به گزارش اکوایران- بازارهای کربن به طور مستقیم به تحولات بازار انرژی واکنش نشان میدهند. زمانی که قیمت گاز طبیعی به دلیل اختلال در عرضه افزایش مییابد، نیروگاهها در بسیاری از کشورها به سمت استفاده از سوختهای ارزانتر اما آلایندهتر مانند زغالسنگ حرکت میکنند. این پدیده که در ادبیات انرژی به «تغییر سوخت» معروف است، تقاضا برای مجوزهای انتشار کربن را افزایش داده و فشار صعودی بر قیمت آن وارد میکند.
با این حال، افزایش نااطمینانی در اقتصاد جهانی همزمان باعث شکلگیری فضای احتیاط در میان سرمایهگذاران میشود و جریانهای سفتهبازانه میتوانند نوسان قیمتها را تشدید کنند. همین موضوع باعث میشود واکنش بازار کربن به بحرانهای ژئوپلیتیکی پیچیدهتر از بازارهای سنتی انرژی باشد.
ثبات نسبی قیمتها با وجود بحران
با وجود نوسانات شدید در بازار انرژی، قراردادهای سال آینده در بازار EU ETS در ابتدای سال ۲۰۲۶ در محدوده ۷۰ تا ۷۵ یورو به ازای هر تن معادل دیاکسید کربن باقی ماندهاند. این ثبات ظاهری در حالی رخ داده که در پسزمینه بازار، توازن عرضه و تقاضای مجوزهای انتشار در حال تغییر است.
تحلیلگران چند عامل را در این روند مؤثر میدانند، از جمله تغییرات لحظهای در ترکیب سوخت نیروگاهها، واکنش سرمایهگذاران مالی به ریسکهای ژئوپلیتیکی، تفاوت ساختار سیستمهای برق در کشورهای اروپایی و همچنین فاصله زمانی میان نوسان قیمت انرژی و واکنش بازار کربن.
بر اساس دادههای European Commission، هزینه کربن تنها حدود ۱۱ درصد از متوسط قبوض انرژی در اروپا را تشکیل میدهد. این موضوع نشان میدهد که قیمت کربن بهتنهایی عامل اصلی افزایش هزینه انرژی نیست، هرچند در فضای سیاسی اغلب توجه زیادی به آن معطوف میشود.
تجربه بحران جنگ روسیه و اوکراین
کارشناسان برای درک بهتر وضعیت فعلی به تجربه بحران جنگ روسیه و اکراین در سال ۲۰۲۲ اشاره میکنند. در آن زمان، قیمت مجوزهای انتشار در بازار EU ETS در روزهای ابتدایی جنگ سقوط شدیدی را تجربه کرد، اما طی چند هفته دوباره به محدودههای قبلی بازگشت. این تجربه نشان میدهد که بازارهای کربن اگرچه به شوکهای ژئوپلیتیکی حساس هستند، اما در صورت تثبیت شرایط انرژی میتوانند نسبتاً سریع به تعادل برسند.
شکاف سیاسی در اروپا
بحران کنونی اختلافات قدیمی میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا درباره نقش قیمتگذاری کربن را دوباره آشکار کرده است.
در یک سوی این بحث، دولت ایتالیا به رهبریجورجیا ملونی، قرار دارد که خواستار تعلیق موقت سیستم تجارت انتشار برای تولیدکنندگان سوخت فسیلی شده است. مقامات ایتالیایی معتقدند در شرایط بحران انرژی، ادامه فعالیت ETS فشار اضافی بر صنایع اروپایی وارد میکند و میتواند رقابتپذیری آنها را کاهش دهد.
در مقابل، گروهی از کشورهای اروپایی از جمله اسپانیا، پرتغال، هلند، لوکزامبورگ، اسلوونی، دانمارک، فنلاند و سوئد از حفظ این سازوکار دفاع میکنند. این کشورها تأکید دارند که سیستم تجارت انتشار ستون اصلی سیاست اقلیمی اروپا است و تغییرات شتابزده میتواند سیگنالهای سرمایهگذاری در حوزه انرژی پاک را تضعیف کند.
