به گزارش اکوایران، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در حال به راه انداختن یک جنگ اقتصادی بیسابقه علیه هاواناست و میخواهد مطمئن شود رهبران کمونیست این جزیره میدانند که اوضاع قرار است بدتر شود.
پیام واشنگتن به هاوانا: تا دو سال و نیم دیگر قرار نیست چیزی تغییر کند
به گزارش آکسیوس مارکو روبیو درباره تحولات کوبا به این رسانه گفت: «چیزی که ما تلاش میکنیم به آنها یاد بدهیم این است که هیچ راه گریزی وجود ندارد.»
در سالهای اخیر، بسیاری از کشورهای آمریکای لاتین شاهد قدرتگیری جریانهای راستگرا بودهاند. تازهترین نمونه، انتخابات کلمبیاست که در آن نامزد راستگرا موفق به شکست رقیب چپگرای خود شد. پیش از این نیز کشورهایی مانند آرژانتین، السالوادور و پرو شاهد پیروزی احزاب و سیاستمداران راستگرا بودهاند.
از سال گذشته، دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، دو دوجین اقدام جداگانه برای اعمال فشار بر کوبا انجام داده است. کمیت و گستره این مجازاتها بیسابقه است. در نتیجه این کارزار فشار، کوبا اکنون عملاً به یک مستعمره سرکشِ آمریکا تبدیل شده است که خود به آمریکا برای تأمین بخش عمده مواد غذایی، سوخت، دارو و ارز مورد نیازش متکی است؛ کالاهایی که همگی در این جزیره کمیاب هستند.
روز سهشنبه، نخستوزیر کوبا در یک اعلامیه تاریخی گفت دولت اجازه خواهد داد فعالیت بخش خصوصی در مقیاسی بیشتر از هر زمان دیگری از زمان انقلاب ۱۹۵۹ انجام شود.
بااینحال، روبیو به آکسیوس گفت کوبا با وانمود کردن به انجام اصلاحات و همزمان جستوجوی راههایی برای دور زدن تحریمها، در حال وقتکشی است. روبیو گفت: «هر بار که آنها سازوکار جدیدی ایجاد میکنند که از طریق آن تلاش میکنند از این حلقه خارج شوند، ما آن را میبندیم. آنها قطعاً نمیتوانند منتظر بمانند تا ما خسته شویم. قطعاً این وضعیت طی دو سال و نیم آینده از بین نخواهد رفت.»
فشارهای اقتصادی که تاکنون سابقه نداشتهاند
بر اساس گزارش شورای غیرانتفاعی تجارت و اقتصاد آمریکا-کوبا، در شش ماه نخست سال، صادرات سوخت آمریکا به کوبا به ۹۶ میلیون دلار افزایش یافت که بیش از نیمی از آن در ماه ژوئن انجام شد. این امر همزمان با این اتفاق میافتد که فشارهای اقتصادی آثار خود را نشان میدهند.
کوبا در اوایل امسال. بسیاری از مقامات در انتظار قدرت در این کشور، مانند همتایان ایرانی خود، نماینده جناحهای تندروتر هستند/عکس از نیویورکتایمز
جان کاوولیچ، رئیس این شورا، گفت: «ترامپ و روبیو مؤثرترین برنامه تحریمها علیه یک کشور هدف را در مقایسه با هر یک از پیشینیان خود آغاز کردهاند. ما از سال ۱۹۹۴ فعالیت میکنیم و هرگز چیزی شبیه این ندیدهایم.»
هیچ چیز به اندازه تصمیم ترامپ در ۳ ژانویه برای دستگیری نیکلاس مادورو، رئیسجمهور سابق ونزوئلا، به کوبا آسیب نزده است؛ ونزوئلا همانند هوگو چاوز، سلف مادورو، حامی این جزیره بود؛ بهویژه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱. ونزوئلا روزانه تا ۱۰۰ هزار بشکه نفت به کوبا عرضه میکرد. اکنون کوبا بهسختی میتواند چراغها را روشن نگه دارد. این کشور همچنین بخش مهمی از درآمد خود را از فروش حدود نیمی از این نفت در بازار جهانی از دست داده است.
روبیو گفت: «برای نخستین بار در تاریخ کوبا، این کشور فاقد دو چیزی است که همیشه به آنها متکی بوده است: یک حامی خارجی و بیتوجهی آمریکا به آن بهعنوان یک اولویت اصلی.» او گفت: «آنها طی دو سال و نیم آینده حامیای پیدا نخواهند کرد؛ بنابراین این همان روندی است که تغییر کرده است. این وضعیت آنها را در موقعیت بسیار دشواری قرار داده است.»
