برآمدن«ممدانی برلین»؛ آیا دوران میانه‌روی در سیاست آلمان پایان یافته است؟

به گزارش اکوایران، انتخابات دو ایالت آلمان در آخر هفته گذشته، دو پیروز متفاوت داشتند؛ دو حزبی که در دو سوی کاملاً متضاد طیف سیاسی قرار دارند.

شکست شرم‌آور برای حزب صدراعظم آلمان

به گزارش واشنگتن‌پست، در نشانه‌ای چشمگیر از گرایش رأی‌دهندگان به احزاب ضدساختار سیاسی، حزب چپ در برلین پیروز شد؛ آن هم در همان شبی که حزب راست رادیکال «آلترناتیو برای آلمان» (AfD) در مکلنبورگ-فورپومرن به پیروزی رسید.

هنگامی که نتایج انتخابات در شامگاه یکشنبه نشان داد حزب اتحادیه دموکرات مسیحی (CDU)، یعنی حزب فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان و یکی از ارکان اصلی سیاست این کشور، برای نخستین بار از زمان تأسیسش در سال ۱۹۴۵ نتوانسته است هیچ کرسی‌ای در پارلمان ایالتی به دست آورد، صدای آه و شگفتی در محل گردهمایی هواداران این حزب بلند شد. میزان محبوبیت مرتس بین ۱۰ تا ۱۵ درصد در نوسان است که برای یک صدراعظم مستقر، پایین‌ترین سطح ثبت‌شده به شمار می‌رود.

بخش زیادی از این کاهش محبوبیت به تردیدها درباره توانایی مرتس، ۷۰ ساله، برای احیای اقتصاد راکد و کاهش هزینه‌های زندگی بازمی‌گردد و نارضایتی عمومی از برنامه اصلاحات نامحبوب دولت نیز به آن افزوده شده است.

مایکل بروکر، سردبیر ارشد «Table Briefings»، یک رسانه تخصصی متمرکز بر تحلیل سیاست‌گذاری، گفت: «این انتخابات، انتخاباتی علیه نخبگان و علیه مرتس است.»

بروکر گفت: «این وعده‌ای که در کشور داشتیم، اینکه فرزندانمان زندگی بهتری از ما خواهند داشت و این امر از طریق رفاه، فناوری و صنعت محقق خواهد شد، شکسته شده است؛ و مردم تا حدی حزب CDU در دوران مرکل را مقصر می‌دانند.» او افزود که این وضعیت باعث پراکنده‌شدن رأی‌دهندگان با دیدگاه‌های بسیار متفاوت درباره اقتصاد، مهاجرت و مسائل اجتماعی شده است؛ دیدگاه‌هایی که هیچ‌یک از دو حزب میانه‌رو نتوانسته‌اند با یکدیگر سازگار کنند.

دو پیروز از منتهی‌الیه چپ و راست آلمان

در ایالت مکلنبورگ-فورپومرن، جایی که حزب اتحادیه دموکرات مسیحی با فاصله‌ای شرم‌آور از حد نصاب ۵ درصد برای ورود به پارلمان ایالتی بازماند، حزب راست آلترناتیو برای آلمان (AfD) که سازمان اطلاعات داخلی آلمان آن را «افراط‌گرا» می‌داند، دومین پیروزی مهم خود در سطح ایالتی را طی یک ماه به دست آورد.

چند ده کیلومتر آن‌سوتر، در پایتخت جوان و متمایل به چپ برلین، حزب چپ‌گرای «دیه لینکه» (Die Linke) که به معنای «چپ» است، به پیروزی تاریخی دست یافت و زمینه را برای آن فراهم کرد که الیف ارالپ، رهبر محلی حزب، به شهرداری برلین برسد. ارالپ یک سیاستمدار ضدسرمایه‌داری است که از ظهور زهران ممدانی در نیویورک الهام گرفته است.

