به گزارش اکوایران، تحولات اخیر در روابط ایران و ایالات متحده را میتوان یکی از پیچیدهترین و چندلایهترین مقاطع در معادلات امنیتی و دیپلماتیک خاورمیانه در سالهای اخیر دانست؛ مقطعی که پس از ماهها تنش نظامی، درگیریهای پراکنده و شکلگیری یک وضعیت جنگی فرسایشی، اکنون با ورود به فاز «تفاهمنامه موقت» و آتشبس مشروط، در حال تغییر ماهیت از تقابل نظامی به مدیریت کنترلشده سیاسی است.
اظهارات عباس عراقچی در نشست خبری اخیر در تهران، عملاً نقطه کانونی این تغییر فاز را روشن میکند؛ جایی که او از نهاییشدن مرحله نخست توافق و آغاز رسمی فرآیند سیاسی جدید در روز جمعه سخن میگوید. این مرحله، نه یک توافق جامع، بلکه یک چارچوب موقت برای توقف درگیریها و تعریف مسیر مذاکره در بازهای ۶۰ روزه است؛ بازهای که قرار است در آن، مسائل بنیادینی همچون پرونده هستهای، وضعیت تحریمها، ترتیبات امنیتی منطقهای و حتی معماری جدید روابط ایران و آمریکا مورد بازتعریف قرار گیرد.
در این میان، نکته مهم آن است که این تفاهمنامه صرفاً یک سند دوجانبه کلاسیک نیست، بلکه محصول یک معماری پیچیده چندسطحی با نقشآفرینی بازیگران منطقهای و بینالمللی است؛ از میانجیگریهای فشرده و پیوسته تا پیوند خوردن آن با بحرانهای همزمان در جبهههای مختلف منطقهای. همین موضوع باعث شده است که توافق فعلی، بیش از آنکه یک پایان باشد، بهعنوان «آغاز یک فرآیند پرریسک گذار» تحلیل شود.
در سطح اجرایی، نشانههایی مانند عبور کشتیهای ایرانی از تنگه هرمز و آغاز تدریجی بازگشت جریان کشتیرانی، بهعنوان نخستین آزمونهای عملی این تفاهمنامه ظاهر شدهاند. این تحولات اگرچه در ظاهر اقتصادی و لجستیکی به نظر میرسند، اما در واقع حامل پیامهای ژئوپلیتیکی مهمی هستند؛ زیرا تنگه هرمز نهتنها یک گذرگاه انرژی، بلکه یک اهرم راهبردی در معادلات فشار و مذاکره محسوب میشود.
در سطح بینالمللی نیز این توافق با واکنشهای متضاد مواجه شده است. از یکسو، برخی تحلیلگران روسی و جریانهای منتقد در آمریکا، این جنگ و توافق را فاقد دستاوردهای راهبردی برای واشنگتن ارزیابی میکنند و از سوی دیگر، دولت ترامپ تلاش دارد این چارچوب را بهعنوان یک مدل جدید «بازدارندگی از طریق توافق» معرفی کند؛ مدلی که در آن، نظارت سختگیرانه و راستیآزمایی، جایگزین سازوکارهای پیشین برجام شده است.
با این حال، شکافهای داخلی در تیم تصمیمگیری آمریکا، اختلاف دیدگاه میان نهادهای اطلاعاتی و سیاسی، و همچنین تردید نسبت به نیت و رفتار آینده ایران، نشان میدهد که این توافق هنوز وارد مرحله تثبیت نشده و بیش از آنکه یک نقطه پایان باشد، یک وضعیت گذار شکننده و قابل بازگشت است.
در چنین شرایطی، تفاهمنامه فعلی را میتوان تلاشی برای مدیریت یک بحران طولانیمدت در قالب یک آتشبس مشروط و زماندار دانست؛ آتشبسی که موفقیت یا شکست آن، نه در متن توافق، بلکه در نحوه اجرای آن در بازه ۶۰ روزه آینده و میزان پایبندی طرفین به تعهدات متقابل رقم خواهد خورد.
عراقچی: جمعه پساز امضای تفاهم، مذاکرات آغاز خواهد شد
11:00 | عباس عراقچی، وزیر امور خارجه در نشست خبری خودش امروز -26 خرداد- با حضور سفرا و کارداران و رؤسای نمایندگیهای خارجی و بینالمللی مقیم تهران به تشریح آخرین تحولات در حوزه سیاست خارجی و از جمله یادداشت تفاهم اسلامآباد بین ایران و آمریکا برای خاتمه جنگ پرداخت.
