مرکز آمار همراه با گزارش تورم خردادماه، متوسط قیمت اقلام خوراکی در مناطق شهری را نیز اعلام کرده است. اگر این ارقام را با استفاده از وزنها و مقادیر مشخصی به سبدی برای حداقل خوراک تبدیل کنیم، متوجه میشویم که یک فرد و یک خانوار بهطور متوسط برای تامین حداقل معیشت خوراکی خود چقدر باید خرج کند؟
اکوایران با استفاده ارزیابیها و برآوردهای انستیو تحقیقات تغذیه ایران به محاسبه مخارج سبد حداقل خوراک ایرانیان در هر ماه میپردازد.
هزینه سبد حداقل خوراک اکوایران در خرداد 1405
محاسبات اکوایران حاکی از آن است که در خرداد سال جاری یک فرد برای اینکه بتواند حداقلی از خوراک را برای خود تامین کند، به 7 میلیون و 840 هزار و 555 تومان احتیاج داشته است. رقمی که اگر در سطح خانواری با تعداد 3.1 نفری در نظر گرفته شود به عدد 24 میلیون و 305 هزار تومان میرسیم.
از سمت دیگر مخارج این سبد نسبت به اردیبهشت سال قبل 6.24 درصد و در مقایسه با خرداد سال گذشته 130.6 درصد رشد داشته است. اینها درحالی است که تورم ماهانه مرکز آمار در ماه قبل معادل 5.9 درصد و تورم نقطه به نقطه نیز 88.6 درصد برآورد شده است. بنابراین از همین اعداد و دادهها نیز میتوان دریافت که چون عمده خانوارها و به خصوص خانوارهای کمتر برخوردار سهم زیادی از مخارج خود را به خوراک اختصاص میدهند، از همینرو فشار و احساس تورم در گروههای فقیرتر بیشتر است.
در میان اقلام سبد نیز بیشترین هزینه مشابه با ماههای قبل به گوشت گاو یا گوساله با 1.5 میلیون تومان اختصاص پیدا کرده است. هزینه خرید مقدار مورد نیاز مرغ ماشینی برای یک فرد نیز حدود 700 هزار تومان بوده است. مخارج مورد نیاز برای تامین حداقلی از لبنیات نیز در خرداد تقریبا 2 میلیون تومان محاسبه شده که از اقلام شیر پاستوریزه، ماست، پنیر ایرانی و کره حیوانی تشکیل شده است.
تامین ماکارونی مورد نیاز یک فرد در خرداد حدود 74 هزار تومان و مجموع مخارج لوبیا، عدس و لپه نیز تقریبا معادل 970 هزار تومان هزینه برای هر نفر در برداشته است.
مختصری در مورد سبد معیشتی اکوایران
تأمین تغذیه سالم برای هر فرد مستلزم مصرف منظم گروههای متنوع غذایی است تا از ابتلا به بیماریهای ناشی از سوءتغذیه جلوگیری شود. هزینه تهیه این اقلام غذایی، به دلیل ارتباط مستقیم با سلامت جسمی، حتی در شرایط کاهش درآمد نیز معمولا از سبد مصرفی خانوار حذف نمیشود. در همین راستا، مراکز علمی برجسته کشور از جمله انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی و دانشکده علوم تغذیه دانشگاه علوم پزشکی تهران، الگویی تحت عنوان «سبد غذایی بهینه» طراحی کردهاند که ترکیبی استاندارد از گروههای غذایی ضروری برای تأمین نیازهای روزانه بدن ارائه میدهد. اکوایران با استفاده از کلیات این سبد و مقادیر توصیهشده آن، سبد معیشت اکوایران را طراحی کرده است.
با وجود سهم بالای خوراکی در سبد مصرف خانوار، بر اساس دادههای اخیر دسترسی به الگوی تغذیهای استاندارد برای بخش قابل توجهی از جامعه، با دشواریهای فزایندهای همراه شده است. افزایش ماهانه قیمت کالاهای اساسی و جهش هزینههای سبد غذایی در ماههایی پایانی سال گذشته، فشار اقتصادی مضاعفی بر خانوارها وارد کرده است. اکوایران با تحلیل دادههای رسمی منتشر شده توسط مرکز آمار ایران، شاخصی ویژه برای محاسبه «هزینه ماهانه تأمین سبد غذایی مطلوب» توسعه داده است.
سبد پیشنهادی اکوایران مشتمل بر ۱۳ گروه کالایی است که با هدف پوشش نیازهای تغذیهای با حداقل هزینه طراحی شده است. برای کاهش هزینهها، اقلام اقتصادیتر و پرمصرفتر همچون برنج وارداتی و حبوباتی مانند عدس و لپه در اولویت قرار گرفتهاند. گرچه این سبد میتواند با اقلام مغذیتر تکمیل شود، اما در راستای حفظ حداقلی بودن هزینهها، چنین توسعهای مدنظر قرار نگرفته است. بنابراین سبد اکوایران به لحاظ اقلام جزئی تفاوتهایی با سبد انستیتو تغذیه دارد. برای مثال، در سبد انستیتو گروه لبنیات و مقدار مصرف مطلوب آن ذکر شده در حالی که اکوایران لبنیات را به «شیر»، «ماست»، «پنیر» و «کره» تقسیم کرده و حجم مورد نیاز برای مصرف ماهانه لبنیات را بین این 4 مورد به شکل مساوی تقسیم کرده است.
تفاوت این سبد با «سبد شاخص قیمت مصرفکننده» مرکز آمار در دو بعد است: تمرکز بر تأمین حداقل نیازهای غذایی فردی و تفاوت در روند نوسانات قیمتی نسبت به تورم عمومی. این ویژگیها، سبد غذایی اکوایران را به معیاری مستقل برای سنجش فشار اقتصادی بر تغذیه خانوارها تبدیل میکند.