در همین حال، پس از رأی اخیر دیوان عالی آمریکا در ارتباط با قانونی که به اتباع آمریکایی اجازه میدهد از شرکتهای خصوصیِ درگیر در تجارت املاک مصادرهشده در جریان انقلاب کوبا شکایت کنند، پروندههای قضایی بیشتری در حال طرح شدن است. این قانون که «قانون لیبرتاد» نامیده میشود، تحریمهای آمریکا علیه کوبا را در قالب قانون تثبیت میکند؛ تحریمهایی که تنها پس از آن میتوان آنها را لغو کرد که کوبا زندانیان سیاسی را آزاد کند، حقوق مدنی را تضمین کند و انتخابات آزاد برگزار کند.
یک مقام آمریکایی پرسید: «وقتی رائول دیگر در میان نباشد، وضعیت او چه خواهد بود؟ چه کسی از او محافظت خواهد کرد؟» آمریکا تلاش میکند مقامهای دیگر کوبایی را جذب کند و راهی برای ایجاد ائتلافی جهت انجام اصلاحات پیدا کند؛ اما این مقام گفت: «بهطور کامل نمیتوان به نتیجه رسید، چون آن نظام بسیار پارانوئید است.»
کارگروه سیا؛ خاطرهای از دهه 1960 که زنده شد
در رابطه با اقدامات واشنگتن برای ایجاد تغییرات بنیادین در کوبا، نشریه نیویورکتایمز در گزارشی به نقل از «مقامهای جامعه اطلاعاتی» روز چهارشنبه از وجود یک «گروه ویژه مخفی سیا» در کوبا خبر دادند، اما یک مقام ارشد دولت گفت در این مورد «چیز جدیدی وجود ندارد، جز اینکه به رژیم بفهمانیم که ما در حال نظارت هستیم.»
سلاحهایی که متعلق به سربازان کوبایی و آمریکایی بود که در سال ۱۹۶۱ در خلیج خوکها پیاده شدند تا فیدل کاسترو را سرنگون کنند، توقیف شد/عکس از Keystone-France
به گفته افراد مطلع، این کارگروه به سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا اجازه خواهد داد تا منابع مالی، انسانی و فنی بیشتری را بهسرعت به سمت این جزیره هدایت کند، با هدف ایجاد شکاف در میان نخبگان سیاسی کوبا.
سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، بهطور مخفیانه یک کارگروه کوبا تشکیل داده و بدین ترتیب برنامههایی را برای یک کارزار هماهنگتر جهت اعمال فشار بر دولت کوبا برای انجام تغییرات اقتصادی، سیاسی و رهبری مورد مطالبه ترامپ به جریان انداخته است. این موضوع را افرادی که در جریان این اقدام قرار گرفتهاند، اعلام کردند.
به گفته این افراد، ایجاد این کارگروه به سازمان اجازه خواهد داد تا منابع مالی، انسانی و فنی بیشتری را بهسرعت به کوبا اختصاص دهد. این کارگروه شروع به جذب افسران عملیاتی کرده است؛ افسرانی که جاسوسان را جذب و مدیریت میکنند، تحلیلگران اطلاعاتی، افسرانی که عملیات سایبری انجام میدهند و افسرانی که در عملیات نفوذ مخفیانه تخصص دارند.
در سال ۱۹۶۰، سیا یک کارگروه پیشین برای کوبا تشکیل داده بود که اعضای آن بر عملیات ناموفق تهاجم به کوبا که سال بعد با حمایت این سازمان انجام شد و به «خلیج خوکها» معروف شد، نظارت داشتند.
افرادی که در جریان کارگروه تازه قرار گرفتهاند، گفتند مأموریت آن محدودتر است: ایجاد شکاف در میان نخبگان سیاسی کوبا، با این امید که بتوان کوباییها را تحت فشار قرار داد تا نیروهای تندرو و ضدآمریکاییِ موجود را با رهبرانی عملگراتر و آمادهتر برای پذیرش خواستههای ترامپ جایگزین کنند. سیا از اظهارنظر درباره این موضوع خودداری کرد.
کارلوس فرناندس دِ کوسیو، معاون وزیر خارجه کوبا، در بیانیهای برای نیویورکتایمز گفت: «اهداف این اقدام تعجبآور نیست، زیرا کوبا مدتهاست هدف تلاشهای سیا برای جاسوسی، براندازی و بیثباتسازی، از جمله تروریسم، بوده است. بااینحال، وزارت خارجه آمریکا این جسارت را دارد که کوبا را به دلیل اعمال حق مشروع خود برای دفاع از خود، یک تهدید بنامد.»