عراقچی گفت: روز جمعه دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا برای رسیدن به توافق نهایی آغاز میشود. بعد از سه ماه مذاکره توانستیم مرحله اول را نهایی کنیم. در مرحله اول مهمترین موضوعی که اتفاق میافتد اعلام خاتمه جنگ است و بنا به تصمیمی که گرفتیم از صبح روز دوشنبه به وقت تهران که این توافق نهایی شد، خاتمه جنگ هم اعلام شد. ولی شروع رسمی تفاهمنامه از روز جمعه خواهد بود.
او افزود: از نظر ما دو طرف این تعهد نامه یک طرف آمریکا و اسراییل و یک طرف دیگر ایران و حزب الله است و خاتمه جنگ در لبنان بخش جدایی ناپذیر است. بدون عقب نشینی اسراییل از سرزمین هایی که در لبنان اشغال کرده خاتمه جنگ پایان نیافته است
عبور کشتیهای ایرانی از تنگه هرمز؛ گام نخست در اجرای توافق
10:15 | بنابه گزارش الجزیره، عبور کشتیهای ایرانی از تنگه هرمز را میتوان نخستین نتیجه ملموس و عملی تفاهمنامه سیاسی میان ایران و ایالات متحده دانست.
این تحول از آن جهت اهمیت دارد که برای ایران، لغو محاصره دریایی بهعنوان نخستین گام در مسیر اجرای تفاهمنامه و پیشبرد روند توافق در نظر گرفته شده بود.
در داخل ایران نیز واکنشها به این تفاهمنامه یکدست نیست. در میان افکار عمومی، همچنان سطح قابل توجهی از بیاعتمادی نسبت به نتایج توافق وجود دارد و بسیاری از مردم خواهان مشاهده نشانههای عینی و ملموس از اجرای تعهدات طرفین هستند.
از این منظر، ازسرگیری تردد کشتیهای ایرانی و بازگشت جریان کشتیرانی به شرایط عادی میتواند بهعنوان یکی از نخستین نشانههای عملی اجرای توافق تلقی شود.
در عین حال، نباید فراموش کرد که بخش مهمی از درآمدهای ایران به صادرات نفت وابسته است. عبور نفتکشهای ایرانی از تنگه هرمز و دسترسی دوباره آنها به آبهای بینالمللی، به معنای ازسرگیری جریان صادرات انرژی و ورود منابع مالی بیشتر به اقتصاد کشور خواهد بود؛ موضوعی که میتواند در کوتاهمدت به بهبود برخی شاخصهای اقتصادی کمک کند.
این تحول همچنین میتواند مقدمهای برای شکلگیری یک توافق اقتصادی گستردهتر میان ایران و ایالات متحده باشد. یکی از محورهای اصلی و جداییناپذیر این یادداشت تفاهم، طراحی سازوکاری برای کمک به احیای اقتصاد ایران از طریق کاهش فشار تحریمها، تسهیل تجارت و لغو محاصره دریایی عنوان شده است.
به همین دلیل، بازگشت کشتیهای ایرانی به مسیرهای بینالمللی تنها یک رویداد دریایی نیست، بلکه میتواند بهعنوان نخستین آزمون عملی موفقیت توافق و نشانهای از آغاز روند بازسازی روابط اقتصادی و تجاری در دوره پساتوافق تلقی شود.
یک سناتور روس: جنگ با ایران از بیمعناترین جنگها در تاریخ آمریکا بود
09:45 | به گزارش تسنیم به نقل از خبرگزاری نووستی، آلکسی پوشکوف، عضو کمیته قانون اساسی شورای فدراسیون (سنای) روسیه، معتقد است که مناقشه پیرامون ایران در زمره بیمعناترین جنگهایی قرار خواهد گرفت که ایالات متحده در طول تاریخ خود را درگیر آن کرده است.
او در کانال تلگرامی خود نوشت: «فکر میکنم جنگ آمریکا علیه ایران جایگاه برجستهای در فهرست بیمعناترین جنگهای این کشور در کل تاریخ پیدا کند.»
این سناتور روس همچنین اشاره کرد که دونالد ترامپ سعی دارد این درگیری را بهعنوان یک پیروزی کامل برای خود معرفی کند و مهمترین استدلال او نیز این خواهد بود که ایران به سلاح هستهای دست نیافته است.
