدود ۹۰ درصد از واردات نفت چین هنوز از طریق دریا و عمدتاً از خاورمیانه انجام میشود آن هم به رغم تلاشهای این کشور برای تنوع بخشیدن به منابع تأمین و ساخت خطوط لوله در مرزهای خود به روسیه، آسیای مرکزی و میانمار.
به گفته الکساندر گابویف، مدیر مرکز کارنگی روسیه اوراسیا در برلین، یکی از نتیجهگیریهای اصلی چین از درگیریهای اخیر در خاورمیانه این بود که هر لحظه ممکن است درگیری جدیدی رخ دهد و بخش قابل توجهی از منابع انرژی دریایی این کشور را در معرض خطر قرار دهد. او میگوید این بدان معناست که چین اکنون ممکن است به سمت واردات حجم بیشتری از طریق زمین متمایل شود که ارزانتر نیز هستند، زیرا چین اهرم فشار برای کاهش قیمتها را دارد. او تردید دارد که توافق نهایی در مورد خط لوله در طول سفر پوتین حاصل شود، اما «شتاب هرگز بیشتر از این نبوده است».
دغدغههای تامین ماشین جنگی؛ فراتر از قدم زدن در باغهای ژونگنانهای
یکی دیگر از اولویتهای پوتین این است که اطمینان حاصل کند چین همچنان حمایتی را که او برای ادامه جنگ در اوکراین نیاز دارد، ارائه میدهد. در پنج سال گذشته، تجارت دوجانبه چین با روسیه حدود ۵۵ درصد افزایش یافته و به ۲۲۸ میلیارد دلار رسیده، زیرا روسیه به طور فزایندهای به تقاضای چین برای صادرات انرژی، مواد معدنی و کشاورزی و همچنین صادرات وسایل نقلیه، ماشینآلات صنعتی و الکترونیک چین وابسته شده است. چین ارائه سلاح به روسیه را انکار میکند. با این حال، بسیاری از صادرات آن اقلام دو منظوره هستند. روسیه به ویژه به پهپادهای هوایی و قطعات پهپاد چینی وابسته است.
طرح از شبکه سیانان
در همین حال، شی احتمالاً به دنبال کمک بیشتر روسیه برای توسعه قابلیتهای نظامی خود، به ویژه در پهپادها و جنگهای زیرآبی است. اگرچه چین قبلاً بزرگترین خریدار سلاحهای روسی در جهان بود، اما در سالهای اخیر خرید کمتری داشته است، زیرا اکنون بیشتر سلاحهای خود را تولید میکند (بسیاری از آنها بر اساس طرحهای روسی هستند). روسها همچنین سالها تمایلی به اشتراکگذاری پیشرفتهترین فناوری خود نداشتند، زیرا میترسیدند که این فناوری کپی شود یا روزی علیه روسیه استفاده شود. اما چین اکنون اهرم فشاری برای درخواست کمکهای پیشرفتهتر در زمینههایی مانند پیشرانه زیردریایی هستهای و دفاع موشکی بالستیک دارد. همچنین تصور میشود که روسیه دادههای پهپاد و سایر تخصصهای میدان نبرد را از اوکراین به اشتراک گذاشته است.
بعید است که هرگونه توافقی در مورد کمکهای نظامی یا دوگانه علنی شود و تشریفات در پکن احتمالاً بر رابطه شخصی شی با پوتین (که شی آن را دوستی قدیمی نامیده) تأکید خواهد کرد. اینکه دقیقاً چه اتفاقی میافتد، مشخص نیست: در جلسات گذشته، آنها با هم ودکا نوشیدهاند، یک بازی هاکی روی یخ تماشا کردهاند و حتی پنکیک درست کردهاند. اما به هر حال، آنها مشتاق خواهند بود نشان دهند که روابط چین و روسیه فراتر از قدم زدن در باغهای ژونگنانهای است.
نمایش همسویی در مواجهه با تحولات ژئوپلیتیکی جهانی
در همین شرایط، سیانان هم گزارش داد کمتر از یک هفته پس از آنکه شی جینپینگ فرش قرمز برای دونالد ترامپ پهن کرد، رهبر چین میزبان مهمان دیگری است - و این بار یک متحد نزدیک. پوتین قرار است روز سهشنبه برای یک سفر رسمی که به وضوح برای نشان دادن همسویی پکن و مسکو در مواجهه با تحولات ژئوپلیتیکی جهانی تنظیم شده است، وارد پایتخت چین شود.
ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ در حال صرف چای در باغ ژونگنانهای، 16 می 2024/ عکس از خبرگزاری آسوشیتدپرس
هم پکن و هم مسکو در حال بازبینی روابط در حال تغییر با ایالات متحده ترامپ هستند و در حال بررسی این موضوع هستند که آیا نقشی در کمک به پایان دادن به درگیری ایالات متحده و ایران ایفا کنند یا خیر - درگیریای که منابع نفتی جهانی را به تنگنا انداخته و واشنگتن را از جنگ چند ساله روسیه در اوکراین منحرف کرده است.
