به گزارش اکوایران، در شرایطی که اختلافات بر سر مفاد تفاهم اولیه میان ایران و آمریکا باعث ایجاد چالش در ادامه مسیر مذاکرلات شده، دولت عمان پیشنهاد جدیدی را براری مدیریت تنگه هرمز ارائه کرده است. از سوی دیگر، رئیسجمهور ایالات متحده در حال بررسی گزینههای بازگشت به جنگ است.
تغییر بزرگ در وضعیت آبراه استراتژیک
مقامات و دیپلماتهای مطلع به نیویورک تایمز گفتهاند ایران و عمان، با وجود مخالفتهای علنی آمریکا، در حال پیشبرد برنامههایی برای دریافت هزینه و عوارض از کشتیهایی هستند که از تنگه هرمز عبور میکنند. در صورت تصویب، این طرحها تغییر قابل توجهی نسبت به وضعیت پیش از جنگ در این آبراه استراتژیک ایجاد خواهند کرد و در این صورت مشخص میشود که چگونه تصمیم آمریکا و اسرائیل برای حمله به ایران در 28 فوریه، خاورمیانه را به شیوههای گسترده و غیرمنتظرهای تغییر داده است.
اکوایران: هرگونه مذاکره آتی بین تهران و واشنگتن بر اجرای آنچه قبلاً توافق شده -از جمله تردد در تنگه هرمز- متمرکز خواهد بود.
به گفته این منابع آگاه، عمان اخیراً پیشنهادی رسمی به ایالات متحده و سایر متحدان غربی ارائه داده که بر اساس آن شرکتهای کشتیرانی برای استفاده از تنگه، هزینههای خدمات پرداخت میکنند. به گفته یک فرد آگاه، مذاکرهکنندگان آمریکایی پیشنهاد عمان را دریافت کردهاند و نگرانیهایی دارند که قصد دارند با مقامات عمانی در میان بگذارند. گفته شده که این پیشنهاد به هزینههای داوطلبانه اشاره دارد، نه عوارض اجباری. پیشنهاد عمان تا حدودی از ترتیبات تنگه مالاکا و سنگاپور -یک آبراه آسیایی که در آن یک بنیاد خصوصی کمکهای داوطلبانه برای ناوبری ایمن جمعآوری میکند- الگوبرداری شده و هرگونه هزینهای در تنگه هرمز داوطلبانه خواهد بود. با این حال، یک مقام ایرانی به این روزنامه گفته که پرداختها اجباری خواهد بود.
روز دوشنبه، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، گفت که اولویت تهران رسیدن به توافق با عمان است. اما او تاکید کرده که اگر عمان تمایلی به ایجاد یک چارچوب مشترک برای مدیریت این آبراه نداشته باشد، ایران به تنهایی پیش خواهد رفت.
مخمصه مسقط
عمان، یک سلطاننشین در منتهیالیه جنوب شرقی شبهجزیره عربستان، مدتهاست که به بیطرفی شهرت یافته و به عنوان میانجی بین ایالات متحده و ایران عمل میکند. اکنون، این کشور درگیر یک اقدام متعادلکنندهی فزاینده و دشوار شده، زیرا جنگ، تنشهای منطقهای را شعلهورتر میکند. پس از آنکه در ماه مه، اخباری مبنی بر مذاکرهی عمان با ایران برای دریافت هزینههای خدمات در تنگه منتشر شد، رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، تهدید کرد که اگر عمان «درست مانند دیگران رفتار نکند»، آن را بمباران خواهد کرد. هفتهی گذشته، ترامپ ایدهی دریافت عوارض یا هزینه برای عبور از تنگه را «غیرقابل قبول» خواند. هنوز مشخص نیست که آیا دولت ترامپ مایل به همراهی با هزینههای خدمات داوطلبانه خواهد بود یا خیر.
بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان و دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، در نشست صلح غزه، شرم الشیخ، ۱۳ اکتبر ۲۰۲۵/ عکس از خبرگزاری فرانسه
توافقنامهی چارچوبی که در اخیرا توسط ایالات متحده و ایران امضا شد و جنگ را متوقف کرد، به موضوع تنگهی هرمز پرداخت و «عبور ایمن کشتیهای تجاری بدون هزینه» را برای مدت ۶۰ روز تضمین کرد و مذاکرات برای جزئیات آن ادامه دارد. کشمکش بر سر آینده هرمز، چالشهایی را که مقامات عمانی با آن مواجه هستند، برجسته میکند، زیرا آنها کشور و آبراههای خود را درگیر جنگی میدانند که به شدت سعی در جلوگیری از آن داشتند.
به گفته آنا جیکوبز، پژوهشگر موسسه کشورهای عربی خلیج فارس، آنچه در تنگه اتفاق میافتد «یک موضوع فوری امنیت ملی برای آنهاست». او افزود: «آنها نگاه بلندمدتتری به جنگ و امنیت منطقهای دارند و بر چگونگی نگه داشتن ایران در میز مذاکره متمرکز شدهاند».
