به گزارش اکوایران، پوتین پیشنهاد نشست سه‌جانبه با ترامپ و شی جین‌پینگ برای مذاکره درباره اوکراین را مطرح کرد. این پیشنهاد، در صورت تحقق، با حذف قاره اروپا در مسئله‌ای که مستقیماً به این قاره مربوط می‌شود، زنگ خطر را برای سران آن به صدا در می‌اورد.
پیشنهاد نشستی در مورد اوکراین بدون اوکراین
به نوشته وال‌استریت ژورنال، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، پیشنهاد داده که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده و شی جین‌پینگ، رهبر چین، ماه آینده برای گفت‌وگو درباره اوکراین دیدار کنند؛ تلاشی برای مذاکره بر سر پایان دادن به جنگ اوکراین که تصور می‌شود نتیجه آن به نفع مسکو باشد. این موضوع را افرادی آگاه از مذاکرات مطرح کرده‌اند. این طرح تلاشی از سوی پوتین برای بهره‌برداری از گرم‌تر شدن روابط او با ترامپ است؛ روابطی که اوکراین و متحدانش در واشنگتن و اروپا را نگران کرده است. برگزاری چنین نشستی بدون حضور ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، اقدامی بی‌سابقه خواهد بود و زنگ خطر را در پایتخت‌های اروپایی و فراتر از آن به صدا درمی‌آورد.
اکوایران: ترامپ که زمانی گفته بود اوکراین هیچ کارتی برای بازی در اختیار ندارد، اکنون از این کشور می‌خواست قوی‌ترین کارت خود را کنار بگذارد.
به گفته یک افسر پیشین اطلاعاتی روسیه که در جریان این موضوع قرار گرفته، پوتین این ایده را در تماس تلفنی ۹ اکتبر با ترامپ مطرح کرد. در همان گفت‌وگو، توافقی نیز برای خرید سوخت دیزل روسیه از سوی آمریکا و تسهیل فروش آن در بازار جهانی حاصل شد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، تأیید کرد که گفت‌وگوهایی درباره احتمال برگزاری چنین نشستی در جریان است. او به روزنامه وال‌استریت ژورنال گفت: «هنوز درک روشنی درباره برگزاری خود نشست یا دستور کار احتمالی آن وجود ندارد، هرچند هر سه طرف امکان فرضی برگزاری چنین دیداری را می‌پذیرند.»
یک مقام ارشد آمریکایی گفت ترامپ هنوز با برگزاری این نشست موافقت نکرده است. بااین‌حال، به گفته این مقام، رئیس‌جمهور آمریکا ممکن است از این ایده استقبال کند؛ زیرا می‌خواهد به وعده انتخاباتی خود برای پایان دادن به جنگ عمل کند. ترامپ وعده داده بود که جنگ در «روز اول» دوره جدید ریاست‌جمهوری‌اش پایان خواهد یافت، اما اکنون نزدیک به دو سال از آغاز این دوره می‌گذرد.
فرصتی برای پکن
به گفته افراد آگاه از مذاکرات، کرملین پیشنهاد داده که گفت‌وگوی سه‌جانبه در حاشیه نشست آتی سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه، موسوم به اَپک، برگزار شود. این نشست روزهای ۱۸ و ۱۹ نوامبر در شهر شنژن، مرکز فناوری در جنوب چین، برگزار خواهد شد. برگزاری گفت‌وگویی سه‌جانبه در خاک چین، گام مهمی در تلاش‌های شی جین‌پینگ برای ارتقای جایگاه چین به‌عنوان قدرتی میانجی در دیپلماسی جهانی خواهد بود؛ به گفته تحلیلگرانی که سیاست چین را مطالعه می‌کنند، چنین نشستی می‌تواند این جایگاه را تقویت کند.
افراد دیگری که از گفت‌وگوهای اخیر مسکو و پکن اطلاع دارند، می‌گویند مقام‌های روسیه این ایده را از مجاری دیپلماتیک به طرف چینی پیشنهاد داده‌اند و چین نیز اعلام کرده که اگر ترامپ موافق باشد، مخالفتی با آن نخواهد داشت. به گفته یون سان، مدیر برنامه چین در مرکز استیمسون: «چین می‌خواهد به‌عنوان محور قدرت‌های بزرگ و میانجی میان آمریکا و روسیه دیده شود.»
