به گزارش اکوایران، در شرایطی که آتشبس میان ایران و آمریکا تمدید شده و همچنان آینده آن در هالهای از ابهام قرار دارد، نوذر شفیعی، استاد روابط بینالملل و تحلیلگر مسائل خارجی در گفتوگو با اکوایران به تحلیل ابعاد این تصمیم و چشمانداز پیشرو پرداخته است.
شفیعی در ابتدای این گفتوگو با اشاره به اینکه «به دیپلماسی فرصت داده شده»، تأکید کرد که این موضوع میتواند دو معنا داشته باشد. به گفته او، یک برداشت این است که بتوان از طریق فشار و تهدید، اما در قالب دیپلماسی، به همان اهدافی رسید که قرار بود از مسیر جنگ محقق شود؛ رویکردی که بهطور خاص در تفکر دونالد ترامپ قابل مشاهده است.
او در عین حال به تفسیر دیگری اشاره کرد: اینکه طرفین عملاً چارهای جز مذاکره ندارند و دیپلماسی تنها مسیر باقیمانده است، فارغ از اینکه نتیجه نهایی چه خواهد بود. شفیعی در اینباره میگوید تجربه جنگ ۴۰ روزه نشان داد که جنگ ابزار کارآمدی برای پیشبرد اهداف نیست؛ چراکه برخلاف تصور اولیه، ایران توانست سطح قابل توجهی از تابآوری را نشان دهد.
این استاد روابط بینالملل با اشاره به ارزیابیهای جدید آمریکا میگوید: اکنون این برداشت در واشنگتن شکل گرفته که ایران بیش از حد انتظار مقاوم است، در حالی که اقتصاد جهانی، بهویژه در صورت گسترش درگیری به بابالمندب، بسیار آسیبپذیر خواهد بود.
او همچنین به ملاحظات داخلی آمریکا اشاره و تصریح کرد: موقعیت ترامپ در داخل کشور نیز شکنندهتر شده، بهویژه با توجه به نزدیک بودن انتخابات میاندورهای. در چنین شرایطی، هرگونه جنگ جدید میتواند دستاوردهای داخلی و بینالمللی او را به خطر بیندازد. به همین دلیل، با وجود آنکه ترامپ تا ساعات پایانی مخالف تمدید آتشبس بود، در نهایت این تصمیم را پذیرفت و مسیر مذاکره را باز گذاشت.
اکوایران: در حالیکه آتشبس میان ایران و آمریکا در فضایی مبهم تمدید شده، ارزیابیها نشان میدهد معادله اصلی نه «پذیرش آتشبس»، بلکه تصمیم دو طرف برای ورود یا پرهیز از درگیری نظامی است. کوروش احمدی، دیپلمات پیشین در گفتوگو با اکوایران با اشاره به ماهیت «جنگگونه» محاصره دریایی آمریکا و اقدامات متقابل ایران در تنگه هرمز، تأکید میکند که طرفین فعلاً در حال آزمودن اثر فشارها هستند؛ وضعیتی شکننده که میتواند یا به مذاکره منجر شود یا به تشدید تنش.
با این حال، شفیعی هشدار داد که این مسیر لزوماً پایدار نیست. به گفته او، ممکن است ترامپ دیپلماسی را صرفاً بهعنوان یک فرصت محدود و آخرین شانس در نظر گرفته باشد و در صورت ناکامی مذاکرات، بهویژه اگر آن را بهمنزله «تحقیر» تلقی کند، به سمت اقدام نظامی حرکت کند.
این استاد روابط بینالملل در ادامه به دلایل برگزار نشدن مذاکرات اخیر در اسلامآباد اشاره کرد و گفت: یکی از عوامل اصلی، اظهارات و پیامهای منتشرشده از سوی ترامپ در شبکههای اجتماعی بوده که از نگاه ایران «تحقیرآمیز» تلقی شده است. شفیعی توضیح داد که طرح موضوعاتی مانند انتقال ذخایر اورانیوم ایران به آمریکا، تداوم محاصره تنگه هرمز و عدم پرداخت هرگونه پول به ایران، فضای مذاکراتی را تخریب کرده و دست میانجیگران را برای پیشبرد گفتوگوها بسته است.