الیف ارالپ، نامزد اصلی حزب چپ‌گرای «دی لینکه» در برلین، برای کمپین انتخاباتی خود از زهران ممدانی، شهردار نیویورک، الهام گرفت/عکس از گتی ایمجز

در یک سطح، نتایج این انتخابات بازتاب‌دهنده تشدید قطبی‌شدن سیاسی به نظر می‌رسید؛ همان شکافی که دیگر دموکراسی‌های ثروتمند، از جمله ایالات متحده، را نیز دچار اختلاف کرده است؛ اما این نتایج همزمان نشان دادند که شمار فزاینده‌ای از آلمانی‌ها سیاست معمول را پس می‌زنند؛ به‌ویژه احزاب بزرگ و فراگیر میانه‌رو مانند اتحادیه دموکرات مسیحی (CDU) را که طی ۲۴ سال گذشته ۱۷ سال بر آلمان حکومت کرده است.

در بیشتر این مدت، رهبری اتحادیه دموکرات مسیحی (CDU) در اختیار آنگلا مرکل بود که اغلب به دلیل عمل‌گرایی آرام و به‌دور از هیجانش محبوب بود. هنگامی که اتحادیه دموکرات مسیحی (CDU) در قدرت نبود، حزب سوسیال دموکرات چپ میانه زمام امور را به دست می‌گرفت؛ اما دو حزب آن‌قدر به یکدیگر نزدیک بودند که بارها در قالب ائتلاف‌های دولتی با هم همکاری کردند، درحالی‌که متعهد بودند با احزاب آشکارا جناحی‌تر، مانند آلترناتیو برای آلمان (AfD)، همکاری نکنند.

سیاستمداران سنتی نیز نتایج یکشنبه را محکوم کردند. مارکوس زودر، نخست‌وزیر ایالت بایرن و رهبر اتحادیه سوسیال مسیحی، حزب خواهر اتحادیه دموکرات مسیحی (CDU) در بایرن، روز دوشنبه گفت: «افراطی‌ها در جایگاه نخست قرار گرفتند. آلترناتیو و حزب چپ. موج آبی و جبهه سرخ.»

پایان «میانه‌روی» در سیاست آلمان؟

انتخابات یکشنبه ویژگی‌های بسیار مشخصی داشتند و در شرق آلمان برگزار شدند؛ یعنی بخش سابقاً کمونیستی کشور، جایی که رأی اعتراضی در سال‌های اخیر به پدیده‌ای عادی تبدیل شده است. این گرایش ترکیبی از نارضایتی‌های تاریخی پس از اتحاد مجدد آلمان را منعکس می‌کند؛ عمدتاً شکاف‌های اقتصادیِ باقی‌مانده و احساس ریشه‌داری که ساکنان شرق در مقایسه با غرب ثروتمندتر کشور، شهروندانی درجه‌دوم هستند.

تعداد کرسی‌های مورد انتظار برای مجالس دو ایالت برلین و  مکلنبورگ-فورپومرن/طرح از دویچه‌وله

پیروزی حزب آلترناتیو در مکلنبورگ-فورپومرن پس از آن رخ داد که این حزب در اوایل همین ماه نیز در ساکسونی-آنهالت در جایگاه نخست قرار گرفته بود. بااین‌حال، آلترناتیو در هر دو ایالت نتوانست آرای کافی برای تشکیل دولت به دست آورد و دیگر احزاب نیز بر اساس سیاست «دیوار آتش» که با هدف جلوگیری از رسیدن احزاب افراطی به قدرت در آلمان اجرا می‌شود، همکاری با این حزب را رد کرده‌اند.

در برلین، حزب چپ (Die Linke) ناچار خواهد بود با سبزها و سوسیال دموکرات‌ها ائتلاف کند؛ اما به نظر می‌رسد ارالپ، رهبر این حزب، بتواند این ائتلاف را شکل دهد و بالاترین مقام اجرایی شهر را به دست آورد.

در نظرسنجی‌های سراسری، اتحادیه دموکرات مسیحی (CDU) همچنان حدود ۲۰ درصد آرا را در اختیار دارد و شریک ائتلافی آن، حزب سوسیال دموکرات، نیز حدود ۱۳ درصد رأی دارد. تمایل‌نداشتن به همکاری با احزاب حاشیه‌ای نیز در مناطق غربی و ثروتمندتر و پرجمعیت‌تر آلمان همچنان قوی‌تر است.

