اکوایران: هوش مصنوعی قرار است با افزایش بهره‌وری، هزینه تولید را کاهش دهد و به مهار تورم کمک کند؛ اما پیش از تحقق این وعده، گسترش زیرساخت‌های آن می‌تواند با افزایش تقاضا برای تراشه، برق و مصالح ساختمانی، فشارهای تورمی تازه‌ای ایجاد کند. پرسش اینجاست: آیا هوش مصنوعی پیش از آنکه اقتصاد را بهره‌ورتر کند، آن را با موج تازه‌ای از تورم روبه‌رو خواهد کرد؟

سومایا کینز در فایننشال تایمز به موضوع هوش مصنوعی و اثر آن بر تورم پرداخته است. او در این نوشته سوالی را مطرح کرده است؛ آیا هوش مصنوعی می‌تواند بدون آنکه مزایایی در زمینه بهره‌وری به همراه داشته باشد، باعث تورم شود؟

یک واحد درصد از تورم به قیمت‌های انرژی مرتبط است

دست‌کم در حال حاضر، به نظر نمی‌رسد هوش مصنوعی محرک اصلی تحولات کلی تورم باشد. آمارهای مؤسسه کپیتال اکونومیکس نشان می‌دهد نرخ تورم سالانه در ماه اوت در بازارهای بزرگ توسعه‌یافته حدود ۳ درصد بوده است؛ رقمی که همچنان به‌طرز ناخوشایندی بالاست. بااین‌حال، از این میزان، تقریبا یک واحد درصد به قیمت انرژی مربوط می‌شود. شاید این موضوع تا حدی ناشی از انرژی موردنیاز برای پاسخ‌گویی به درخواست‌های کاربران از چت‌جی‌پی‌تی، مانند دستور پخت کاپ‌کیک آسان با موز و ماست، بدون تخم‌مرغ، باشد؛ اما احتمالا جنگ در ایران نقش بسیار پررنگ‌تری در این زمینه ایفا می‌کند.

اگرچه نشانه‌هایی از فشارهای قیمتی محدودتر و مرتبط با هوش مصنوعی وجود دارد، این نشانه‌ها همیشه چندان قوی نیستند. با وجود تقاضای بالای جهانی برای تراشه‌ها، قیمت لوازم جانبی تجهیزات پردازش اطلاعات و تلفن‌های همراه در بریتانیا طی یک سال گذشته افزایش نیافته است. فیلیپ لین، اقتصاددان ارشد بانک مرکزی اروپا، اخیرا خاطرنشان کرد که تورم در منطقه یورو از این جهت در امان مانده است که تلفن‌های همراه، لپ‌تاپ‌ها و خودروهای تحت‌تأثیر این تحولات، سهم بسیار کوچکی از مخارج مصرف‌کنندگان را تشکیل می‌دهند.

اثر هوش مصنوعی بر تورم آمریکا

اثرات هوش مصنوعی در ایالات متحده آشکارتر است؛ جایی که قیمت تولیدکننده تراشه‌هایی که در مراکز داده به کار می‌روند، به‌شدت افزایش یافته است. قیمت نرم‌افزارهای رایانه‌ای و لوازم جانبی آن‌ها در آمریکا نیز روندی صعودی داشته است؛ هرچند این گروه نیز سهم کوچکی از مخارج را به خود اختصاص می‌دهد. افزون بر این، بخشی از افزایش قیمت‌ها ممکن است ناشی از اندازه‌گیری نادرست باشد؛ به این معنا که اگر نرم‌افزارها واقعا بهتر شده باشند، شاید آمارهای رسمی نتوانند این بهبود کیفیت را به‌درستی منعکس کنند.

اوایل همین ماه، اقتصاددانان گلدمن ساکس رویکردی نظام‌مندتر در پیش گرفتند و با جمع‌بندی برآوردهای مربوط به اثرات مستقیم و غیرمستقیم هوش مصنوعی بر بخش‌های مختلف مخارج در آمریکا، چهار کانال را شناسایی کردند؛ نخست، قطعات و نرم‌افزارهایی که مستقیما با هوش مصنوعی ارتباط دارند؛ دوم، محصولات الکترونیکی دیگری که برای دسترسی به همان قطعات با هوش مصنوعی رقابت می‌کنند؛ سوم، برق؛ و چهارم، مصالح ساختمانی موردنیاز برای ساخت مراکز داده.

