به گزارش اکوایران، همزمان با اعلام پیمان مکه به نظر میرسد تلاشهای اسرائیل برای ایجاد شراکتهای راهبردی با بازیگران منطقهای که خارج از پیمان مکه قرار میگیرند و نیز کشورهای فراتر از منطقه، شدت گرفته باشد؛ از جمله یونان و قبرس در شرق مدیترانه گزینههای بااهمیتی برای اسرائیل بهشمار میروند که بر روی رقابت فزاینده آنها با ترکیه اثرگذار خواهد بود.
اتحاد واقعی یا صرفاً دشمن مشترک؟
به نوشته نشریه میدلایست آی، اسرائیل یکشنبه گذشته در هشداری کمسابقه به اسرائیلیهای در یونان، پیش از برگزاری اعتراضات سراسری حامی فلسطین، از آنها خواست در اماکن عمومی از آشکار کردن ملیت خود خودداری کنند. این هشدار در کشوری قابل توجه بود که اسرائیلیها مدتها آن را متحدی نزدیک، مقصدی برای گردشگری و سرمایهگذاری و حتی محلی بالقوه برای مهاجرت و سکونت میدانستند.
اکوایران: بسیاری پیمان دفاعی مشترک مکه را که اخیراً اعلام شده اما مدتها مطرح بوده است، واکنشی به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران میدانند؛ جنگی که در میان تحولات بزرگ منطقهای رخ داده است. خود نتانیاهو نیز طرحی موسوم به «ششضلعی ائتلافها» را دنبال کرده است که شامل اسرائیل، یونان، قبرس، هند (رقیب پاکستان) و همچنین کشورهای عربی، آفریقایی و آسیایی نامشخص دیگری است.
اما رابطه اسرائیل و یونان روزبهروز پیچیدهتر میشود. افزایش اجارهبها که بسیاری از یونانیها آن را به خرید املاک از سوی اسرائیلیها نسبت میدهند، خشم از رفتار تمسخرآمیز برخی اسرائیلیها با تظاهرات حامی فلسطین و دوستی نزدیک کیریاکوس میتسوتاکیس، نخستوزیر یونان، با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، همگی بر این نارضایتی افزودهاند.
کنستانتینوس ایسیخوس، معاون سابق وزیر دفاع یونان که مخالف این اتحاد است، به میدلایست آی گفت: «این رابطهای نامتقارن است که در آن یک طرف قدرتمند و طرف دیگر ناتوان است. گسترش روابط با اسرائیل یک خودکشی دوگانه است».
این خصومت در افکار عمومی نیز بازتاب یافته است. بر اساس نظرسنجی سال ۲۰۲۶ مرکز پیو، ۶۵ درصد یونانیها با این شراکت مخالفاند، هرچند بسیاری از آنها این رابطه را «شرّی ضروری» میدانند؛ زیرا ترکیه را کشوری توسعهطلب تلقی میکنند. در خیابانها نیز شمار شرکتکنندگان در اعتراضات حامی فلسطین بهمراتب بیشتر از تجمعات پراکنده طرفدار اسرائیل است.
شکلگیری یک شراکت راهبردی
توافقهای ابراهیم در سال ۲۰۲۰ مجموعه جدیدی از توافقها را آغاز کرد که جدیترین آنها با مراکش و امارات متحده عربی بود. رد شدن اسرائیل از سوی بخش بزرگی از منطقه در نهایت آنها را به سمت شکلهای جایگزین ادغام منطقهای، از جمله شراکت با یونان، سوق داد.