اما آلترناتیو برای آلمان (AfD) در سطح ملی در حال افزایش محبوبیت است. این حزب در بهار امسال از اتحادیه دموکرات مسیحی (CDU) پیشی گرفت و اکنون با حدود ۲۸ درصد در نظرسنجی‌ها بالاتر از همه احزاب دیگر قرار دارد. انتخابات بعدی فدرال آلمان قرار نیست تا سال ۲۰۲۹ برگزار شود، اما ائتلاف میانه‌رویی که سال‌ها بر آلمان حکومت کرده، تحت فشار قرار گرفته است.

احزاب رادیکال: پاسخ‌های ساده برای پرسش‌های دشوار

آلیس وایدل، یکی از دو رهبر مشترک آلترناتیو برای آلمان (AfD)، روز دوشنبه اعلام کرد که حزبش اکنون «Volkspartei» یا «حزب مردم» جدید کشور است و از CDU خواست محبوبیت فزاینده AfD را بپذیرد و به سیاست «دیوار آتش» پایان دهد. این اظهارات با واکنش منتقدان AfD روبه‌رو شد.

از چپ: لیف-اریک هولم، نامزد حزب آلترناتیو برای آلمان در مکلنبورگ-فورپومرن؛ کریستین برینکر، نامزد حزب AfD در برلین؛ و آلیس وایدل و تینو کروپالا، رهبران مشترک حزب، روز دوشنبه/عکس از خبرگزاری رویترز

ولفگانگ مونو، استاد علوم سیاسی دانشگاه روستوک، گفت: «ما دیگر در سطح ملی حزب مردم یا احزاب فراگیری نداریم؛ و اساساً حزب فراگیر، حزبی میانه‌رو و از نظر ایدئولوژیک معتدل است، درحالی‌که AfD دائماً رادیکال‌تر شده است. اینجا با دو انتخابات بسیار خاص در شرق آلمان و یک انتخابات کاملاً متفاوت در برلین روبه‌رو بودیم؛ اما انتخابات سال آینده در ایالت‌های غربی آلمان برگزار خواهد شد، جایی که ممکن است AfD دوباره رشد کند، اما تا رسیدن به موفقیت اکثریتی فاصله زیادی خواهد داشت.»

بااین‌حال، رأی‌دهندگان آلمانی عمیقاً از رکود اقتصادی نگران‌اند و درباره تغییرات پیشنهادی مرتس در نظام بازنشستگی و قوانین کار نیز احساس نگرانی می‌کنند. بنابراین، آنها به سمت احزابی روی می‌آورند که راه‌حل‌های ساده‌تری ارائه می‌کنند. برای AfD، این راه‌حل شامل دورشدن از مهاجران و بازگشت به انرژی ارزان‌تر روسیه است. برای Die Linke، به معنای توزیع مجدد ثروت از طریق وضع مالیات‌های جدید بر ثروتمندان و شرکت‌هاست.

بروکر گفت: «آنها برای پرسش‌های بسیار پیچیده، پاسخ‌های بسیار ساده ارائه می‌کنند. آنها وعده رشد اقتصادی می‌دهند، اما توضیح نمی‌دهند که چگونه قرار است این کار را انجام دهند یا چگونه هزینه ایده‌های انتخاباتی خود را تأمین کنند؛ اما پرسش‌هایی که مطرح می‌کنند، پرسش‌های درستی هستند. آیا مالیات‌ها بیش از حد زیادند؟ آیا بروکراسی بیش از حد داریم؟ آیا مهاجرت بیش از حد داریم؟»

در مکلنبورگ-فورپومرن، وعده AfD برای بازگشایی خط لوله گاز نورد استریم که با مشارکت روسیه ساخته شده بود و کاهش هزینه‌های انرژی، دلیل دیگری در اختیار رأی‌دهندگان ناراضی این منطقه قرار داد تا از ائتلاف اصلی حاکم در برلین فاصله بگیرند. در برلین، AfD مهاجرت و امنیت داخلی را در اولویت قرار داد و پیشنهاد افزایش اخراج مهاجران، ایجاد نیروی پلیس در سطح مناطق شهری و همچنین اولویت‌دادن به برلینی‌های بومی نسبت به پناهجویان در زمینه مسکن عمومی را مطرح کرد.