تنگنای ایده عمانی در خلیج فارس
به گفته سه دیپلمات اروپایی، در ابتدا، مقامات عمانی تلاشهای خود را به عنوان تلاشی برای یافتن یک طرح پشتیبان برای تسهیل جریان تجارت دریایی در صورت ادامه درگیری به تصویر کشیده بودند. این دیپلماتها گفتند اگرچه کشورهای اروپایی از ایده دریافت عوارض ناراضی هستند، اما اکنون بر این تمرکز دارند که حداقل به گونهای انجام شود که قوانین بینالمللی را نقض نکند. عوارض داوطلبانه میتواند این الزام را برآورده کند.
مسیرهای عبور از تنگه هرمز: مسیر مرکزی که پیش از جنگ استفاده میشد و اکنون با خطر مینگذاری روبروست؛ مسیرهای جایگزین از سمت جنوبی در نزدیکی عمان یا سمت شمالی در نزدیکی ایران/ عکس از نیویورکتایمز
به گفته اچ. ای. هلیر، عضو ارشد موسسه سلطنتی خدمات متحد: «اگر دوست دارید، آن را داوطلبانه بنامید - هرمز قبل از این جنگ کاملاً باز بود و اکنون دیگر نیست. این کار عمان نیست، آنها هرگز این را نمیخواستند. همه این دردسرها بخشی از توجیه واشنگتن برای شروع یک جنگ نسنجیده است».
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، هفته گذشته در بحرین به خبرنگاران گفت که ایالات متحده با هر سناریویی که در آن استفاده از تنگه به صورت پولی انجام شود، مخالفت خواهد کرد، صرف نظر از اینکه آن را «هزینه، عوارض یا کمک مالی» بنامند. او گفت: «ما باید به وضعیت تنگهها قبل از این درگیری برگردیم». اما تحلیلگران میگویند که قدرت جدید ایران برای ایجاد اختلال در ترافیک از طریق یک آبراه، اهرم مهمی است که نمیتواند از دست بدهد.
به نوشته نیویرکتایمز، عمان علناً در مورد برنامههای خود مبهمتر عمل کرده است. وزیر امور خارجه عمان، بدر البوسعیدی، ایده دریافت هزینه صرفاً برای عبور از تنگه را رد کرده و گفته که این کار غیرقانونی خواهد بود. اما او بین «هزینههای عبور» و هزینه خدمات ارائه شده توسط کشورهای امتداد تنگه تمایز قائل شده است.
به گفته آرسنیو دومینگز، دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی، که کشتیرانی جهانی را تنظیم میکند، عوارض یا هر سیستمی که با اصل آزادی ناوبری از طریق آبراههای بینالمللی تداخل داشته باشد، مطابق با قوانین بینالمللی نخواهد بود. اما روز دوشنبه، در مصاحبهای، او گفت که ایجاد یک صندوق داوطلبانه برای تنگه هرمز میتواند امکانپذیر باشد. او گفت که با مقامات عمانی در مورد «مدیریت تنگه»، از جمله بحثهایی در مورد ترتیبات در تنگههای مالاکا و سنگاپور، گفتگوهایی داشته است.
با این همه، پیشنهاد عمان احتمالاً در میان سایر کشورهای عربی خلیج فارس که برای صادرات نفت و گاز به تنگه هرمز متکی هستند، مورد بحث و جدل قرار خواهد گرفت. شاهزاده فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، در سخنرانی خود در رویدادی که این ماه توسط شورای روابط خارجی اروپا برگزار شد، گفت که تنگه هرمز «باید به وضعیت قبل از جنگ بازگردد». او پرسید: «چرا اکنون، در نتیجه یک درگیری، باید ترتیبات جدیدی را که قرار است به آن تحمیل شود، بپذیریم؟»
بازگشت به جنگ تمام عیار؟
با این همه، با بالا گرفتن اختلافها بر سر تفسیر مفاد توافق اولیه -از تنگه هرمز تا لبنان- و توقف مذاکرات، مقامات آمریکایی به والاستریت ژورنال گفتهاند ترامپ بازگشت به جنگ تمام عیار با ایران را بررسی کرده و در روزهای اخیر گفتگوهایی با وزیر دفاع، پیت هگست و رئیس ستاد مشترک ارتش، ژنرال دن کین، در مورد حملات بیشتر داشته است. با این همه این گزارش تصریح کرده که ترامپ تصمیم گرفته که فعلاً به مذاکرات دیپلماتیک ادامه دهد.