بنیامین نتانیاهو، نیکوس کریستودولیدس، رئیسجمهور قبرس (چپ) و کیریاکوس میتسوتاکیس، نخستوزیر یونان (راست)، پس از نشست سهجانبه در تاریخ ۲۲ دسامبر ۲۰۲۵، یک کنفرانس مطبوعاتی مشترک برگزار میکنند/عکس از ABIR SULTAN
از آن زمان، این رابطه از همکاری نظامی محرمانه به یکی از مهمترین شراکتهای راهبردی اسرائیل در مدیترانه تبدیل شده است. یونان و قبرس دسترسی دیپلماتیک و صنعتی اسرائیل به اتحادیه اروپا را فراهم میکنند و همزمان به نیروهای اسرائیلی اجازه میدهند در زمینهایی مشابه محیط عملیاتی دشمنان منطقهای خود، تمرین بمباران یا عملیات رزمی انجام دهند.
قبرس دسترسی اسرائیل به یک پایگاه دریایی رو به لبنان را فراهم میکند و بخش تحت اشغال نظامی ترکیه در این جزیره نیز برای اسرائیل اهمیت دارد، زیرا آنکارا را در فاصله موشکی نزدیکتری قرار میدهد. سه طرف در حال اتصال شبکههای برق خود، توسعه ذخایر گاز طبیعی زیردریایی و بررسی گشتهای مشترک در شرق مدیترانه هستند.
نقطه عطفی در سال ۲۰۱۰ رخ داد؛ زمانی که جورج پاپاندرئو، نخستوزیر وقت یونان، در یک رستوران در مسکو بهطور اتفاقی با نتانیاهو روبهرو شد و او را به شام دعوت کرد. این دیدار به نزدیکتر شدن روابط دو کشور کمک کرد.
از بدگمانی تا شراکت همهجانبه
بااینحال، همکاری بسیار پیش از آن آغاز شده بود. اگرچه یونان در سال ۱۹۹۰، یکی از آخرین کشورهای غربی بود که اسرائیل را به رسمیت شناخت، حکومت نظامی یونان در دهه ۱۹۶۰ بهطور محرمانه از اسرائیل سلاح خریداری کرده و درباره تأسیس کارخانههای مشترک تسلیحاتی مذاکره کرده بود.
نیکوس دندیاس، وزیر دفاع یونان (راست)، و همتای اسرائیلی خود اسرائیل کاتز، پس از دیدار خود در آتن، یونان، روز سهشنبه ۲۰ ژانویه ۲۰۲۶، اظهاراتی را بیان میکنند/عکس از آسوشیتدپرس
این رابطه با بازگشت دموکراسی در سال ۱۹۷۵ متوقف شد، اما در دهه ۱۹۹۰ از طریق همکاریهای اطلاعاتی و نظامی از سر گرفته شد. این همکاریها در سال ۲۰۰۲ علنی شدند و همزمان با وخیمتر شدن روابط اسرائیل و ترکیه گسترش یافتند.
جنگندههای اسرائیلی استفاده از حریم هوایی یونان را برای آموزش آغاز کردند و این امر فرصت مهمی برای اسرائیل فراهم کرد تا خود را برای عملیاتهای دوربرد آماده کند.
آنجلوس رافائل، مترجم و راهنمای تور ساکن اسرائیل، به میدلایست آی گفت: «بسیاری نمیدانند که سهولت پرواز نیروی هوایی اسرائیل به تهران، از جمله سوختگیری هوایی، به دلیل آموزشی بود که آنها فرصت انجام آن را بر فراز یونان داشتند.»
در سال ۲۰۱۵، یونان پس از آمریکا به دومین کشوری تبدیل شد که با اسرائیل توافق همکاری نظامی امضا کرد؛ توافقی که به دو کشور اجازه میداد نیروها و تجهیزات نظامی یکدیگر را میزبانی کنند. ایسیخوس، که دوران معاونت وزارت دفاعش همزمان با امضای این توافق بود، گفت: «احتمالاً توافقهای بسیار بیشتری از آنچه اعلام شد صورت گرفته است.»