این راهبرد به حزب کمک کرد نتیجه انتخاباتی قبلی خود را تقریباً دو برابر کند و به ۱۶.۳ درصد برساند؛ درحالی‌که حزب چپ (Die Linke)  موفق به کسب ۲۵.۷ درصد آرا شد. حزب چپ (Die Linke) و ارالپ نیز با وعده‌ای ضدسرمایه‌داری وارد انتخابات شدند که بر اساس آن بیش از ۲۰۰ هزار واحد مسکونی از مالکان شرکتی گرفته می‌شد و خیابان‌های پایتخت نیز از زباله پاک‌سازی می‌شد.

ممدانی برلین: وعده سلب مالکیت

کارزار انتخاباتی ارالپ  تا حد زیادی از کارزار ممدانی، شهردار سوسیالیست دموکراتیک نیویورک، الگوبرداری کرده بود و بر ارتباطات شخصی و حضور گسترده در شبکه‌های اجتماعی استوار بود؛ رویکردی که در میان رأی‌دهندگان جوان عملکرد خوبی داشت و حمایت هزاران برلینی را که پیش از این رأی نمی‌دادند، جلب کرد.

الیف ارالپ نامزد اصلی حزب چپ برای انتخابات ایالتی برلین/عکس از خبرگزاری آناتولی

ارالپ روز دوشنبه درحالی‌که از پیروزی خود سرخوش بود، ویدئویی از خودش منتشر کرد که در آن به ممدانی نیز اشاره کرده بود و روی آن نوشته بود: «یک نفر باید اوضاع برلین را جمع‌وجور کند.»

اما طرح او برای سلب مالکیت با مخالفت تقریباً تمام احزاب دیگر روبه‌رو شده است. حزب سوسیال دموکرات چپ میانه هزینه اجرای این طرح را حدود ۲۰ میلیارد یورو، معادل تقریباً ۲۳ میلیارد دلار، برآورد کرده است و هنوز مشخص نیست حزب چپ (Die Linke) چگونه قصد دارد هزینه آن را تأمین کند.

مرتس هشدار داد که اجرای این سیاست در صورت عملی‌شدن، «پیامدهای ویرانگری» برای سرمایه‌گذاری خارجی خواهد داشت و گفت انتظار دارد قوانینی به‌سرعت برای جلوگیری از سلب مالکیت تصویب شود. مرتس روز دوشنبه ابراز تأسف کرد که «اعتماد به نهادها در حال کاهش است و احزاب رادیکال در چپ و راست از این وضعیت سوءاستفاده می‌کنند.»

وایدل نیز در واکنش، او را «صدراعظمی ضعیف» خواند و خواستار استعفای او شد؛ مرتس در پاسخ گفت که در قدرت خواهد ماند. مرتس گفت: «می‌دانم که جایگاه خود من نیز در این مسئله نقش داشته است، اما معتقدم عوامل این وضعیت بسیار فراتر از آن هستند. ما شاهد تغییرات گسترده در نظام احزاب سیاسی، هم در آلمان و هم در بسیاری از کشورهای دیگر جهان، هستیم.»

ممدانی برلین: نمادی برای چپ آسیب‌دیده آلمان

در همین رابطه ویک در گزارشی می‌نویسد که الیف ارالپ در آستانه تبدیل‌شدن به نخستین شهردار برلین با تبار ترکیه‌ای است. بااین‌حال، پیروزی حزب چپ (Die Linke) لزوماً به معنای شهردارشدن ارالپ نیست. پارلمان جدید باید شهردار حاکم را انتخاب کند و Die Linke با داشتن ۴۷ کرسی از مجموع ۱۵۸ کرسی پارلمان ایالتی، برای تشکیل دولت به ائتلاف نیاز خواهد داشت. حزب راست میانه CDU حاضر به همکاری با آنها نیست، اما تشکیل یک دولت مشترک با سبزها و حزب سوسیال دموکرات، نتیجه‌ای «واقع‌بینانه» خواهد بود.

یک تجمع هواداران ارالپ و حزب چپ (Die Linke)/عکس از دی تسایت

ارالپ به «چهره جدید احزاب چپ رادیکالی تبدیل شده است که در شهرهای بزرگ سراسر جهان در حال ابراز وجود هستند.» «پیروزی تاریخی» او از این جهت اهمیت بیشتری دارد که وی حزبی را تحویل گرفت که با «اختلافات داخلی» دست‌وپنجه نرم می‌کرد. اکنون اما حزب چپ (Die Linke) به «یکی از پویاترین نیروها در سیاست آلمان» تبدیل شده است.