شی‌جین پینگ و دونالد ترامپ در واشنگتن/عکس از خبرگزاری فرانسه
به گفته افسر پیشین اطلاعاتی روسیه، پوتین در گذشته نیز چند بار پیشنهاد برگزاری نشست سه‌جانبه را به ترامپ و شی ارائه کرده بود. بااین‌حال، پیشنهاد جدید در شرایطی مطرح شده که روابط مسکو و واشنگتن در حال تغییر به سود روسیه است. ترامپ به‌تازگی با پوتین بر سر توافقی برای خرید دیزل روسیه به تفاهم رسیده است. ترامپ همچنین روز جمعه اجرای بخش عمده‌ای از تحریم‌هایی را که قرار بود بر اساس لایحه‌ای با حمایت دوحزبی علیه روسیه اعمال شوند، متوقف کرد. او ماه گذشته این لایحه را امضا کرده بود.
هم‌زمان، ترامپ بار دیگر نارضایتی خود را از زلنسکی نشان داده است. ترامپ روز یکشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال، پس از حمله اوکراین به یک پایانه نفتی در سن‌پترزبورگ، زادگاه پوتین، به زلنسکی حمله کرد. او رئیس‌جمهور اوکراین را متهم کرد که پالایشگاه‌های دیزل روسیه را هدف قرار می‌دهد و نوشت که زلنسکی «نمی‌خواهد به این جنگ پایان دهد و احتمالاً هیچ‌وقت هم نمی‌خواست.» ترامپ گفت از اعمال تحریم‌ها خودداری کرده است، زیرا نمی‌خواهد روسیه را از میز مذاکره دور کند. او نوشت: «من می‌خواهم این جنگ تمام شود!»
وقتی پوتین می‌خواهد ادای استالین را در بیاورد
مسکو نشست سه‌جانبه احتمالی را راهی برای تثبیت جایگاه روسیه در جمع قدرت‌های بزرگ جهان می‌بیند؛ جایگاهی که پوتین از زمان ورود به کرملین در سال ۲۰۰۰ در پی آن بوده است. این قالب همچنین اروپا را از معادلات کنار می‌گذارد؛ قاره‌ای که کرملین آن را اصلی‌ترین مانع دستیابی روسیه به پیروزی در اوکراین می‌داند.
ولادیمیر پوتین/عکس از خبرگزاری فرانسه
افسر پیشین اطلاعاتی روسیه می‌گوید پوتین جاه‌طلبی‌های گسترده‌ای، هرچند غیرواقع‌بینانه، برای این قالب سه‌جانبه دارد و آن را فرصتی برای برگزاری نشستی مشابه کنفرانس یالتا می‌بیند؛ نشستی که در آن قدرت‌های بزرگ جهان حوزه‌های نفوذ خود را میانشان تقسیم کنند. حتی اگر شی و ترامپ بعید باشد با چنین هدفی موافقت کنند، تصویر رهبران آمریکا، روسیه و چین در حال مذاکره درباره سرنوشت یک کشور، به‌خودی‌خود پیامی قدرتمند خواهد داشت.
در تایپه، چنین تصویری می‌تواند نگرانی‌ها را درباره احتمال مذاکره قدرت‌های بزرگ بر سر آینده تایوان تشدید کند؛ به‌ویژه آنکه پکن هرگز استفاده از زور برای قرار دادن این جزیره دموکراتیک و خودگردان تحت کنترل خود را کنار نگذاشته است. البته برگزاری چنین نشستی برای شی جین‌پینگ نیز بدون خطر نیست. برخی از افراد نزدیک به مذاکرات می‌گویند مقام‌های چینی نگران‌اند که یک رویداد ژئوپلیتیکی حاشیه‌ای، برنامه‌های پکن برای استفاده از نشست اَپک به‌عنوان ویترینی برای نمایش نقش منطقه‌ای چین را تحت‌الشعاع قرار دهد.