مأموریتهای سیا در کوبا
در ماه مه امسال، همزمان با بالا گرفتن تنشها، ترامپ رئیس سیا، جان رتکلیف، را به هاوانا فرستاد تا با رائول جی. رودریگز کاسترو، معروف به «رائولیتو» یا «اِل کانگرخو» (خرچنگ)، نوه رائول کاسترو، دیدار کند.
هاوانا در سال ۲۰۱۹. اقدام سیا همزمان با تلاشهای فزاینده آژانسهای اطلاعاتی ایالات متحده برای درک بهتر وضعیت موجود در کوبا انجام میشود/عکس از نیویورکتایمز
پیام رتکلیف به کوباییها این بود که سیا آنها را دشمنانی شایسته و شرکای بالقوه آینده میداند؛ اما او همچنین به کوباییها گفت که برای ایجاد تغییرات بنیادین مورد نظر ترامپ در حال از دست دادن زمان هستند؛ اشارهای به اینکه اگر کوبا از این فرصت استفاده نکند، ممکن است به ونزوئلای بعدی تبدیل شود.
افراد آشنا با بحثهای داخلی دولت گفتند سرعتی که ترامپ با آن توانست یکی از نزدیکترین متحدان کوبا، یعنی نیکلاس مادورو، رهبر ونزوئلا، را سرنگون کند و کنترل منابع نفتی ونزوئلا را در دست بگیرد، برخی از مشاوران تندرو ترامپ را به این باور رسانده بود که دولت کنونی کوبا ممکن است تا زمان انتخابات میاندورهای آمریکا در ماه نوامبر دیگر بر سر کار نباشد.
اما کوباییها با وجود تحریم نفتی فلجکنندهای که آمریکا اعمال کرده است، تابآوری خود را نشان دادهاند و جنگ طولانی ترامپ با ایران نیز منابع و توجه محدود دولت آمریکا را به خود اختصاص داده است. هرچند تندروهای ضدکوبا که به ترامپ مشاوره میدهند همچنان معتقدند دولت در نهایت منابع و توجه لازم را برای سرنگونی دولت کوبا اختصاص خواهد داد، آنها اکنون در محافل خصوصی اذعان میکنند که این امر احتمالاً تنها پس از پایان نهایی جنگ در ایران رخ خواهد داد.
در سالهای پایانی جنگ سرد، سیا یک پایگاه نسبتاً کوچک در مقر دیپلماتیک آمریکا در هاوانا داشت؛ بخشی از دلیل این امر آن بود که سازمان میدانست کوباییها در زیر نظر گرفتن مأموران آمریکایی در آنجا فوقالعاده کارآمد هستند. این امر جذب و ملاقات با منابع اطلاعاتی در داخل جزیره را برای مأموران بسیار دشوار، اگر نگوییم غیرممکن، میکرد.
میزان توجه دولت آمریکا به کوبا در دهه ۲۰۰۰ کاهش یافت؛ زیرا به سیا دستور داده شد منابع مالی، انسانی و فنی خود را بر جنگهای عراق و افغانستان و دیگر پناهگاههای احتمالی تروریسم متمرکز کند. سپس در نخستین دوره ریاستجمهوری ترامپ، پس از آنکه شماری از مأموران سیا در هاوانا گزارش کردند که به یک بیماری مرموز مبتلا شدهاند، بیماریای که بعدها به «سندرم هاوانا» معروف شد، این سازمان پایگاه خود در این جزیره را بهطور کامل تعطیل کرد.
پایگاه سیا در هاوانا در سال ۲۰۲۴، در اواخر دولت بایدن، دوباره تأسیس شد؛ اما مأموران آن همچنان برای فعالیت با دشواری مواجه بودند، زیرا تقریباً بهطور دائمی تحت نظر قرار داشتند و رفتوآمدهایشان محدود بود.
آمریکا به دنبال «دلسی رودریگز» کوبایی
نشریه نیویورکتایمز در گزارشی دیگر از مقامهای فعلی و سابق آمریکا نقل میکند که دولت ترامپ در جستوجوی یک مقام فعلی یا سابق کوبایی بوده است تا بتوان او را متقاعد کرد که در شرایطی که ایالات متحده کارزار فشار خود را تشدید میکند، اداره دولت در هاوانا را بر عهده بگیرد.
این طرح بیش از آنکه تغییر رژیم باشد، تغییر در ساختار و ترکیب رژیم است. دولت ترامپ سازمانهای جاسوسی خود را تحت فشار گذاشته است تا فردی شبیه دِلسی رودریگز پیدا کنند؛ کسی که پس از آنکه نیروهای آمریکایی در ماه ژانویه نیکلاس مادورو، رهبر پیشین ونزوئلا، را دستگیر کردند، رئیسجمهور موقت ونزوئلا شد.
