به گزارش اکوایران، رئیسجمهور ایالات متحده، در شرایطی برای شرکت در اجلاس سران کشورهای عضو پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) به ترکیه سفر میکرد که خبرهای ناخوشایندی برای او از وضعیت تنگه هرمز به گوش میرسیدند؛ خبرهایی که میتوانستند به معنای فروپاشی تفاهمی باشند که در روزها و هفتههای اخیر تلاش فراوانی برای نشان دادن آن بهسان یک دستاورد دیپلماتیک انجام داده بود.
خبرهای ناخوشایند از منطقه در آستانه سفر ترامپ به منطقه
به نوشته والاستریت ژورنال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در حالی خود را برای ترک کاخ سفید و سفر به ترکیه آماده میکرد که مشاوران ارشد امنیت ملی او با گزارشهایی درباره حملات تازه در تنگه هرمز وارد دفتر بیضی شدند. او بهشدت خشمگین شد.
اکوایران: درگیریهای روز چهارشنبه جدیدترین و شدیدترین ضربه به توافق آتشبس شکننده میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده محسوب میشود.
ترامپ عصر دوشنبه آماده خروج از کاخ سفید به مقصد ترکیه بود که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و پیت هگست، وزیر جنگ، وارد دفتر بیضی شدند و به او اطلاع دادند که موشکهای کروز ضدکشتی و پهپادهای انتحاری به سوی کشتیهایی که تلاش داشتند از مسیر جنوبی تنگه هرمز عبور کنند، شلیک شده است.
آنها به ترامپ گفتند که سه کشتی در فاصله چند ساعت هدف قرار گرفتهاند که یکی از آنها یک نفتکش حامل گاز طبیعی مایع (LNG) بوده است. ترامپ که از این حملات به خشم آمده بود، از آنها پرسید آیا بهراستی معتقدند ایران برای دستیابی به یک توافق نهایی جدی است یا خیر. در نهایت، پس از گفتوگو با مشاوران ارشد خود، او به این نتیجه رسید که پاسخ منفی است.
این حملات غافلگیرکننده، واکنش تند ترامپ را در پی داشت؛ واکنشی که بخش مهمی از مشوقهای باقیمانده در توافق را از میان برد و عملاً چیزی از چارچوب صلحی که او دو هفته پیش با استقبال فراوان در کاخ ورسای فرانسه امضا کرده بود، باقی نگذاشت.
ترامپ مجوز فروش نفت ایران را لغو کرد، چندین دور حمله به اهداف ایرانی در تنگه هرمز و مناطق اطراف آن در روزهای سهشنبه و چهارشنبه دستور داد و همچنین تهدید کرد زیرساختهای غیرنظامی ایران، از جمله تأسیسات آبشیرینکن که آب آشامیدنی را تأمین میکنند، هدف قرار خواهند گرفت.
دیپلماسی در معرض خطر
یک دیپلمات ایرانی به والاستریت ژورنال گفته که آمریکا با ایجاد یک مسیر کشتیرانی که بدون هماهنگی با تهران طراحی شده بود، توافق صلح را نقض کرده است. از نگاه او، این موضوع شلیک به شناورها را توجیه میکند.
دونالد ترامپ در حال گفتگو با مارک کارنی پیش از نشست میزگرد شورای آتلانتیک شمالی در جریان نشست ناتو در آنکارا، ترکیه، چهارشنبه، ۸ ژوئیه ۲۰۲۶/عکس از آسوشیتدپرس
فروپاشی ناگهانی این روند، چارچوب آتشبس را در وضعیتی بلاتکلیف قرار داد و رهبران خارجی در تلاشاند مشخص کنند که آیا اعلام پایان آتشبس از سوی ترامپ به معنای بازگشت به جنگی تمامعیار است یا صرفاً انحرافی خشونتبار پیش از بازگشت دوباره به مذاکرات.
درحالیکه متحدان آمریکا در خلیج فارس خود را برای اقدامات تلافیجویانه بیشتر آماده میکنند، بازارهای انرژی نیز خود را برای وارد شدن شوک اقتصادی دیگری مهیا ساختهاند و رفتوآمد کشتیها از تنگه هرمز بار دیگر با اختلال مواجه شده است.
ترامپ در نشست سران ناتو در آنکارا درباره آتشبس گفت: «به نظر من، دیگر تمام شده است. دیگر نمیخواهم با آنها سر و کار داشته باشم.»
عصر چهارشنبه، پس از آنکه هگست اشاره کرد آمریکا «بیشتر و عمیقتر» به ایران حمله خواهد کرد، ارتش آمریکا اعلام کرد که دومین روز حملات خود را با ادعای «تضعیف بیشتر توانایی ایران برای تهدید آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز» آغاز کرده است. یک مقام آمریکایی گفت «مسیر خشونت» را انتخاب شده و ایران باید با پیامدهای آن روبهرو شود.