به گفته این افراد، شی تلاش می‌کند میان ادامه حمایت از پوتین و حفظ روابط اقتصادی چین با اروپا تعادل برقرار کند. برگزاری چنین نشست سه‌جانبه‌ای ممکن است چین را به‌طور مستقیم‌تر وارد مناقشه اوکراین کند و واکنش منفی پایتخت‌های اروپایی را برانگیزد؛ پایتخت‌هایی که از گرایش پکن به مسکو از پیش نگران‌اند.
توافق انرژی با روسیه: شکست اخلاقی، دستاورد ناروشن
در رابطه با تلاش‌های اخیر ترامپ برای پایان دادن به جنگ اوکراین، هال برندز، استاد دانشگاه و تحلیل‌گر ژئوپولیتیک، در یادداشتی با عنوان «ترامپ هنوز نمی‌داند چگونه در اوکراین صلح برقرار کند» در بلومبرگ می‌نویسد: توافق دونالد ترامپ برای خرید سوخت دیزل از روسیه، اقدامی از نظر اخلاقی خشم‌برانگیز است: این توافق به متجاوزی پاداش می‌دهد که با پهپادها و موشک‌های خود شهرهای اوکراین را به وحشت انداخته است، درحالی‌که قربانی را به دلیل دفاع از خود مجازات می‌کند. منافع اقتصادی این توافق برای آمریکا، در بهترین حالت، محدود خواهد بود. مهم‌تر از همه، این توافق به‌طرز تأسف‌باری نشان‌دهنده شکست عمیق‌تری در سیاست ترامپ در قبال اوکراین است. رئیس‌جمهور آمریکا واقعاً خواهان صلح در این کشور است، اما نگاه راهبردی محدود و بی‌انضباطی او پیوسته کار را دشوارتر می‌کند.
جزئیات این توافق ناامیدکننده است. آمریکا موافقت کرده تحریم‌ها را به‌طور موقت تعلیق کند تا روسیه بتواند حدود دو میلیون بشکه سوخت دیزل را فوراً وارد بازار کند؛ درحالی‌که در مجموع، عرضه حدود ۱۳ میلیون بشکه سوخت در چارچوب این توافق تعهد شده است. هدف این است که پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ماه آینده، قیمت سوخت در پمپ‌بنزین‌های آمریکا کاهش یابد.
تصاویر شی، پوتین و ترامپ بر روی عروسک‌های روسی موسوم به ماتروشکا/عکس از آسوشیتدپرس
این توافق در پی افزایش نارضایتی آمریکا از حملات پهپادی و موشکی اوکراین به زیرساخت‌های انرژی روسیه صورت گرفته است؛ حملاتی که فشار بر بازارهای جهانی را افزایش داده‌اند. بااین‌حال، مشخص نیست که این توافق بتواند از این فشارها بکاهد، زیرا حجم سوخت مورد توافق نسبتاً اندک است و مشکل اصلی بازارهای جهانی انرژی، جنگی است که خود ترامپ علیه ایران به راه انداخته است.
اما این توافق پیامدهای راهبردی خواهد داشت، زیرا تلاش‌ها برای کاهش خرید انرژی روسیه از سوی کشورهای غربی را تضعیف می‌کند. این اقدام ممکن است دستاورد یک سال تلاش کشورهای اروپایی برای متقاعد کردن ترامپ به این موضوع را از بین ببرد که روسیه، نه اوکراین، مانع اصلی برقراری صلح است. همچنین وضعیتی معکوس و نامعقول ایجاد می‌کند که در آن ترامپ خزانه یک حکومت خودکامه نئوفاشیستی را پر می‌کند، درحالی‌که اوکراین را به دلیل هدف قرار دادن اقتصاد جنگی پوتین در دفاع از خود مجازات می‌کند.