کشف گاز در شرق مدیترانه نیز انگیزه دیگری برای نزدیکتر شدن روابط ایجاد کرد. آنچه بهعنوان یک شراکت انرژی و امنیتی آغاز شده بود، اکنون به رابطهای راهبردی و بسیار گستردهتر تبدیل شده که محور آن همکاری نظامی، اطلاعاتی و استقرار اسرائیل و متحدانش در سراسر مدیترانه است.
«ششضلعی اتحاد» و گلوگاههای دریایی
این نقش با تغییر محیط امنیتی منطقهای اسرائیل اهمیت بیشتری پیدا کرده است. هنگامی که ترکیه در ۷ آگوست با عربستان سعودی، قدرت اقتصادی منطقه، و پاکستان، یک کشور دارای سلاح هستهای، پیمان دفاع متقابل امضا کرد، مقامها تأکید کردند که این اتحاد علیه هیچ کشور خاصی، بهویژه ایران، طراحی نشده است.
بنی گانتس، وزیر دفاع پیشین اسرائیل (چپ)، در رباط، مراکش، در تاریخ ۲۴ نوامبر ۲۰۲۱، از سوی ناصر بوریطه، وزیر امور خارجه مراکش (راست)، مورد استقبال قرار میگیرد/عکس از آسوشیتدپرس
اما نبود مصر و وزن راهبردی این سه کشور باعث شد در اسرائیل گمانهزنیها درباره اینکه این توافق در عمل علیه اسرائیل است افزایش یابد. آمخای چیکلی، وزیر امور دیاسپورای اسرائیل، هشدار داد: «این موضوع میتواند پیامدهای بسیار جدی هم در مدیترانه و هم در جبهه سوریه داشته باشد و ما را ملزم میکند اتحادهای خود با یونان، قبرس، امارات متحده عربی، سومالیلند و هند را تعمیق کنیم.»
اسرائیل سالهاست در حال ایجاد چیزی است که نتانیاهو آن را «ششضلعی (HEGAGON) اتحادها» نامیده است. این شراکتها عمدتاً ماهیتی دریایی دارند و از اقیانوس هند آغاز میشوند، از هند عبور میکنند، از طریق امارات به خلیج فارس میرسند، از مسیر سومالیلند به دریای سرخ امتداد مییابند و در مدیترانه از طریق یونان، قبرس و مراکش ادامه پیدا میکنند.
نکته قابل توجه این است که تمامی این متحدان اسرائیل در داخل یا نزدیکی گلوگاههای راهبردی دریایی قرار دارند: مراکش در یک سوی جبلالطارق قرار دارد و دسترسی به مدیترانه را کنترل میکند؛ یونان بر مسیر منتهی به تنگههای ترکیه اشراف دارد؛ سومالیلند در مقابل گلوگاه بابالمندب قرار گرفته که مسیر دسترسی به دریای سرخ است؛ و امارات به هر دو سوی هرمز نزدیک است. یونان و قبرس نیز عمق راهبردی برای اسرائیل در شرق مدیترانه فراهم میکنند.
الکساندروس ایتیمودیس، تحلیلگر ژئوپلیتیک، به میدلایست آی گفت: «رابطه با اسرائیل یونان را در موقعیتی قرار میدهد که بتواند شرایط را در مدیترانه و خاورمیانه تنظیم کند.» او افزود: «ما به اسرائیل عمق راهبردی میدهیم، زیرا میدانیم که یونان و قبرسِ حامی آن در دریا پشت سر اسرائیل قرار دارند.»
با توجه به اینکه تنگه هرمز و بابالمندب در حال حاضر به دلیل عملیات نظامی ایران و انصارالله یمن برای اسرائیل قابل استفاده نیستند، مدیترانه اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
اسرائیل همکاری اطلاعاتی و دفاعی خود با مراکش را نیز تعمیق کرده و همزمان از ادعای رباط بر منطقه خودمختار سئوتا، تحت حاکمیت اسپانیا، حمایت دیپلماتیک کرده است. در شرق مدیترانه نیز روابط خود با یونان و قبرس را تقویت کرده و تسلیحاتی در اختیار آنها قرار داده است که بخشی از یک شبکه امنیتی گستردهتر در برابر دشمن مشترک آنها، ترکیه، محسوب میشود.
