بر اساس آمار منتشرشده، رشد نقطهای پایه پولی در اسفند ۱۴۰۴ به ۶۱.۵ درصد رسیده است. این سطح رشد در ۵۲ سال گذشته فقط سه بار ثبت شده است: سال ۱۳۵۳، سال ۱۳۵۷ و اسفند ۱۴۰۴. برآوردها نشان میدهد در این دوره بیش از ۸۳۶ همت پول جدید وارد اقتصاد شده است. وزیر اقتصاد اعلام کرده است که دولت در دوره جنگ ۱۰۰ هزار میلیارد تومان از بانک مرکزی استقراض کرده است. این نوع استقراض معمولا به افزایش پایه پولی منجر میشود.
عوامل اثرگذار بر پایه پولی
پایه پولی از چند جزء اصلی تشکیل میشود: خالص داراییهای خارجی بانک مرکزی، بدهی بخش دولتی به بانک مرکزی، بدهی بانکها به بانک مرکزی و سایر اقلام. در اسفندماه ۱۴۰۴، خالص داراییهای خارجی و بدهی بخش دولتی به بانک مرکزی از عوامل اصلی تغییر پایه پولی بودهاند. رشد خالص داراییهای خارجی بیش از ۲۰۰ واحد درصد گزارش شده است، اما این رشد لزوما به معنای افزایش درآمد نفتی نیست و بخشی از آن میتواند ناشی از تسعیر نرخ ارز باشد. در همین دوره، خالص بدهی بخش دولتی به بانک مرکزی منفی ۳۰۶ همت ثبت شده است. بدهی بانکها به بانک مرکزی نیز که پیشتر یکی از عوامل مهم رشد پایه پولی بود، در سه ماه زمستان اثر محدودتری داشته است.
جهش نقدینگی
حجم نقدینگی کشور در اسفندماه به بیش از ۱۵ هزار همت رسیده و نسبت به پایان سال ۱۴۰۳ بیش از ۵۳ درصد رشد کرده است. این میزان رشد نیز از نظر تاریخی کمسابقه است. نقدینگی از دو بخش پول و شبهپول تشکیل میشود. در ماههای اخیر سهم پول از نقدینگی افزایش یافته بود، اما در اسفندماه کاهش پیدا کرده است. همچنین رشد پول تا بهمنماه از رشد شبهپول جلوتر بود، اما این روند در اسفندماه متوقف شد. این تغییر میتواند با شرایط جنگ، نااطمینانی اقتصادی و اختلال در فعالیت بازارها و شبکه بانکی مرتبط باشد.
پیامد تورمی
افزایش سریع نقدینگی در شرایطی که رشد اقتصادی همپای آن نیست، فشار تورمی را تشدید میکند. کاهش قدرت خرید خانوارها، محدودیت سرمایه در گردش بنگاهها و اختلال در فعالیتهای مالی، مهار نقدینگی را دشوارتر کرده است. جمعبندی آمارها نشان میدهد اگر رشد نقدینگی مهار نشود، تورم میتواند افزایش بیشتری پیدا کند و فشار بیشتری بر معیشت خانوارها وارد شود.
