اکوایران: جهان مدتهاست که از مچگیری از حسابهای بانکی برای حذف یارانه عبور کرده است. اکنون الگوریتمهای هوشمندی در کارند که «بدهی» را از «درآمد» کم میکنند و «درد» را در کنار «ثروت» میسنجند. مروری بر تجربه ۵ کشور منتخب نشان میدهد که چگونه جایگزینیِ «آزمون وسع» با «سنجش آسیبپذیری»، توانسته عدالت را بدون ایجاد تنش اجتماعی محقق کند.
اکوایران: مطابق با دادههای شاخص قیمت کالاها و خدمات خانوار شهری، از فروردین ۱۳۶۱ تا آبان ۱۴۰۴، قیمتها بیش از ۴۱۰۰ برابر افزایش پیدا کردهاند. امّا مهمتر از مقدار افزایش قیمت، سرعت زوال آن است: چگونه فاصله دو برابر شدن قیمتها در اقتصاد ایران از ۶۴ ماه به ۲۴ ماه رسیده است؟
اکوایران: چه میشد اگر میدانستیم تاریخ مرگ یک ابرقدرت، نه در اتاقهای سری جنگ، بلکه در لایههای پنهان یک معادله ریاضی و آمار مرگومیر نوزادان نوشته شده بود؟ در روزهایی که جهان مبهوت قدرت نظامی کرملین بود، چه کسانی و چگونه صدای خرد شدن استخوانهای این غول پوشالی را سالها پیش از سقوط شنیده بودند؟
اکوایران: وقتی هزینه یک دورهمی ساده ۱۵ برابر میشود، آیا همچنان میتوان آن را «جشن» نامید؟ تفاوت در چیست که رویدادهای اینچنینی اقتصاد غرب را تکان میدهند، اما یلدا در ایران تنها لرزه بر اندام قدرت خرید میاندازد؟ آیا ما راهِ تبدیل کردن «سنت» به «صنعت» را گم کردهایم یا یلدا قربانی فقدان یک تصمیم تقویمی شده است؟
اکوایران: وقتی رئیسجمهور جدید نیجریه در روز تحلیفش فریاد زد «یارانه تمام شد»، گمان میکرد جرّاحیِ بزرگِ اقتصاد را آغاز کرده است؛ غافل از آنکه چاقوی جرّاحی را اشتباهاً بر گلوی جامعه گذاشته است. در پردۀ آخرِ تراژدیِ بنزین در نیجریه، میبینیم که چگونه ترکیبِ مرگبارِ جهش قیمت سوخت و سقوط ارزش پول، در غیابِ هرگونه چتر حمایتی، تورّم مواد غذایی را به ۴۰ درصد رساند و خیابانها را به میدان جنگ تبدیل کرد.
اکوایران: مرگ پالایشگاهها پایانِ ماجرا نبود، بلکه آغازِ گروگانگیریِ مالی بود. نیجریه برای پر کردن باک خودروها، نادانسته وارد معاملهای شد که در آن، بانکها مسموم و دولت ورشکسته میشد. در این قسمت بررسی خواهد شد که چگونه هیولای واردات، تقریباً یکسوّمِ اعتباراتِ نظام بانکی را بلعید و پدیدۀ شومِ «واریزی صفر» را رقم زد تا دولت نفتی، عملاً به بدهکار مطلق بدل شود.
اکوایران: آزادسازی قیمت بنزین در سال ۲۰۱۵، تنها نیمی از حقیقت بود؛ نیمۀ زیبا و ویترینی که تحسین نهادهای بینالمللی را برانگیخت. اما در لایههای زیرین اقتصاد، بحرانی خاموش از جنس «بدهی» و «ناترازی» در حال رشد بود. در این قسمت، به کالبدشکافی سقوطی خواهیم پرداخت که در سال ۲۰۲۲ رخ داد و درسی تاریخی را برای کشورهای در حال توسعه ثبت کرد: اینکه اصلاح قیمت انرژی بدونِ انضباط مالی و درمانِ زخمهای بانکی، نه تنها راه نجات نیست، بلکه تنها خریدنِ زمان برای وقوع فاجعهای دردناکتر است.
اکوایران: پس از سالها آزمون و خطا، سرانجام در سال ۲۰۱۵ پنجرهای طلایی گشوده شد؛ فرصتی که دولت غنا را قادر ساخت تا بدون شعلهور کردن آتش خشم در خیابانها، به عصر یارانههای کور پایان دهد. امّا آیا عبور از سد قیمتگذاری دستوری، به معنای پایان بحران بود؟ در این قسمت خواهیم دید که چگونه موفّقیت در «اتاق جنگ انرژی»، با غفلت از «سیاهچالۀ بانکی»، پیروزی را به آتشبسی موقّت بدل کرد و بذر بحرانهای بزرگتر را در دل اقتصاد کاشت.
اکوایران: نیجریه؛ غولی نفتی که محتاج واردات بنزین است. آنچه در این کشور رخ داد، فراتر از یک سوءمدیریت ساده بود؛ این روایتِ دقیقِ یک «خودکشی صنعتی» است. داستانی تلخ از اینکه چگونه اصرارِ سیاسی بر «تثبیت قیمت»، آرامآرام شریانهای تولید را خشک و پالایشگاههای عظیم ملّی را به آهنقراضههایی خاموش تبدیل کرد تا کشوری که میتوانست قلبِ انرژی قارّه باشد، به بزرگترین قربانیِ سیاستهای رفاهیاش بدل شود.
اکوایران: داستان غنا، روایت پرفراز و نشیب کشوری است که سالها در برزخِ میان «یارانههای ویرانگر» و «جراحیهای ناتمام» گرفتار مانده بود. از تلاشهای نافرجام جان کوفور در آغاز هزارۀ میلادی تا رؤیای بربادرفتۀ نفت ارزان؛ این گزارش به شرحِ ماجرایی میپردازد که چگونه یک اقتصاد در حال توسعه، بارها تا لبۀ پرتگاه ورشکستگی رفت و بازگشت، تا سرانجام در میانۀ طوفان بدهی و تورم، راهی برای تغییر مسیر بیابد. راهی که البته، آغازِ یک پایان نبود.