میشل دیاز-کانل، رئیسجمهور کوبا. به نظر نمیرسد دولت فعلی این کشور، حداقل در حال حاضر، حاضر به انجام نوع امتیازاتی باشد که دولت ترامپ خواستار آن است/عکس از آسوشیتدپرس
مقامهای آمریکایی خانم رودریگز را فردی عملگرا میدانستند که میتوانست بدون مشکل قدرت را در دست بگیرد و حاضر بود از نزدیک با آنها همکاری کند. برخی مقامهای دولت ترامپ معتقدند میتوان رهبری مشابه و عملگرا در کوبا پیدا کرد؛ اما به گفته افرادی که در جریان گزارشهای اطلاعاتی قرار گرفتهاند، سازمانهای جاسوسی آمریکا ارزیابی کردهاند که کوبا کمتر شبیه ونزوئلا و بیشتر شبیه ایران است.
به گفته چندین مقام آمریکایی، اگر نیروهای آمریکایی رائول کاسترو، رئیسجمهور سابق کوبا که همچنان نفوذ سیاسی عظیمی دارد، را دستگیر کنند یا به هر نحو رهبری کنونی را از قدرت کنار بزنند، تعداد کمی از مقامهای عملگرا در کوبا وجود دارند که آماده باشند قدرت را به دست بگیرند.
دولت ترامپ میان تمایل به همکاری با دولت کمونیستی کوبا و تدوین برنامههایی برای سرنگونی آن در نوسان بوده است. مقامهای آمریکایی در هفتههای اخیر فهرستی از خواستهها را به رهبران کوبا ارائه کردهاند و در صورت پیشرفت کوبا، مشوقهایی پیشنهاد دادهاند.
گزینههای احتمالی آمریکا برای کوبا
برنامههای دقیق آمریکا برای کوبا همچنان نامشخص است. دولت آمریکا یک محاصره عملی علیه کوبا اعمال کرده است و در نتیجه، این جزیره وارد بحران شده؛ زیرا ذخایر انرژی آن تقریباً به پایان رسیده است.
دولت ترامپ ممکن است با رائول جی. رودریگز کاسترو، نوه رائول کاسترو، به عنوان رهبر کوبا موافقت کند/عکس از خبرگزاری رویترز
با توجه به کمبود چهرههای عملگرا، مشخص نیست کاخ سفید چه کسی را بهعنوان رهبر جایگزین ترجیح خواهد داد. به نظر میرسد دولت کوبا از اسکار پرز-اولیوا فراگا، نوه برادر فیدل کاسترو، بهعنوان جانشین احتمالی حمایت میکند. او اخیراً در تلویزیون دولتی و در اظهارات رسمی دولت بیشتر دیده شده و حتی یک مصاحبه نادر با رسانههای خبری بینالمللی انجام داده است.
اما تقریباً قطعی است که پرز-اولیوا فراگا برای آمریکا پذیرفتنی نخواهد بود. دولت ترامپ ممکن است نسبت به یکی دیگر از بستگان کاسترو، رائول جی. رودریگز کاسترو، معروف به «رائولیتو» یا «اِل کانگرخو» (خرچنگ)، نوه رائول کاسترو، رویکرد بازتری داشته باشد. او مدتها محافظ شخصی رئیسجمهور سابق بود، اما هرگز سمت دولتی نداشته است.
همچنین مشخص نیست دولت ترامپ برای وادار کردن کوبا به تغییر رهبری تا چه اندازه پیش خواهد رفت. وزارت دادگستری آمریکا کیفرخواستی علیه رائول کاسترو منتشر کرده است. دولت آمریکا از کیفرخواست علیه مادورو برای توجیه عملیات نیروهای ویژهای استفاده کرد که به دستگیری او انجامید.
اما مادورو رئیسجمهور وقت ونزوئلا بود و برکناری او باعث شد رودریگز، که در آن زمان معاون رئیسجمهور بود، به قدرت برسد. در مقابل، کاسترو، ۹۵ ساله، هیچ سمت رسمی ندارد و دستگیری یا بازداشت او بهخودیخود موجب تغییر رهبری نخواهد شد.
به گفته برخی مقامهای آمریکایی، در ماههای پس از عملیات دستگیری مادورو، کوبا اقدامات دفاعیای انجام داده است تا اجرای عملیاتی از سوی نیروهای آمریکایی برای دستگیری یا کشتن کاسترو یا رئیسجمهور کنونی، میگل دیاز-کانل، دشوارتر شود.