بااینحال، تحلیلگران اسرائیلی مراقباند که اهمیت این رابطه را بیش از حد بزرگ جلوه ندهند. گالیا لیندناشتراوس، متخصص شرق مدیترانه در مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، گفت: «این یک شراکت قدرتمند است، اما من آن را اتحاد نمینامم. توانمندیهای مستقل در حال ایجاد شدن هستند، اما انتظار نمیرود طرفین در زمان درگیری با دشمن، برای کمک به یکدیگر وارد جنگ شوند.»
فروش تسلیحات و موقعیتیابی راهبردی
شراکت راهبردی میان دو طرف شاید بیش از هر چیز در رشد سریع فروش تسلیحات اسرائیلی به یونان آشکار باشد. اسرائیل در ماه ژوئیه با توافق ۳ میلیارد یورویی با یونان که شامل بسیاری از همان سامانههایی است که در سال ۲۰۲۲ به مراکش و قبرس فروخته شد، سومین قرارداد بزرگ پدافند هوایی خود در منطقه مدیترانه را نهایی کرد.
پرچم ملی یونان درحالیکه یک گروه از جنگندهها بر فراز آتن، یونان، در تاریخ ۴ آوریل ۲۰۱۷ به پرواز درمیآیند، به اهتزاز درمیآید/عکس از خبرگزاری رویترز
این توافق یک سامانه یکپارچه پدافند هوایی ملی در اختیار یونان قرار خواهد داد و احتمالاً شبکههای آگاهی موقعیتی هوایی تحت سلطه اسرائیل را در دو سوی مدیترانه به یکدیگر متصل خواهد کرد. همچنین درباره اینکه آیا سامانه ضدموشکیای که یونان در اختیار عربستان سعودی قرار داده ممکن است حاوی عنصری شبیه «اسب تروا» باشد که به نفع تلآویو عمل کند، پرسشهایی مطرح شده است.
در ماه آوریل، یونان با هزینه ۶۵۰ میلیون یورو ۳۶ سامانه پرتاب راکت، موشکهای هدایتشونده دقیق با برد حداکثر ۳۰۰ کیلومتر، مهمات سرگردان و یک بسته پشتیبانی ۱۰ ساله از البیت سیستمز، بزرگترین تولیدکننده تسلیحات اسرائیل، خریداری کرد.
با اینحال، آتن چیزی بیش از دسترسی به تسلیحات اسرائیلی میخواهد. این کشور قصد دارد فناوری نظامی را بهصورت مشترک توسعه و تولید کند و از همکاری با اسرائیل برای کسب تخصص و فناوری استفاده کند، در حالی که از ظرفیت مهندسان و دانشمندان داخلی خود نیز بهره بیشتری میگیرد.
اما اسرائیل نیز فرصت خاص خود را میبیند. بنی ناتان، استاد یونانی-اسرائیلی دانشکده مهندسی هوافضای تخنیون، دانشگاه اصلی فناوری اسرائیل، گفت: «یونان مغزهای بسیار خوبی دارد، اما چون تا حد زیادی فاسد است، نمیتواند از آنها حداکثر استفاده را بکند.» او افزود: «یونان میخواهد از این ظرفیت استفاده کند تا این استعدادها بتوانند بیشتر شبیه استعدادهای اسرائیل عمل کنند؛ یعنی اسرائیل مغزها را به دست میآورد و یونان دانش فنی را.»
در شرایطی که اسرائیل تلاش میکند برای جبران تغییرات سریع محیط راهبردی منطقهای، شبکهای از اتحادهای مدیترانهای ایجاد کند، یونان خود را در مرکز رابطهای میبیند که شمار فزایندهای از شهروندانش درباره آن تردید دارند.
