به گزارش اکوایران، در حالی که اقتصاد جهان هنوز در حال هضم شوکهای تجاری سالهای اخیر است، سازمان تجارت جهانی (WTO) در تازهترین گزارش خود تصویری دوگانه از آینده تجارت بینالملل ترسیم کرده است؛ تصویری که در یک سوی آن جنگ، انرژی و نااطمینانی قرار دارد و در سوی دیگر، هوش مصنوعی به عنوان موتور جدید رشد اقتصاد جهانی دیده میشود.
بر اساس این گزارش، پس از آنکه تجارت جهانی کالا در سال ۲۰۲۵ رشدی فراتر از انتظار و معادل ۴.۶ درصد را تجربه کرد، اکنون نشانههای کاهش سرعت در اقتصاد جهانی نمایان شده است. پیشبینی WTO نشان میدهد رشد تجارت کالا در سال ۲۰۲۶ به ۱.۹ درصد کاهش خواهد یافت؛ رقمی که کمتر از نصف رشد سال قبل است.
اما آنچه بیش از همه توجه تحلیلگران را جلب کرده، نقش بحران خاورمیانه در این چشمانداز است. اقتصاددانان سازمان تجارت جهانی هشدار دادهاند که اگر تنشهای منطقهای ادامه پیدا کند و قیمت نفت و گاز در سطوح بالا باقی بماند، رشد تجارت جهانی میتواند بیش از پیش تضعیف شود و به ۱.۴ درصد برسد.
تنگه هرمز در مرکز این نگرانیها قرار دارد. گذرگاهی که تنها مسیر انتقال انرژی نیست، بلکه شاهراه بخشی از تجارت جهانی کودهای شیمیایی نیز محسوب میشود. برآوردها نشان میدهد حدود یکسوم صادرات جهانی کود از این مسیر عبور میکند. اختلال در این مسیر میتواند زنجیره تأمین کشاورزی جهان را تحت فشار قرار دهد؛ از هند که ۴۰ درصد واردات اوره خود را از منطقه خلیج فارس تأمین میکند تا تایلند و برزیل که وابستگی بالایی به این مسیر دارند.
در سوی دیگر، کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز از این تحولات مصون نیستند. این کشورها برای تأمین بخش عمدهای از نیاز غذایی خود به واردات وابستهاند؛ وابستگیای که در برخی کالاها مانند ذرت، سویا و روغنهای گیاهی از ۹۰ درصد نیز فراتر میرود.
با این حال، گزارش WTO تنها روایت بدبینانهای از آینده ارائه نمیدهد. در دل این چشمانداز محتاطانه، یک محرک قدرتمند در حال شکل دادن به تجارت جهانی است: هوش مصنوعی.
دادههای این گزارش نشان میدهد ارزش تجارت کالاهای مرتبط با هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۵ با رشد چشمگیر ۲۱.۹ درصدی به ۴.۱۸ تریلیون دلار رسیده است. این گروه از کالاها که شامل تراشهها، نیمهرساناها، تجهیزات انتقال داده و زیرساختهای مراکز داده میشود، تنها حدود یکششم تجارت جهانی را تشکیل میدهند، اما سهم آنها از رشد کل تجارت جهان به ۴۲ درصد رسیده است.
به بیان دیگر، بخش بزرگی از رشد تجارت جهانی در سال گذشته نه از صنایع سنتی، بلکه از اقتصاد دیجیتال و سرمایهگذاری در هوش مصنوعی ناشی شده است.
سازمان تجارت جهانی معتقد است اگر موج سرمایهگذاری در هوش مصنوعی در سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ ادامه پیدا کند، میتواند بخشی از آثار منفی ناشی از بحران انرژی و تنشهای ژئوپلیتیکی را جبران کند. در این سناریو، رشد تجارت کالا به جای ۱.۹ درصد، تا ۲.۴ درصد در سال ۲۰۲۶ افزایش خواهد یافت.
از منظر منطقهای نیز آسیا همچنان موتور اصلی تجارت جهان باقی میماند. پیشبینیها نشان میدهد این منطقه با رشد ۳.۵ درصدی صادرات و ۳.۳ درصدی واردات، سریعترین رشد تجاری را در میان مناطق جهان تجربه خواهد کرد. در مقابل، اروپا و خاورمیانه با رشد محدود صادرات، در انتهای جدول قرار میگیرند.
پیام اصلی گزارش WTO روشن است: اقتصاد جهانی وارد مرحلهای شده که در آن آینده تجارت بیش از هر زمان دیگری به دو متغیر وابسته است؛ قیمت انرژی و سرعت توسعه فناوریهای هوش مصنوعی. اگر انرژی عامل فشار باشد، هوش مصنوعی میتواند نقش موتور محرک را ایفا کند. اما اگر هر دو مسیر همزمان با چالش مواجه شوند، تجارت جهانی وارد دورهای طولانیتر از رشد ضعیف خواهد شد.
به نظر میرسد در سال ۲۰۲۶، سرنوشت تجارت جهان بیش از آنکه در بنادر و گمرکها تعیین شود، در دو نقطه میدانهای انرژی خاورمیانه و کارخانههای تولید تراشه در اقتصادهای پیشرفته رقم میخورد.
