اگرچه کشورهای مختلف از استرالیا و آمریکا گرفته تا برزیل و برخی کشورهای آفریقایی، ذخایر قابل توجهی از عناصر نادر خاکی در اختیار دارند، اما بخش عمده ارزش افزوده این صنعت در مرحله فرآوری ایجاد میشود؛ جایی که چین طی چند دهه سرمایهگذاری مستمر، جایگاهی تقریباً بیرقیب به دست آورده است. برآوردها نشان میدهد این کشور اکنون حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد ظرفیت پالایش و فرآوری عناصر نادر خاکی جهان را در اختیار دارد.
اهمیت این موضوع از آنجا ناشی میشود که عناصری مانند نئودیمیوم، دیسپروزیم و تربیوم، مواد اولیه بسیاری از فناوریهای پیشرفته هستند؛ از موتور خودروهای برقی و توربینهای بادی گرفته تا تجهیزات دفاعی، سامانههای راداری، نیمههادیها و صنایع الکترونیک. به همین دلیل، هرگونه محدودیت در صادرات این مواد میتواند زنجیره تأمین صنایع مهم جهان را با اختلال مواجه کند.
در سالهای اخیر، چین با اعمال محدودیتهای صادراتی بر برخی عناصر نادر خاکی و آهنرباهای دائمی، نشان داده است که این زنجیره را تنها یک مزیت اقتصادی نمیداند، بلکه از آن بهعنوان ابزاری ژئوپلیتیکی در رقابت با غرب نیز استفاده میکند.
در چنین شرایطی، کارشناسان تأکید میکنند که داشتن معدن بهتنهایی مزیت راهبردی ایجاد نمیکند. آنچه آینده رقابت صنعتی را تعیین خواهد کرد، توانایی کشورها در توسعه فناوری فرآوری، تکمیل زنجیره ارزش و بازیافت این مواد است؛ جایی که قدرت اقتصادی و فناوری بیش از هر زمان دیگری به کنترل زنجیره تأمین گره خورده است.