وی یادآور شد: «بر اساس اطلاعات موجود، قرار است چنین تعهدی از سوی ایران در متن یادداشت تفاهم امضا شده بین دو کشور درج شود. اما مسئله اینجاست که ایران دقیقاً همین تعهد را 11 سال پیش نیز داده بود، آنهم نه در قالب یک یادداشت تفاهم که صرفاً اعلام نیت محسوب میشود، بلکه در چارچوب یک توافقنامه کامل که با دولت باراک اوباما به امضا رسیده بود.»
پوشکوف همچنین افزود، از جمله موارد شکست اهداف آمریکا در این جنگ این واقعیت است که ایران همچنان اورانیوم غنیشده خود را حفظ کرده و تغییر نظام سیاسی در این کشور نیز رخ نداده است. او ادامه داد: «ایران از برنامه موشکی خود دست نکشیده است. ضمن اینکه، توان موشکی این کشور از بین نرفته و این جنگ نتوانسته ایران را بهعنوان یک قدرت منطقهای بطور جدی تضعیف کند.»
سفر رئیس کل بانک مرکزی به روسیه
09:20 | به گزارش الجزیره و به نقل از فارس، هیاتی ایرانی به سرپرستی عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، برای مذاکره درباره توسعه روابط پولی و بانکی میان ایران و روسیه راهی مسکو شده است.
بر اساس این گزارش، انتظار میرود این هیات در جریان سفر خود بر راهکارهای تسهیل مبادلات پولی و مالی، افزایش همکاری میان بانکهای مرکزی دو کشور و طراحی سازوکارهای جدید برای گسترش حجم مبادلات اقتصادی تمرکز کند.
فارس گزارش داده است که توسعه همکاریهای بانکی و مالی، یکی از محورهای اصلی گفتوگوهای تهران و مسکو خواهد بود؛ موضوعی که میتواند به تقویت روابط تجاری و اقتصادی دو کشور کمک کند.
روسیه در سالهای اخیر به یکی از شرکای راهبردی ایران تبدیل شده است؛ بهویژه در شرایطی که تهران با تحریمهای گسترده غرب مواجه بوده و به دنبال گسترش همکاریهای اقتصادی با شرکای غیرغربی است.
این سفر در حالی انجام میشود که انتظار میرود پس از امضای یادداشت تفاهم میان ایران و ایالات متحده در روز جمعه، مذاکرات درباره لغو تحریمها و آینده روابط اقتصادی تهران با غرب نیز در ماههای آینده وارد مرحله جدیدی شود.
ونس: توافق جدید با ایران تکرار برجام نخواهد بود
09:10 | جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، روز دوشنبه با تشریح نحوه راستیآزمایی پایبندی ایران به توافق احتمالی با واشنگتن، تأکید کرد که وجود یک نظام بازرسی سختگیرانه، مهمترین تفاوت این توافق با برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در دوران ریاستجمهوری باراک اوباما خواهد بود.
ونس در گفتوگو با برنامه «هانیتی» در شبکه فاکسنیوز اظهار کرد: «اگر به برجام اولیه در دوران اوباما بازگردید، چند مشکل اساسی در آن وجود داشت.»
او با اشاره به مواضع کشورهای عربی حوزه خلیج فارس نسبت به برجام گفت: «کشورهای عربی خلیج فارس از توافق اوباما متنفر بودند. دلیل آن هم این بود که معتقد بودند این توافق، ایران را برای ایفای نقش یک بازیگر مخرب در منطقه توانمند میکند. در عمل نیز این توافق باعث شد ایران در حالی که به رفتارهای مورد انتقاد خود ادامه میداد، ثروتمندتر شود.»
معاون رئیسجمهوری آمریکا در ادامه مدعی شد که متحدان منطقهای واشنگتن از چارچوب توافق فعلی حمایت میکنند، زیرا آن را فرصتی برای تغییر معادلات خاورمیانه میدانند.
وی گفت: «کشورهای عربی خلیج فارس از این توافق حمایت میکنند، زیرا معتقدند چنین توافقی میتواند خاورمیانه را بهطور بنیادین متحول کند.»
ونس همچنین از سازوکارهای نظارتی پیشبینیشده در برجام انتقاد کرد و مدعی شد که نظارت بر برنامه هستهای ایران در آن توافق کافی نبوده است. میزان محدودی از نظارت وجود داشت، اما در عمل این نظارت کافی و مؤثر نبود.»
وی افزود: «اصل اساسی رویکرد ما این است که اگر ایران تعهدی قابل راستیآزمایی ارائه دهد ــ و این به معنای وجود یک رژیم واقعی و مؤثر بازرسی است ــ آنگاه میتواند از مزایای این توافق بهرهمند شود.»
