به گزارش اکوایران، آتشبس میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران به ایستگاه چهاردهم رسیده است. آتشبسی که پس از 40 روز درگیری نظامی در بامداد 19 فروردین بین دو طرف وضع شد. حال با نزدیک شدن به ساعات پایانی آتشبس موقت، تمامی نگاهها به اسلامآباد، پایتخت پاکستان است. جایی که باید دید هیاتهای ایرانی و آمریکا پس از 21 ساعت گفتوگوی مستقیم در دور اول، برای دور دوم مذاکرات نیز پای میز مذاکره خواهند نشست یا خیر.
در همین خصوص و در راستای ارزیابی فضای کلی مذاکرات و تحلیل اتمسفر موجود در فضای داخلی سیاست ایران، اکوایران با محمد عطریانفر، عضو شورای اطلاعرسانی دولت و عضو حزب کارگزاران گفتوگو کرده است.
2 سناریو پسا آتشبس موقت
عطریانفر معتقد است: آتشبس کنونی میان ایران و ایالات متحده، در نگاه ناظران بینالمللی، بیش از آنکه یک پایان تلقی شود، یک وقفه راهبردی در متن یک تقابل پیچیده ارزیابی میشود. بازیگران جهانی، از اروپا تا قدرتهای آسیایی، این مقطع را فرصتی برای بازتعریف مسیر دیپلماسی و مهار تنش میدانند؛ چراکه استمرار بیثباتی، نهتنها امنیت منطقه، بلکه زنجیرههای انرژی و اقتصاد جهانی را نیز متاثر میسازد.
او ادامه داد: در داخل ایران نیز این آتشبس، واجد دو قرائت است: از یک سو، بهعنوان نشانهای از کارآمدی مقاومت در ایجاد توازن قوا؛ و از سوی دیگر، فرصتی برای گشودن پنجرهای محدود به سمت تعامل و کاهش فشارها بحساب می اید. در خصوص آینده نیز با توجه به قرار گرفتن در روزهای پایانی این آتشبس طرح دو سناریو در افق تحلیل قابل تصور است:
سناریوی نخست: احیای مسیر مذاکرات
این فعال سیاسی در تشریح سناریوی اول گفت: شکلگیری دور جدید گفتوگوها، حتی در قالبی غیررسمی یا با میانجیگری کشورهایی مانند پاکستان، میتواند نشانهای از تمایل طرفین به مدیریت اختلافات در چارچوب دیپلماسی کنترلشده باشد. اسلامآباد، بهعنوان بازیگری با روابط متوازن، میتواند بستر چنین تلاشی را فراهم کند.
سناریوی دوم: بازگشت به تنش
عطریانفر همچنین سناریوی دوم را نیز اینطور توضیح داد: در صورت فقدان اراده سیاسی کافی یا بروز محاسبات نادرست، احتمال بازگشت به چرخه تنش و حتی درگیری محدود نیز منتفی نیست. با این حال، شواهد کلی نشان میدهد که هیچیک از طرفین در شرایط کنونی، تمایل راهبردی به ورود به جنگی فراگیر ندارند. در مجموع، چشمانداز غالب، نه صلح پایدار و نه جنگ تمامعیار، بلکه تداوم وضعیتی بینابین یعنی رقابت مهار شده با کانالهای ارتباطی محدود است.
نقش فضای سیاسی داخلی ایران در روند مذاکرات
در ادامه عضو شورای اطلاعرسانی دولت در تحلیل فضای سیاسی داخلی ایران در بهبود یا کند شدن روند مذاکراتی با آمریکا گفت: فضای سیاسی داخلی ایران، نقشی تعیینکننده و پیچیدهای در سرنوشت مذاکرات ایفا میکند. این فضا را میتوان بهمثابه یک میدان توازن میان ملاحظات امنیتی، اقتصادی و ساختار ومضمون هویتی در نظر گرفت.
او ادامه داد: از یک سو، فشارهای اقتصادی و مطالبات معیشتی، زمینهساز تقویت گفتمان تعاملگرایی و تنشزدایی است؛ از سوی دیگر، دغدغههای مرتبط با استقلال، امنیت ملی و تجربههای پیشین، موجب احتیاط و حتی بدبینی نسبت به توافق با آمریکا میشود.
عطریانفر تاکید کرد: در این چارچوب بهبود مذاکرات زمانی رخ میدهد که اجماعی نسبی حول این گزاره شکل گیرد که توافق، ابزاری برای تقویت منافع ملی است، نه تهدید آن. کند شدن یا توقف مذاکرات نیز معمولاً حاصل تشدید اختلافات داخلی، بیاعتمادی به طرف مقابل، یا نگرانی از هزینههای سیاسی توافق است.
این فعال سیاسی در ادامه گفت: اما آیا اجماع داخلی قابل تصور است. پاسخ، نه کاملاً مثبت و نه کاملاً منفی است. آنچه محتمل به نظر میرسد، شکلگیری یک اجماع حداقلی و مشروط است. اجماعی که فارغ از اعتماد ، بر سر مدیریت واقعبینانه منافع استوار است. به بیان دیگر، توافق زمانی امکانپذیر میشود که بتواند خطوط قرمز راهبردی را حفظ کند. منافع اقتصادی ملموس ایجاد نماید. و از نظر سیاسی، بهعنوان «دستاوردی قابل دفاع» عرضه شود
او در پایان تصریح کرد: در نهایت میتوان گفت وضعیت کنونی در نقطهای حساس قرار دارد. نه در آستانه یک صلح تاریخی هستیم و نه در آستانه یک جنگ اجتنابناپذیر. آینده، بیش از هر چیز، به ترکیب ظریف وحساس اراده سیاسی، محاسبات امنیتی و مدیریت فضای داخلی بستگی دارد. عواملی که میتوانند این آتشبس را یا به سکویی برای دیپلماسی فعال بدل کنند، یا به وقفهای کوتاه پیش از بازگشت تنش بیانجامد.