صرف‌نظر از نتیجه این ماجرا، این رویداد نشان می‌دهد که چگونه انگیزه‌های انتخاباتی و پیامدهای اقتصادی جنگ با ایران بر سیاست خارجی آمریکا در مناطقی بسیار دورتر از خاورمیانه تأثیر می‌گذارند. این ماجرا همچنین پنجره‌ای به روی ناکامی‌ها و سرخوردگی‌های تلاش ترامپ برای پایان دادن به جنگ اوکراین می‌گشاید.
به نظر می‌رسد ترامپ واقعاً از کشتار انسان‌ها به وحشت افتاده است. او انگیزه‌های راهبردی قدرتمندی برای دستیابی به توافق صلح دارد؛ آن هم در شرایطی که خطر گرفتار شدن آمریکا در جنگی بی‌پایان در خلیج فارس وجود دارد و تهدید چین در اقیانوس آرام رو به افزایش است. بااین‌حال، رویکرد او به صلح‌سازی تاکنون بیش از آنکه مفید باشد، زیان‌بار بوده است.
فشار یک‌سویه به اوکراین کار را درست نخواهد کرد
البته باید منصف بود: یک راهبرد واقع‌بینانه می‌توانست برخی ابتکارهای ترامپ را نیز در بر بگیرد؛ از جمله وادار کردن اروپایی‌ها به پذیرش مسئولیت اصلی کمک به اوکراین. چنین راهبردی همچنین مستلزم آن بود که دولت ولودیمیر زلنسکی در گفت‌وگوهای غیرعلنی به پذیرش این واقعیت ترغیب شود که اوکراین نه تمام سرزمین‌های ازدست‌رفته خود را از روسیه پس خواهد گرفت و نه به عضویت سازمان پیمان آتلانتیک شمالی، ناتو، درخواهد آمد.
اما نیمه دیگر این راهبرد باید شامل تلاش هماهنگ برای افزایش فشار تحریم‌ها بر روسیه، حمایت مستمر از کارزار حملات دوربرد و ویرانگر اوکراین و اتخاذ تدابیر جدی برای متقاعد کردن پوتین به این موضوع می‌بود که نمی‌تواند صرفاً با گذشت زمان، حمایت آمریکا از اوکراین را از بین ببرد یا منتظر فروپاشی ائتلاف غربی بماند. در این زمینه، کارنامه ترامپ تیره‌وتار است.
دود از پایانه نفتی سن پترزبورگ بلند می‌شود/عکس از شاتراستوک
از زمان رویارویی جنجالی او با زلنسکی در دفتر بیضی کاخ سفید در فوریه ۲۰۲۵، ترامپ بارها در ملأعام با رهبر اوکراین درگیر شده و تهدید کرده است که حمایت اطلاعاتی و نظامی آمریکا را قطع خواهد کرد. او با متحدان اروپایی نیز درگیر شده است؛ نه‌فقط بر سر موضوعات موجهی مانند تقسیم مسئولیت‌ها و هزینه‌های دفاعی، بلکه بر سر موضوعات ناموجهی مانند تصاحب گرینلند. دولت او گاهی در تلاش برای تأثیرگذاری بر انتخابات اروپا، عملاً در کنار روسیه قرار گرفته است.
همچنین ممکن است پنتاگون بخش قابل‌توجهی از نیروهای آمریکایی مستقر در اروپا را خارج کند؛ آن هم درست در زمانی که کارزار جنگ ترکیبی مسکو در حال تشدید است. ترامپ و دستیارانش همچنین این تصور قوی را ایجاد کرده‌اند که می‌خواهند به محض کنار رفتن مانع مزاحمی به نام جنگ اوکراین، روابط تجاری و اقتصادی خود را با مسکو از سر بگیرند.
مجموع این اقدامات به‌احتمال زیاد پوتین را به این باور رسانده که اگر به‌اندازه کافی صبور باشد و بر مواضع خود پافشاری کند، می‌تواند آمریکا را از اوکراین و اروپا جدا کند. این رویکرد به او اطمینان می‌دهد که حتی اگر نتواند در میدان نبرد دونتسک پیروز شود، می‌تواند در واشنگتن برنده جنگ باشد.