ونس تأکید کرد که بهرهمندی ایران از امتیازات احتمالی توافق، مستقیماً به میزان پایبندی تهران به تعهدات خود و امکان راستیآزمایی آن از سوی نهادهای ناظر وابسته خواهد بود.
ونس: اگر ایران به تعهداتش عمل نکند، ترامپ حملات نظامی را از سر میگیرد
08:50 | جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، روز دوشنبه اعلام کرد که اگر تهران به تعهدات خود در چارچوب توافق با ایالات متحده پایبند نباشد، دونالد ترامپ برای ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران تردیدی نخواهد داشت.
ونس در گفتوگو با شان هَنیتی، مجری شبکه فاکسنیوز، با اشاره به آنچه «غیرقابل پیشبینی بودن رفتار ایران» خواند، گفت کشورهای حوزه خلیج فارس با وجود مشاهده فرصتهایی برای افزایش ثبات در منطقه، همچنان با احتیاط به تحولات مربوط به ایران نگاه میکنند.
او درباره متحدان آمریکا در منطقه اظهار کرد: «آنها هنوز کاملاً مطمئن نیستند و نمیتوانند پیشبینی کنند ایران در پنج سال آینده چه مسیری را در پیش خواهد گرفت؛ اما در عین حال، فرصت واقعی برای ایجاد ثبات بیشتر را نیز میبینند.»
معاون رئیسجمهوری آمریکا افزود: «ما این مسیر را ادامه خواهیم داد و خواهیم دید که ایرانیها تا چه اندازه در اجرای تعهدات خود جدی هستند.»
ونس در پاسخ به این پرسش که در صورت عمل نکردن تهران به تعهداتش چه اتفاقی خواهد افتاد، تأکید کرد ایران در آن صورت از هرگونه مزایای توافق محروم خواهد شد.
او گفت: «اگر به آنچه وعده دادهاند عمل نکنند، هیچ منفعتی از این توافق نخواهند برد. همانطور که رئیسجمهور بارها گفته است، همه کارتها در دست ماست.»
وی ادامه داد: «اگر ایران نتواند کمکها و فرصتهایی را که برای پیشرفت اقتصادی به آن نیاز دارد دریافت کند، اقتصاد این کشور همچنان در شرایط دشواری باقی خواهد ماند.»
ونس افزود: «ما ابزارهای لازم را در اختیار داریم و اگر آنها به تعهدات خود پایبند نباشند، در زمان مقتضی تصمیم خواهیم گرفت که چه اقدامی باید انجام شود.»
او همچنین تلویحاً احتمال بازگشت گزینه نظامی را مطرح کرد و گفت: «سالهاست که دونالد ترامپ را میشناسم. برداشت من این است که این موضوع میتواند به معنای بازگشت و ازسرگیری حملات هوایی باشد. این احتمال وجود دارد و او در انجام آن تردید نخواهد کرد. همچنین ممکن است به معنای بازگشت محاصره نیز باشد.»
معاون رئیسجمهوری آمریکا در پایان تأکید کرد که هدف نهایی دولت ترامپ، تغییر نظام سیاسی در ایران نیست، بلکه تغییر رفتار تهران است.
ونس گفت: «ترامپ میخواهد ایران به یک کشور عادی تبدیل شود؛ بنابراین ایران باید مانند یک کشور عادی رفتار کند.»
شکاف در تیم ترامپ بر سر توافق با ایران
01:30 | به گفته سه منبع آگاه از روند مذاکرات، جان راتکلیف، مدیر سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA)، به دونالد ترامپ و دیگر مقامهای ارشد دولت اعلام کرده است که شواهد جمعآوریشده توسط نهادهای اطلاعاتی آمریکا، تردیدهای جدی درباره تمایل ایران به ارائه امتیازات هستهای مورد نظر واشنگتن در هرگونه توافق نهایی ایجاد کرده است.
بنابه گزارش آکسیوس، راتکلیف تنها مقام ارشد دولت ترامپ نیست که نسبت به این توافق تردید دارد. به گفته دو منبع مطلع، در جریان مذاکرات داخلی، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، و پیت هگست، وزیر دفاع، نیز نگرانیهای خود را درباره یادداشت تفاهم اعلامشده در روز یکشنبه مطرح کردهاند.
در مقابل، جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری، به همراه استیو ویتکوف و جرد کوشنر، از حامیان اصلی این توافق در دولت آمریکا بودهاند. پیش از اعلام رسمی توافق، مجموعهای از نشستهای سطح بالا میان ترامپ و مشاوران ارشد او برگزار شد.
