به گزارش اکوایران، در شرایطی که سایه جنگی فراگیر بر سر خاورمیانه سنگینی میکند، ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران اعلام کردهاند که دور سوم مذاکرات هستهای جدید را روز پنجشنبه در ژنو و به میانجیگری سلطاننشین عمان برگزار خواهند کرد. برخی مقامات آمریکایی مدعی شدهاند که دیدار آتی احتمالاً آخرین فرصت دیپلماتیکی است که رئیسجمهور ایالات متحده قبل از کمپین نظامی آمریکایی-اسرائیلی لحاظ کرده است. در این میان به نظر میرسد نشست ژنو لحظهای سرنوشتساز برای تعیین مسیر رویدادهای در راه باشد.
پیشنهاد جدید روی میز
در این شرایط، یک مقام ارشد ایرانی به خبرگزاری رویترز گفته، پس از برگزاری دو دور از مذاکرات، هر دو طرف حتی در مورد دامنه و توالی لغو تحریمهای فلجکننده ایالات متحده، همچنان به شدت اختلاف نظر دارند. با این حال، این خبرگزاری مدعی شده از زمان پایان دور دوم مذاکرات، زمانی که به نظر میرسید دیدگاههای طرفین از هم فاصله زیادی دارند و به درگیری نظامی نزدیکتر میشوند، تهران در طرح پیشنهادی خود امتیازات جدیدی ارائه داده که حاکی از تلاش برای زنده نگه داشتن دیپلماسی و عقب راندن حمله بزرگ احتمالی است.
اکوایران: با استقرار گسترده نیروهای آمریکایی در منطقه گمانه زنی ها برای وقوع یک جنگ در حال افزایش است. این درحالی است که مذاکرات همچنان ادامه دارد.
به ادعای این خبرگزاری، طرح جدید تهران ترکیبی از ارسال نیمی از اورانیوم غنیشده خود به خارج از کشور، رقیق کردن بقیه مواد و شرکت در ایجاد یک کنسرسیوم غنیسازی منطقهای را پیشنهاد کرده است. به گفته منبع ایرانی رویترز، تهران این کار را در ازای به رسمیت شناختن حق «غنیسازی هستهای صلحآمیز» برای ایران، تحت توافقی که شامل لغو تحریمهای اقتصادی نیز میشود، انجام خواهد داد.
به گفته این منبع، علاوه بر این، ایران در این مذاکرات برای حل و فصل دههها اختلاف بر سر فعالیتهای هستهای تهران، فرصتهایی را برای شرکتهای آمریکایی برای مشارکت به عنوان پیمانکار در صنایع بزرگ نفت و گاز ایران ارائه داده است. به گفته این مقام: «در چارچوب بسته اقتصادی مورد مذاکره، به ایالات متحده فرصتهایی برای سرمایهگذاری جدی و منافع اقتصادی ملموس در صنعت نفت ایران نیز پیشنهاد شده است».
به دنبال «جدول زمانی منطقی» برای لغو تحریمها
به گفته منبع مذکور، آخرین دور مذاکرات، شکاف بین دو طرف را برجسته کرده، اما با ادامه مذاکرات، «احتمال دستیابی به یک توافق موقت وجود دارد». به گفته این منبع: «آخرین دور مذاکرات نشان داد که ایدههای ایالات متحده در مورد دامنه و مکانیسم لغو تحریمها با خواستههای ایران متفاوت است. هر دو طرف باید به یک جدول زمانی منطقی برای لغو تحریمها برسند. این نقشه راه باید منطقی و مبتنی بر منافع متقابل باشد».
در شرایطی که قامات ایرانی گفتهاند که یک راه حل دیپلماتیک مزایای اقتصادی برای تهران و واشنگتن خواهد داشت، اما منبع ایرانی رویترز تاکید کرده که تهران کنترل منابع نفتی و معدنی خود را واگذار نخواهد کرد و در نهایت، ایالات متحده میتواند یک شریک اقتصادی برای ایران باشد، نه چیزی بیشتر و شرکتهای آمریکایی همیشه میتوانند به عنوان پیمانکار در میادین نفت و گاز ایران مشارکت کنند.