درک نادرست ترامپ از ابعاد خواسته‌های پوتین
حتی زمانی که دولت ترامپ برای برقراری صلح، امتیازهای عمده‌ای از اوکراین مطالبه می‌کند، همان‌طور که ترامپ سال گذشته در نشست خود با پوتین در آلاسکا چنین کرد، این تلاش‌ها نمی‌توانند خواسته‌های گسترده مسکو را برآورده کنند. تلاش‌های ترامپ برای برقراری صلح در اوکراین به تجربه‌ای خودتخریبگر تبدیل شده‌اند که دو مورد از بدترین ضعف‌های راهبردی او را آشکار می‌کنند.
دود ناشی از انفجار پهپاد اوکراینی در ناحیه صنعتی سنت‌پیرزبورگ روسیه در تاریخ 18 اکتبر 2026/عکس از آسوشیتدپرس
نخست اینکه او همواره منشأ بن‌بست را به‌اشتباه تشخیص داده است. به نظر می‌رسد ترامپ اغلب بیش از آنکه از تلاش وسواس‌گونه روسیه برای نابودی استقلال اوکراین ناراضی باشد، از اصرار اوکراین بر ادامه حیات به‌عنوان کشوری مستقل خشمگین است. او برخلاف شواهد فراوان، همچنان اصرار دارد که پوتین بیش از زلنسکی خواهان صلح است. این دیدگاه ممکن است از ذهنیت ترامپ درباره حوزه‌های نفوذ سرچشمه بگیرد؛ ذهنیتی که بر اساس آن، قدرت‌های کوچک‌تر باید با خواسته‌های قدرت‌های بزرگ‌تر کنار بیایند؛ اما همین طرز فکر او را از درک این واقعیت بازمی‌دارد که پوتین در چارچوب حمله ژئوپلیتیکی گسترده‌تر خود به غرب، در پی تسلیم اوکراین است. رهبر روسیه تنها زمانی دست از جنگ خواهد کشید که هزینه ادامه آن بیش از حد بالا برود.
دوم اینکه رئیس‌جمهوری که راه‌حل‌های سریع و فوری را در اولویت قرار می‌دهد، از انجام کار دشوار و زمان‌بر راهبردی بازمی‌ماند. برقراری صلح در اوکراین از ابتدا قرار نبود آسان باشد. این کار مستلزم ترکیب ماهرانه فشار و دیپلماسی در برابر مسکو است. همچنین باید همبستگی غرب حفظ شود، درحالی‌که طرف‌ها به‌تدریج به سمت مصالحه‌هایی حرکت می‌کنند که هیچ‌کدام کاملاً از آن رضایت ندارند؛ اما ترامپ نه حوصله دیپلماسی سنجیده و هماهنگ را دارد و نه برای مشورت با متحدانش ارزش چندانی قائل است. به همین دلیل، بارها ابتکارهای صلح نسنجیده‌ای را مطرح کرده که کی‌یف و پایتخت‌های اروپایی را به وحشت انداخته‌اند، بی‌آنکه پوتین را به تغییر موضع وادار کنند.
اکنون ترامپ توافق خرید دیزل را با روسیه منعقد کرده است؛ توافقی که منافع اقتصادی ناچیزی خواهد داشت، اما هزینه‌های راهبردی سنگینی را تحمیل می‌کند. گزارش‌ها حاکی از آن است که ترامپ اوکراین را تهدید کرده در صورت ادامه حملات دوربرد به تأسیسات انرژی روسیه، حمایت آمریکا را کنار خواهد گذاشت. به بیان دیگر، اوکراین باید بهترین ابزار خود برای بالا بردن هزینه جنگ پوتین را کنار بگذارد. ترامپ در این روند، اهرم فشار آمریکا را تضعیف می‌کند؛ زیرا پوتین را به ادامه حملاتش تشویق می‌کند و هم‌زمان نفوذ واشنگتن بر کی‌یف را از بین می‌برد. صلح در اوکراین هدفی ارزشمند است. اما ترامپ نمی‌داند چگونه باید به آن دست یابد.