عبارتهای ابهامآمیزی که مایه دردسر شدند
این تحولات نقطه عطف مهمی برای ترامپ به شمار میرود؛ رئیسجمهوری که طی هفتههای گذشته، تفاهمنامه امضاشده با ایران در اواسط ژوئن را نشانه موفقیت سیاست فشار خود معرفی میکرد.
ترامپ در حال امضای تفاهمنامه میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران در کاخ ورسای در حضور امانوئل مکرون/عکس از صفحه یوتیوب کاخ سفید
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور ایالات متحده، هم روز چهارشنبه در میلواکی گفت: «توافق بسیار ساده است. اگر آنها به سمت کشتیها شلیک کنند، ما حسابی آنها را در هم خواهیم کوبید.»
پس از اظهارات ترامپ مبنی بر پایان آتشبس، قیمت نفت بیش از ۶ درصد افزایش یافت؛ موضوعی که نشان داد ازسرگیری درگیریها در اطراف تنگه هرمز تا چه اندازه میتواند به سرعت شوک اقتصادی ایجاد کند؛ همان چیزی که ترامپ از آغاز جنگ در فوریه همواره تلاش کرده از آن جلوگیری کند.
این رویارویی، ضعفهای توافق موقت صلح را که با عباراتی کلی و مبهم تنظیم شده بود آشکار کرد؛ توافقی که عبور آزاد کشتیها از تنگه را تضمین میکند، اما مشخص نمیسازد چه طرفی مسئول کنترل، هماهنگی و تأمین امنیت این مسیر خواهد بود.
این توافق از روز یکشنبه، زمانی که کشتیهای نزدیکشونده به مسیر جنوبی از طریق پیام رادیویی هشداری از سوی اپراتورهای ایرانی دریافت کردند، به تدریج دچار فروپاشی شد. در این پیام آمده بود: «این مسیر امن نیست؛ شما در معرض خطر هستید. موشکها و پهپادهای ما آماده شلیک به سوی شما هستند.» به گفته روزنامه والاستریت ژورنال، اندکی بعد به سوی سه کشتی تجاری، از جمله یک نفتکش قطری، موشک شلیک شد. این نفتکش در اتاق موتور دچار آتشسوزی شد و خدمه آن ناچار به ترک کشتی شدند.
وقتی آمریکا به گذار با چراغ خاموش روی میآورد
ارتش آمریکا طی هفتههای گذشته تلاش کرده بود یکی از اهداف اصلی این توافق را حفظ کند؛ یعنی هدایت کشتیهای تجاری از طریق تنگه هرمز؛ آبراهی که پیش از آغاز درگیریها، حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکرد.
کشتیها در تنگه هرمز/عکس از خبرگزاری رویترز
به گفته مقامهای آمریکایی، نیروی دریایی این کشور بهطور محرمانه به کشتیها کمک میکرد تا از مسیر جنوبی تنگه، که در امتداد سواحل عمان قرار دارد، عبور کنند. به گفته مقامهای نیروی دریایی آمریکا، تاکنون بیش از ۱۲۵ کشتی از این مسیر عبور کردهاند.
این عملیات هدایت دریایی عمدتاً در شب انجام میشد؛ بهگونهای که کشتیها سامانههای شناسایی خودکار (AIS) را خاموش میکردند، درحالیکه یک ناوشکن آمریکایی از طریق ارتباط رادیویی زنده با پل فرماندهی کشتی و مرکز عملیات شرکت مالک کشتی در تماس بود.
کمک آمریکا به کشتیهای تجاری، تهران را خشمگین کرده بود؛ زیرا ایران از شناورها خواسته بود از مسیر شمالی، در امتداد سواحل جنوبی ایران، تردد کنند و هشدار داده بود که مسیر جنوبی مینگذاری شده است. مقامها همچنین گفتند که طی هفتههای گذشته نیز پهپادهایی به سوی کشتیهای تجاری که قصد عبور از مسیر جنوبی را داشتند، پرتاب شده است.
چهار ابرنفتکش متعلق به شرکتهای اروپایی که روز سهشنبه تلاش کردند از بخش میانی تنگه عبور کنند، از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هشدار دریافت کردند که در صورت ادامه مسیر هدف حمله قرار خواهند گرفت و در نتیجه مجبور به بازگشت شدند.
اگرچه ترامپ تاکنون دستور ازسرگیری محاصره دریایی را صادر نکرده، اما مقامهای آمریکایی میگویند ناوهای جنگی همچنان در مواضع خود باقی ماندهاند تا اگر رئیسجمهور چنین تصمیمی گرفت، بتوانند فوراً اقدام کنند. ترامپ روز چهارشنبه گفت: «ممکن است دوباره آن را برقرار کنیم.»
جین شاهین، سناتور دموکرات و عضو ارشد کمیته روابط خارجی سنای آمریکا که برای شرکت در نشست ناتو در آنکارا حضور داشت، گفت اظهارات ترامپ مبنی بر پایان آتشبس، «تشدیدی خطرناک» در بحران به شمار میرود.