دو منبع آگاه میگویند در این جلسات، ترامپ و تیم امنیتیاش درباره اطلاعاتی که از سوی چندین نهاد اطلاعاتی آمریکا جمعآوری شده بود، بحث کردند؛ اطلاعاتی که نشان میداد مواضع و گفتوگوهای داخلی مقامهای ایرانی با آنچه به میانجیها و طرف آمریکایی منتقل شده، تفاوتهایی دارد.
بر اساس این گزارش، راتکلیف و روبیو معتقد بودند که این اطلاعات نشان میدهد ایران ممکن است در نهایت با گامهای هستهای مورد نظر آمریکا موافقت نکند.
یکی از منابع مطلع گفته است: «این اطلاعات نشان میدهد که نیات واقعی ایران لزوماً با تعهدات مطرحشده در توافق همسو نیست.» یک مقام کاخ سفید در پاسخ به پرسشها درباره این گزارش تأکید کرد: «رئیسجمهور ترامپ درباره هر موضوعی به دیدگاههای مختلف گوش میدهد، اما همه میدانند که تصمیمگیرنده نهایی خود اوست.»
این مقام افزود: «تفاهمنامه کنونی تمام خطوط قرمز دولت آمریکا را رعایت میکند؛ از جمله تضمین اینکه ایران هرگز به سلاح هستهای دست پیدا نکند، نتواند ذخایر اورانیوم غنیشده با غنای بالا را حفظ کند و نتواند امنیت عرضه انرژی جهان را به گروگان بگیرد.»
او همچنین تأکید کرد که ترامپ تنها با یک «توافق نهایی خوب» موافقت خواهد کرد. سازمان سیا و وزارت امور خارجه آمریکا از اظهارنظر درباره این گزارش خودداری کردهاند و پنتاگون نیز پاسخی ارائه نداده است.
جزئیات تفاهمنامه
بر اساس گزارش منابع آگاه، عناصر هستهای تفاهمنامه امضاشده در روز یکشنبه، به دستیابی دو طرف به یک توافق جامعتر در طول ۶۰ روز آینده وابسته است.
قرار است جیدی ونس، استیو ویتکوف و جرد کوشنر روز جمعه با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به همراه میانجیگران پاکستانی و قطری دیدار و درباره مراحل بعدی گفتوگوها رایزنی کنند.
متن کامل توافق اولیه ۱۴ مادهای هنوز منتشر نشده است، اما یکی از منابع مطلع از محتوای آن مدعی شده که ایران در مرحله نخست، بیش از آنچه تعهد میدهد، امتیاز دریافت خواهد کرد؛ مگر اینکه در ادامه، توافق هستهای جامعی را مطابق خواستههای آمریکا امضا کند.
این تفاهمنامه با هدف تمدید آتشبس و آغاز یک دوره ۶۰ روزه مذاکره طراحی شده است؛ دورهای که در صورت توافق طرفین میتواند تمدید شود.
بر اساس مفاد این چارچوب: ایران بار دیگر تعهد خود مبنی بر عدم دستیابی به سلاح هستهای را تکرار میکند. دو طرف متعهد میشوند مسئله ذخایر اورانیوم غنیشده را حلوفصل کنند. درباره آینده برنامه غنیسازی و سایر نیازهای هستهای ایران مذاکره خواهند کرد. ایران در طول مذاکرات، وضعیت فعلی برنامه هستهای خود را حفظ میکند. آمریکا متعهد میشود تحریم جدیدی اعمال نکند و نیروی نظامی تازهای به منطقه اعزام نکند.
به گفته منابع آگاه، اگر توافق جامع هستهای حاصل شود: آمریکا ظرف ۳۰ روز نیروهای اعزامشده برای جنگ را از منطقه خارج میکند. تمامی تحریمها علیه ایران طبق جدول زمانی مورد توافق لغو خواهد شد. برنامهای برای آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران اجرا میشود. سازوکاری برای تأسیس یک صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری جهت بازسازی و توسعه اقتصادی ایران طراحی خواهد شد.
منتقدان این توافق در داخل آمریکا معتقدند احتمال اینکه ایران در نهایت شرایط هستهای مورد نظر واشنگتن را بپذیرد، پایین است و در این میان، تهران از مزایای اولیه تفاهمنامه بهرهمند خواهد شد.
با این حال، دو مقام ارشد آمریکایی در گفتوگو با خبرنگاران تأکید کردهاند که تمامی مزایای اقتصادی و سیاسی ایران به میزان پایبندی این کشور به تعهداتش وابسته خواهد بود.