به اعتقاد او، اگر آتشبس ادامه یابد اما مذاکرات پیش نرود، این وضعیت میتواند بهمعنای تثبیت یک «باخت» برای آمریکا تلقی شود؛ شرایطی که ممکن است ترامپ را به سمت رفتارهای تهاجمیتر سوق دهد و خطر ازسرگیری جنگ را افزایش دهد.
شفیعی در عین حال نسبت به پیامدهای هرگونه درگیری جدید هشدار داد و گفت: ورود دوباره به جنگ میتواند بهمثابه گرفتار شدن در یک «منجلاب» باشد؛ وضعیتی که خروج از آن دشوار است و هر اقدام جدید ممکن است بحران را عمیقتر کند.
نقش بازیگران بینالمللی در میانه آتشبس ایران و آمریکا
در بخش دیگری از این گفتوگو، این تحلیلگر مسائل خارجی به نقش بازیگران منطقهای و بینالمللی، از جمله کشورهای همسایه و چین، اشاره کرد و این نقش را مهم ارزیابی کرد. به گفته شفیعی، ایران در شرایط فعلی نسبت به مذاکره تمایل دارد و این موضوع باید از سوی آمریکا بهعنوان یک فرصت تلقی شود. او برگزاری مذاکرات مستقیم پس از ۴۷ سال را نشانهای مثبت برای کاهش تنش میداند.
با این حال، شفیعی تأکید کرد که پیششرط موفقیت مذاکرات، تعدیل انتظارات دو طرف است. به گفته او، آمریکا نمیتواند خواستههای خود را بهصورت یکجانبه به ایران تحمیل کند و لازم است نوعی «بازی برد-برد» شکل بگیرد که در آن هر دو طرف احساس پیروزی داشته باشند.
پرهیز از برداشتهای افراطی
این استاد روابط بینالملل در ادامه به فضای داخلی ایران نیز اشاره کرد و گفت: هم طرفداران مذاکره و هم مخالفان آن باید از برداشتهای افراطی فاصله بگیرند. نه میتوان فرض کرد آمریکا در اوج قدرت است و باید امتیازات گسترده داد، و نه اینکه ایران در موقعیتی قرار دارد که نیازی به امتیازدهی ندارد. به باور او، دستیابی به نتیجه مستلزم درک واقعبینانه از شرایط، توانمندیها و محدودیتهاست.
شفیعی تأکید کرد که ایران باید در مذاکرات، موضوعات حیاتی را حفظ کرده و درباره مسائل غیرحیاتی وارد گفتوگو شود. در مقابل، آمریکا نیز باید واقعیتهای ژئوپلیتیکی ایران را بپذیرد؛ کشوری با وسعت، جمعیت، توان نظامی و موقعیت استراتژیک بالا که میتواند در صورت تشدید درگیری، اقتصاد جهانی را—بهویژه از مسیرهایی مانند تنگه هرمز و بابالمندب—با اختلال جدی مواجه کند.
او در پایان تاکید کرد که تلاش برای تحمیل مجموعهای از خواستهها، از جمله تعطیلی کامل برنامه هستهای، قطع ارتباط با نیروهای منطقهای و به رسمیت شناختن اسرائیل، برای ایران قابل پذیرش نیست و همین موضوع یکی از موانع اصلی مذاکرات بهشمار میرود.
به گفته شفیعی، حتی میانجیگران نیز به این جمعبندی رسیدهاند که بخشی از بنبست مذاکرات به رفتار و مواضع آمریکا بازمیگردد؛ تا جایی که برخی مقامات، از جمله فرمانده ارتش پاکستان، خواستار کاهش تنش در اظهارات رسانهای و بازنگری در برخی سیاستها شدهاند.