در مجموع، آن‌ها برآورد کردند که فشارهای قیمتی مرتبط با هوش مصنوعی حدود ۰٫۵ واحد درصد به نرخ تورم کل سالانه اضافه کرده‌اند. این رقم پس از حذف بخشی از خطاهای اندازه‌گیری ناشی از نحوه ترکیب گروه‌های مختلف مخارج در آمارهای رسمی، به حدود ۰٫۳ واحد درصد کاهش یافت. این میزان قابل‌توجه است، اما چندان بزرگ نیست. تحلیلگران همچنین خاطرنشان کردند که چون نتوانسته‌اند تمام اثرات تعرفه‌ها را حذف کنند، اثر واقعی هوش مصنوعی ممکن است حتی کمتر از این مقدار باشد.

هوش مصنوعی می‌تواند قیمت‌های نسبی را تغییر دهد

اگر انقلاب فناورانه هوش مصنوعی از طریق تأثیرگذاری بر نرخ بهره و مخارج، به‌طور غیرمستقیم قیمت‌ها را کاهش دهد، اثر واقعی آن بر تورم ممکن است از این هم کمتر باشد. برای مثال، تب‌وتاب مصرف پروتئین را در نظر بگیرید که باعث افزایش قیمت برخی میان‌وعده‌ها در مقایسه با سایر محصولات می‌شود. اگر خانوارها در واکنش به این افزایش قیمت، خرید سایر مواد غذایی را کاهش دهند، ممکن است خرده‌فروشان قیمت آن محصولات را پایین بیاورند و در نتیجه، سطح کلی قیمت مواد غذایی بدون تغییر باقی بماند. به همین ترتیب، هوش مصنوعی می‌تواند قیمت‌های نسبی را تحت‌تأثیر قرار دهد، بی‌آنکه سطح عمومی قیمت‌ها را افزایش دهد.

اما نباید بیش از حد آسوده‌خاطر شد. از نظر نظری، شوک‌های مختص یک صنعت می‌توانند سطح عمومی تورم را افزایش دهند؛ به‌ویژه زمانی که صنایع با افزایش تقاضا نمی‌توانند به‌اندازه کافی سریع تولید خود را بالا ببرند تا پاسخ‌گوی این تقاضا باشند و در نتیجه، ناچار می‌شوند قیمت‌ها را به‌شدت افزایش دهند. یک مطالعه نشان می‌دهد که چنین وضعیتی نسبتا رایج است. الیسا روبو، از دانشگاه شیکاگو، برآورد می‌کند که بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۹، تقریبا نیمی از نوسانات تورم را می‌توان با تغییرات قیمت‌های نسبی توضیح داد.

چه در انتظار بانک‌های مرکزی است؟

بنابراین، سابقه‌ای وجود دارد که نشان می‌دهد هوش مصنوعی می‌تواند تورم را افزایش دهد و کار بانکداران مرکزی را که تلاش می‌کنند قیمت‌ها را تحت کنترل نگه دارند، پیچیده‌تر کند. آن‌ها نمی‌خواهند نرخ بهره را بیش از حد افزایش دهند و در نتیجه، گسترش فناوری‌ای را به تأخیر بیندازند که می‌تواند بهره‌وری را افزایش دهد و قیمت‌ها را کاهش دهد. پژوهش‌های دیگری نیز نشان می‌دهند که در درون صنایع، تورم معمولا در آستانه جهش‌های بهره‌وری افزایش می‌یابد، اما اندکی پس از آن کاهش پیدا می‌کند.

بنابراین، میزان نگرانی بانکداران مرکزی به پاسخ یک پرسش تریلیون‌دلاری بستگی دارد؛ آیا هوش مصنوعی واقعا می‌تواند افزایش بهره‌وری‌ای را محقق کند که همه به آن امید بسته‌اند؟ مدیران کسب‌وکارها ظاهرا روزبه‌روز خوش‌بین‌تر می‌شوند؛ هرچند همین خوش‌بینی می‌تواند مسیر دیگری را نیز تقویت کند که از طریق آن، هوش مصنوعی به افزایش قیمت‌ها منجر می‌شود.

از نظر نظری، ممکن است خانوارها و مدیران کسب‌وکارها چنان از رونق بهره‌وری ناشی از هوش مصنوعی هیجان‌زده شوند که در انتظار تحقق آن، مخارج و سرمایه‌گذاری خود را افزایش دهند. این اتفاق می‌تواند اقتصاد را بیش از حد گرم کند و از این طریق، تورم را بالا ببرد. چنین وضعیتی باید موقتی باشد؛ مگر آنکه افزایش بهره‌وری مورد انتظار هرگز محقق نشود. در این صورت، اقتصاد ممکن است در نهایت با رشد ضعیف و رکودآلود مواجه شود و درعین‌حال، همچنان از پیامدهای تورمی پیشین رنج ببرد.