اینکه شی در عرض یک هفته از دو رهبر جهان که هر دو درگیر درگیریهای به ظاهر لاینحل خودساخته هستند، استقبال میکند، به سختی از نظر دولت چین پنهان خواهد ماند - دولتی که به ویژه از جنگ ترامپ علیه ایران برای نشان دادن چین به عنوان رهبر جهانی مسئول و جایگزین استفاده کرده است. و پکن و مسکو نیز به دنبال بهرهبرداری از تغییر سیاست خارجی سنتی ایالات متحده توسط ترامپ برای پیشبرد دیدگاه خود در مورد جهانی هستند که تحت سلطه قدرت آمریکا یا سیستم اتحاد به رهبری ایالات متحده نباشد.
بیستوپنجمین سفر طی دو دهه
سفر این هفته، بیستوپنجمین سفر پوتین به چین طی بیش از دو دهه ریاستجمهوری اوست - دورهای که در آن چین و روسیه همکاری در زمینه تجارت، امنیت و دیپلماسی را تشدید کردهاند، که ناشی از بیاعتمادی مشترک به واشنگتن و دوستی شخصی آشکار بین پوتین و شی جینپینگ است - که معمولاً یکدیگر را دوستان «عزیز» یا «قدیمی» مینامند. این دو بیش از 40 بار با هم ملاقات کردهاند. پیش از این دیدار، رسانههای دولتی چین مقالاتی را منتشر کردند که پیوندهای «تزلزلناپذیر» دو کشور را در «وضعیت آشفته بینالمللی» ستایش میکردند. مقالهای در روزنامه دولتی گلوبال تایمز نیز دیدارهای تقریباً پشت سر هم رهبران آمریکا و روسیه را نشانهای از «ظهور سریع چین به عنوان نقطه کانونی دیپلماسی جهانی» توصیف کرد.
دیدار شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین در پکن، ۱۱ نوامبر ۲۰۱۴/ عکس از خبرگزاری رویترز
انتظار میرود دیدار اخیر شی با ترامپ، جنگهای اوکراین و خاورمیانه و همچنین همکاریهای آنها در حوزه انرژی، تجارت و امنیت، بخشی از مذاکرات بین دو رهبر برای روز چهارشنبه باشد. یوری اوشاکوف، دستیار کرملین، اوایل این هفته گفت که آنها همچنین قرار است جهانبینی همسو خود را در بیانیهای در مورد «ایجاد یک جهان چندقطبی» و «نوع جدیدی از روابط بینالملل» اعلام کنند. روسیه در حال حاضر منبع اصلی نفت خام چین است. خریداران چینی از زمان اعمال تحریمهای غرب پس از حمله پوتین به اوکراین، نفت را با تخفیف خریداری کردهاند. درگیری در خاورمیانه و خطر بیثباتی در آینده اکنون ممکن است پکن را به سمت تکیه بیشتر بر روسیه برای سوخت سوق دهد.
اما نه تنها به خاطر انرژی، بلکه به ویژه پس از سفر ترامپ، درگیری در ایران احتمالاً در مذاکرات، اهمیت زیادی خواهد داشت. رهبر ایالات متحده به دنبال اجماع با چین در مورد جنبههای این درگیری بود و در بیانیهای از کاخ سفید آمده که دو رهبر در مورد نداشتن سلاح هستهای توسط ایران و بازگشایی تنگه هرمز توافق کردند. چین و روسیه هر دو شرکای نزدیک تهران هستند و در سالهای اخیر نقش کلیدی در محافظت از آن در برابر تحریمهای ایالات متحده ایفا کردهاند. چین همچنین خریدار اصلی نفت خام ایران است که توسط ایالات متحده تحریم شده است. سیانان پیش از این مدعی شده بود که روسیه اطلاعاتی در مورد مکانهای استقرار نیروها و داراییهای آمریکایی در اختیار ایران قرار داده است. این شبکه همچنین ادعا کرده چین در حال آماده شدن برای تحویل سلاح به ایران بود - ادعایی که پکن آن را رد میکند. اکنون، این سوال مطرح است که آیا آنها علاقهای به مشارکت در روند صلح دارند یا خیر، چرا که تهران پیش از این علاقه خود را به ایفای نقش تضمینکنندگان امنیتی توسط چین و روسیه ابراز کرده بود. ایفای نقش در پایان دادن به درگیری میتواند به طور بالقوه حسن نیت هر دو طرف را در ایالات متحده جلب کند، اما هر دو رهبر با احتیاط در این مسیر حرکت خواهند کرد، زیرا آنها از مشارکتها، منافع و جاهطلبیهای جهانی خود محافظت میکنند.
