دولت در تازهترین اقدام خود شیوه حراج اوراق مالی اسلامی را تغییر داده است. در این اقدام دولت پنج معاملهگر اولیه معرفی کرده و این پنج معاملهگر را به عنوان بازارساز و بازارگردان دانسته است. این اقدام دولت باعث شد نرخ بازده تا سررسید اوراق افزایش پیدا کند و میزان تامین مالی دولت با یک جهش مواجه شود.
تفاوت سه حراج آخر با سایر حراجهای امسال
بررسی آمار حراج اوراق در سال جاری حکایت از آن دارد که در ۹ حراج ابتدایی امسال، انگیزه تامین مالی دولت توسط بانکها و بازار سرمایه کاهش پیدا کرد. دلیل اصلی کاهش انگیزه خرید اوراق، نرخ بازده پایین اوراق دولتی بود.
اما در سه حراج گذشته وضعیت تغییر کرد. میزان فروش اوراق دولت به یکباره بیش از ۱۰ برابر شد. به طوریکه از حدود ۳ همت به بیش از ۴۰ همت نیز رسید. طبق آمارها دولت توانست در حراج سوم شهریور ماه حدود ۳۴ همت اوراق به فروش برساند.
علت تغییر ناگهانی ارقام در این حراج، ردیفی جدید تحت عنوان «معاملهگران اولیه» بوده است.
طرح جدید دولت برای فروش اوراق چیست؟
دولت در اردیبهشت ماه سال ۱۴۰۴ دستورالعملی را تحت عنوان «معاملهگری اولیه و بازارگردانی اوراق مالی اسلامی دولت» به تصویب هیات وزیران رساند. طبق این دستورالعمل مقرر شد نهادهایی که از اعتبار مناسب برخوردارند به عنوان معاملهگر اولیه انتخاب شوند. این نهادها مکلفند بازارگردانی اوراق مالی دولت را انجام دهند و در ازای این بازارگردانی امتیازاتی را دریافت کنند.
برای مثال امتیازاتی که دولت برای معاملهگران اولیه در نظر گرفته عبارت است از:
- بهرهمندی از عنوان انحصاری: حق استفاده از عنوان انحصاری «معاملهگر اولیه اوراق مالی اسلامی دولت» جهت ارتقای برند و جایگاه بازار.
- امکان تسویه اقساطی خرید اوراق: امکان پرداخت بهای اوراق خریداریشده در حراجهای هفتگی به صورت اقساطی تا پایان سال مالی مربوطه.
- تخفیف در کارمزد معاملات: برخورداری از تخفیف پنجاه درصدی (۵۰٪) در کارمزد معاملات ثانویه اوراق مالی اسلامی دولت.
اینها تنها بخشی از امتیازاتی است که توسط دولت به معاملهگر اولیه داده شده تا ریسک انجام این فرآیند را به عهده بگیرد. قرارداد میان دولت و معاملهگر اولیه یکساله است. در صورتیکه این نهاد بتواند وظایف خود را به درستی انجام دهد امکان تمدید این امتیاز وجود دارد.
وزارت اقتصاد اولین سری از معاملهگران اولیه را اعلام کرد
به گفته رسانه وزارت امور اقتصادی و دارایی، نخستین قراردادهای معاملهگری اولیه اوراق دولت با بانک ملت، بانک تجارت، شرکت تأمین سرمایه لوتوس پارسیان، شرکت تأمین سرمایه امید و صندوق سرمایهگذاری افرا نماد پایدار منعقد شد.
البته وزارت اقتصاد در رسانه خود شش نهاد و بانک را به عنوان معاملهگر اولیه اعلام کرده اما تنها نام پنج نهاد را به طور رسمی منتشر کرده است.
نرخ بازده اوراق در این ساختار چگونه کار میکند؟
در این ساختار، دولت اقدام به مظنه گیری برای نرخ بازده اوراق میکند. در این حالت مظنهگیری صرفا از معاملهگران اولیه انجام میشود. از سوی دیگر یک مظنهگیری توسط بازار ثانویه (فرابورس) انجام میشود.
معاملهگر اولیه اوراق مالی اسلامی دولت را در بازه میان این دو نرخ بازده خریداری میکند. این نرخ از توافق میان دولت و معاملهگران اولیه حاصل میشود.
بازار به کدام سو خواهد رفت؟
با توجه به تورم فزاینده در شرایط فعلی اقتصاد، انتظار میرود نرخ بازده تا سررسید روند فزاینده به خود بگیرد. در حال حاضر نیز نرخ بازده اوراق دولتی از حدود ۳۹ درصد به ۴۱.۹ درصد افزایش پیدا کرده است. به طور کلی افزایش این نرخ میتواند تامین مالی دولت را بهبود بخشد و نقدشوندگی این اوراق را تا حد خوبی تضمین کند.