آمارهای رسمی نشان میدهد انتشار گازهای گلخانهای در اتحادیه اروپا از سال ۲۰۰۵ تاکنون حدود ۵۰ درصد کاهش یافته، در حالی که اقتصاد این منطقه ۱۷ درصد رشد کرده است؛ موضوعی که حامیان ETS آن را نشانه موفقیت این سیاست میدانند.
حمایت شرکتها و فعالان محیط زیست
در کنار دولتها، بخش خصوصی و سازمانهای محیط زیستی نیز در این بحث نقش فعالی دارند. حدود ۲۰۰ شرکت و نهاد اقتصادی از ادامه فعالیت سیستم ETS حمایت کردهاند، از جمله شرکتهای بزرگ صنعتی مانند IKEA و Volvo و همچنین سازمانهای محیط زیستی نظیر World Wide Fund for Nature.
این گروهها معتقدند مشکلات رقابتپذیری صنایع اروپا بیشتر به محدودیتهای زیرساخت انرژی، پیچیدگی مقررات، کمبود نیروی متخصص و ضعف بازار سرمایه مربوط است و نه به قیمتگذاری کربن.
اثر احتمالی تعلیق ETS
بررسی ساختار هزینه انرژی در اروپا نشان میدهد که بخش عمده قبوض انرژی به قیمت خود انرژی مربوط است. در حالی که سهم هزینه کربن حدود ۱۱ درصد برآورد میشود، هزینه انرژی ۵۶ درصد و هزینههای شبکه حدود ۱۸ درصد از کل هزینه را تشکیل میدهند. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند تعلیق ETS تنها بخش محدودی از فشار هزینهها را کاهش میدهد.
پیوند بحران انرژی با امنیت انرژی اروپا
همزمان با این بحثها، نگرانیها درباره امنیت انرژی اروپا نیز افزایش یافته است. دادهها نشان میدهد ذخایر گاز طبیعی این قاره در مارس ۲۰۲۶ حدود ۴۶ میلیارد مترمکعب است؛ رقمی که نسبت به میانگین تاریخی ۶۰ میلیارد مترمکعبی این دوره پایینتر محسوب میشود.
در واکنش به این وضعیت، برخی کشورها اقداماتی مانند آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت، افزایش استفاده از زغالسنگ، کاهش مصرف صنعتی و تنوعبخشی به منابع واردات انرژی را در دستور کار قرار دادهاند.
انرژیهای تجدیدپذیر، راهکار بلندمدت
در کنار اقدامات کوتاهمدت، بحران اخیر بار دیگر اهمیت توسعه انرژیهای تجدیدپذیر را برجسته کرده است. پروژههای بادی دریایی، افزایش نصب نیروگاههای خورشیدی و توسعه شبکه برق از جمله برنامههایی هستند که برای کاهش وابستگی اروپا به سوختهای فسیلی دنبال میشوند. با این حال محدودیتهای زیرساختی باعث شده این راهکارها در کوتاهمدت اثر محدودی داشته باشند.
آزمون مهم برای سیاست اقلیمی اروپا
کارشناسان معتقدند بحران کنونی تنها یک شوک موقتی برای بازار کربن نیست، بلکه آزمونی جدی برای تابآوری سیاستهای اقلیمی اروپا به شمار میرود. سیستم تجارت انتشار طی دو دهه گذشته به یکی از مهمترین ابزارهای کاهش انتشار در جهان تبدیل شده و بسیاری از کشورها از آن الگوبرداری کردهاند.
به همین دلیل تصمیمگیری درباره آینده این سازوکار، نهتنها بر سیاستهای اقلیمی اروپا بلکه بر مسیر توسعه بازارهای جهانی کربن در سالهای آینده نیز تأثیر خواهد گذاشت.