جی دی ونس در جریان مذاکرات با ایران در سوئیس صحبت میکند/ عکس از خبرگزاری آسوشیتدپرس
به گفته این مقامات، این گفتگوها بر این موضوع متمرکز بوده که ایالات متحده باید مذاکرات را رها کند و حملات تمام عیار به ایران را از سر بگیرد یا خیر - اقدامی که برخی از آنها آن را «تمام کردن کار» توصیف میکنند. ترامپ در حالی که هنوز تصمیم نهایی را نگرفته، به دستیارانش گفته که معتقد است دور دیگری از حملات تمام عیار میتواند دیپلماسی را از مسیر خود خارج کند و به شانس واشنگتن برای مهار نهاییی برنامه هستهای ایران آسیب برساند. ترامپ همچنین به دستیارانش گفته که اگر مذاکرات با تهران از مهلت ۱۸ آگوست برای توافق هستهای فراتر رود، مشکلی ندارد - تصمیمی که به مذاکرات زمان بیشتری برای کار میدهد. در همین حال، او گفته که در حال حاضر از دستور حملههای یکباره به ایران در صورت نقض «یادداشت تفاهم» ابایی ندارد.
مذاکرات در بنبست؟
جلسات توجیهی پنتاگون در مورد گزینههای نظامی یک رئیسجمهور طی جنگ امری غیرمتداول نیست، و ترامپ هم به طور معمول جلسات رسمی و بدون برنامه قبلی در مورد ایران برگزار میکند. اما جلسات اخیر نشان میدهد که او به دنبال راههایی برای شکستن بنبست با تهران است و هنوز بازگشت به جنگ را رد نکرده است. برخی از مقامات اذعان دارند که از سرگیری درگیری، پذیرش ضمنی این است که توافق بسیار مورد بحث ایران شکست خورده است.
ترامپ علناً میگوید که مذاکرات در مسیر موفقیت است و در صورت شکست، گزینههای نظامی را حفظ میکند. او هفته گذشته به خبرنگاران گفت: «آنها با هر چیزی که من میخواهم موافقت میکنند و باید موافقت کنند. در غیر این صورت، ما فقط برمیگردیم و کاری را که باید تمام کنیم، انجام میدهیم».
یک کشتی باری در نزدیکی تنگه هرمز در سواحل مسقط لنگر انداخته است، 25 ژوئن 2026/ عکس از گتی ایمیجز
مقامات و تحلیلگران میگویند که ایالات متحده و ایران بیش از یک هفته است که از زمان توافق برای ۶۰ روز مذاکره، مذاکرات را آغاز کردهاند. یکی از نکات کلیدی اختلاف، اصرار ایران بر دریافت میلیاردها دلار هزینه خدمات برای کشتیهایی است که از تنگه هرمز عبور میکنند. در همین حال، ایالات متحده میگوید که این آبراه باید مانند قبل از شروع جنگ، برای عبور آزاد باشد. تهران همچنین میگوید که با وجود ادعای ترامپ مبنی بر اینکه ایران متعهد شده، محدودیتهای شدید بر فعالیتهای هستهای خود را نخواهد پذیرفت.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، روز سهشنبه در فاکس نیوز مدعی شد: «ایران هنوز به هیچ وجه همکاری نکرده است. تلاش نظامی ایالات متحده برای اسکورت کشتیها تنها دلیل افزایش عرضه جهانی نفت است. با یا بدون ایران، ما جریان انرژی از طریق تنگه هرمز را تضمین خواهیم کرد. البته، با همکاری آنها بهتر است. ما میخواهیم به برنامه هستهای آنها پایان دهیم».
بنبست دیپلماتیک باعث شده است که ترامپ مسیرهای جایگزین را در نظر بگیرد و دستیاران خود را برای ایدههای جدید بررسی کند. مقامات گفتند که هگزت و کین گزینههایی را برای از سرگیری حملات هوایی گسترده به سایتهای نظامی ایران ارائه دادهاند. با این حال، برخی از مقامات آمریکایی خاطرنشان میکنند که ترامپ بارها از صدور مجوز عملیات گسترده خودداری کرده است. او تهدید کرد که کل تمدن ایران را محو خواهد کرد و جزیره خارک، را تصرف خواهد کرد، اما در هر دو مورد عقبنشینی کرده و به مذاکرات بازگشت. ترامپ پیش از این به دستیارانش گفته بود تنها در صورتی جنگ را از سر خواهد گرفت که نیروهای آمریکایی کشته شوند.
به گفته سوزان مالونی، متخصص ایران و معاون اندیشکده بروکینگز، ترامپ گزینههای دیگری در اختیار دارد. ایالات متحده میتواند دسترسی به میلیاردها دلار از داراییهای مسدود شده ایران را که تهران به شدت به دنبال آن است، کاهش دهد و هزینههای تلاشهای ایران برای کنترل تنگه هرمز را افزایش دهد. او با اشاره به اینکه به نظر نمیرسد ترامپ خواهان جنگ تمام عیار دوباره و توانایی ایران برای مختل کردن ترافیک در این آبراه باشد، گفت: «این استراتژی هم محدودیتهایی دارد. اما ترکیبی از حملات قابل پیشبینی و مشروط کردن مشوقهای اقتصادی ممکن است تهران را متقاعد کند که بیش از حد جلو نکشد».