حزب حزب چپ (Die Linke) که ریشه در حزب کمونیست «اتحاد سوسیالیستی آلمان» دارد؛ حزبی که تا سقوط دیوار برلین در سال ۱۹۸۹ بر آلمان شرقی حکومت می‌کرد، طی سه سال گذشته شاهد «تغییر نسلی چشمگیری» بوده است. بازسازی اخیر حزب موجب شده «موجی از حامیان جدید» به سوی آن سرازیر شود و شمار اعضای حزب در عرض یک سال دو برابر شده و در پایان سال ۲۰۲۵ به ۱۲۳ هزار نفر برسد.

گروهی جوان‌تر و عمدتاً زن در رأس رهبری حزب ظهور کرده‌اند که از رویارویی با آترناتیو هراسی ندارند و به «ستاره‌های شبکه‌های اجتماعی در جناح چپ آلمان» تبدیل شده‌اند. ارالپ و دیگر رهبران این جریان «سبکی قابل تشخیص برای خود ایجاد کرده‌اند: موهای کوتاه و تیز، خالکوبی، گوشواره‌های حلقه‌ای و رژ لب قرمز»؛ ظاهری که ارالپ اغلب در کنار «شلوار جین، کتانی و یک کاپشن خلبانی» از آن استفاده می‌کند. او همچنین مرتباً گردنبند طلایی به گردن دارد که واژه «Mietendeckel» به معنای «سقف اجاره‌بها» روی آن نوشته شده است.

مرتس بر ماندن اصرار دارد

بحران مسکن برلین «در قلب کارزار انتخاباتی ارالپ» قرار داشت. او خواستار تعیین سقف اجاره‌بها و افزایش مسکن اجتماعی شده و ایده سلب مالکیت برخی املاک از شرکت‌های بزرگ مالک مجموعه‌های مسکونی و انتقال آنها به کنترل دولت را نیز مطرح کرده است.

مرتس روز دوشنبه، یک روز پس از آنکه حزب میانه‌روی او، اتحادیه دموکرات مسیحی، در کسب کرسی‌های یک پارلمان ایالتی ناکام ماند/عکس از خبرگزاری فرانسه

این مواضع با مشکلاتی که ساکنان برلین با آن روبه‌رو هستند همخوانی دارد. در برلین، ۸۴ درصد جمعیت مستأجر هستند و «بیش از نیمی از آنها از مالکان خصوصی خانه اجاره می‌کنند»، درحالی‌که «۱۰ درصد از برلینی‌ها در فقر مسکنی زندگی می‌کنند.» در یک همه‌پرسی در سال ۲۰۲۱، برلینی‌ها از طرح دولت شهر برای تصاحب آپارتمان‌های متعلق به شرکت‌های بزرگ و خصوصی حمایت کردند.

پس از موفقیت حزب آلترناتیو در انتخابات ایالتی و دشواری‌های مرتس در پیشبرد اصلاحات اقتصادی و رفاهی وعده‌داده‌شده، فشار بر فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، از پیش افزایش یافته بود. کمتر از ۱۸ ماه پس از آغاز به کار دولت او، میزان محبوبیتش به حدود ۱۴ درصد سقوط کرده است؛ مسئله‌ای که در میان اعضای حزب خود او نیز درباره توانایی‌اش برای ادامه رهبری تردیدهایی ایجاد کرده است.

«تأثیر تجمعی» شکست‌های CDU در برابر نیروهای سیاسی چپ و راست «به‌سختی قابل اغراق است.» مرتس سفر برنامه‌ریزی‌شده خود برای سخنرانی در سازمان ملل متحد در نیویورک را لغو کرد، زیرا «از پیش انتظار داشت که برای رویارویی با پیامدهای انتخابات ایالتی» در برلین حضور داشته باشد. او فعلاً بر ماندن در سمت خود تأکید کرده است، اما از نظر بسیاری، رهبر آلمان «در وقت اضافه» به سر می‌برد.