ترامپ میگوید نه؟
با این حال، به رغم چنین پیشنهادتی، برخی تحلیلگران هشدار دادند که موانع ساختاری عمیقی هم چنان بر جا مانده است. تریتا پارسی، معاون اجرایی موسسه کوئینسی، به الجزیره گفته که ایران احتمالاً پیشنهادی ارائه خواهد داد که فراتر از آنچیزی است که تاکنون ارائه داده، اما حتی این هم ممکن است کافی نباشد. پارسی به الجزیره گفت: «اسرائیلیها روایتی را به ترامپ القا کردهاند که ایران را بسیار بسیار ضعیفتر از آنچه واقعاً هست، به تصویر میکشد. در نتیجه، او مواضع تسلیمطلبانه حداکثری را اتخاذ میکند که بر اساس چگونگی به نظر رسیدن واقعیت قدرت، به سادگی غیرواقعی هستند». او افزود: «تا زمانی که این موضوع اصلاح نشود، حتی اگر ایرانیها پیشنهادی بسیار دور از ذهن و بسیار جذاب برای ایالات متحده ارائه دهند، ترامپ ممکن است همچنان «نه» بگوید، زیرا او به اشتباه باور دارد که میتواند به چیزی حتی بهتر دست یابد.»
همچنین اختلاف نظر جداگانهای بین ایالات متحده و اسرائیل بر سر دامنه هرگونه توافق احتمالی پدیدار شده است. به گفته مارک فیتزپاتریک، مدیر سابق برنامه عدم اشاعه در موسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک، به نظر میرسد ترامپ به طور محدود بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای متمرکز شده است، در حالی که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بر برچیدن بسیار گستردهتر قابلیتهای نظامی ایران، از جمله زرادخانه موشکهای بالستیک آن، اصرار داشته است. او گفت: «برنامه هستهای ایران برای ترامپ مهم است. و اگر غنیسازی انجام نشود، او توافق را خواهد پذیرفت». او افزود: «اسرائیل یک هدف سهجانبه دارد. ترامپ فقط هدف هستهای را دارد. فکر نمیکنم او احساس کند که مجبور است به فشار آوردن ادامه دهد زیرا نتانیاهو چیزهای دیگری را میخواست.»
سناریوی شکست مذاکرات
با این همه، در شرایطی که مذاکرهکنندگان ارشد قصد دارند روز پنجشنبه در ژنو دیدار و طرح پیشنهاد جدیدی که میتواند مانع از رویارویی نظامی شود را بررسی کند، برخی منابع نیویورکتایمز که در جریان مذاکرات داخلی دولت آمریکا قرار دارند مدعی شدهاند که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، به مشاوران خود گفته که اگر دیپلماسی یا هرگونه حمله اولیه هدفمند ایالات متحده خواستههای او مبنی بر کنار گذاشتن برنامه هستهای ایران را برآورده نکند، او در ماههای آینده حمله بسیار بزرگتری را در نظر خواهد گرفت و او در حال بررسی گزینههای اقدام ایالات متحده در صورت شکست مذاکرات است.
به نوشته این روزنامه، به نظر میرسد تصمیم در مورد اینکه آیا ایالات متحده قصد حمله به ایران را دارد به این بستگی دارد که آیا هر دو طرف میتوانند با مصالحهای آبرومندانه به توافقی در مورد برنامه هستهای برسند که هر یک آن را به عنوان یک پیروزی کامل توصیف کنند، یا خیر.
به ادعای این روزنامه، پیشنهاد کنونی با مشاوره رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ارائه شده است. طبق این پیشنهاد، به ایران اجازه داده میشود مقادیر بسیار کمی سوخت هستهای برای اهداف پزشکی تولید کند. ایران سالهاست که در رآکتور تحقیقاتی تهران، ایزوتوپهای پزشکی تولید میکند. این تأسیسات، در یکی از پیچشهای عجیب تاریخ هستهای مدرن، ابتدا توسط ایالات متحده تحت برنامه «اتم برای صلح» به شاه ایران در 60 سال پیش ارائه شد.
با این حال، هنوز مشخص نیست که آیا ایرانیها حاضرند برنامه هستهای گسترده و صنعتی خود را که میلیاردها دلار برای آن هزینه کردهاند، به تلاشی کوچک با چنین دامنه محدودی محدود کنند یا خیر. همچنین، مشخص نیست که آیا ترامپ با توجه به اظهارات عمومی خود مبنی بر «غنیسازی صفر»، اجازه تولید هستهای را به مطالعات درمان سرطان و سایر اهداف پزشکی محدود خواهد کرد یا خیر.
