به گزارش اکوایران، سفر مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری و هیات ایرانی به نیویورک برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل در شرایطی انجام میشود که مناسبات ایران با آمریکا و سایر طرفهای بینالمللی تحت تأثیر جنگ، تحریم و تنشهای منطقهای قرار دارد. در چنین شرایطی، اهمیت این سفر صرفاً به حضور رئیسجمهوری در مجمع عمومی سازمان ملل محدود نمیشود و ارزیابی فضای بینالمللی، شناسایی ظرفیتهای دیپلماتیک و بررسی امکان باز شدن مسیر گفتوگو میان طرفها نیز به یکی از محورهای اصلی آن تبدیل شده است.
حشمتالله فلاحتپیشه، نماینده ادوار مجلس و رئیس پیشین کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس دهم، در گفتوگو با اکوایران معتقد است، سفر رئیسجمهوری باید در ادامه ارزیابیهای دیپلماتیک انجامشده از سوی هیات ایرانی باشد و در صورت فراهم بودن شرایط، از ظرفیت این سفر برای ایجاد یک مسیر مذاکره استفاده شود. او همچنین بر ضرورت استفاده از روزنههای دیپلماتیک برای جلوگیری از تداوم جنگ و تحریم تأکید دارد.
فلاحتپیشه در ابتدا با اشاره به کارکرد هیات ایرانی در سفر به نیویورک گفت: سفر رئیسجمهوری را باید مکمل ارزیابیهایی دانست که پیش از آن از سوی هیات ایرانی انجام میشود. به گفته او، وظیفه هیات اولیه این است که فضای موجود در میان هیاتها و طرفهای مرتبط با موضوع ایران را ارزیابی کند و مشخص شود آیا امکان فراهم کردن یک شرایط مذاکراتی وجود دارد یا خیر. در صورت مثبت بودن این ارزیابی، میتوان برای رئیسجمهوری زمینه و چارچوب مذاکراتی مناسبی را طراحی کرد.
او با بیان اینکه این سفر باید با سفرهای گذشته روسای جمهوری ایران به نیویورک تفاوت داشته باشد، گفت: این سفر در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ معاصر ایران انجام میشود؛ شرایطی که کشور با تهدید جنگ، فشارهای اقتصادی و مجموعهای از بحرانهای منطقهای مواجه است. بنابراین، نمیتوان این سفر را صرفاً یک سفر معمول دیپلماتیک و تشریفاتی تلقی کرد.
فلاحتپیشه یکی از نشانههای متفاوت بودن رویکرد این سفر را موضوع تفویض اختیار به هیات ایرانی دانست و عنوان کرد که پیش از این نیز تأکید کرده بود که هیات ایرانی باید با اختیار کافی برای مذاکره وارد این عرصه شود. به اعتقاد او، اعلام چنین اختیاری نشان داد که برخی طرفها همچنان تمایل دارند مسیر دیپلماسی را احیا کنند.
او با اشاره به دیدارهای انجامشده در حاشیه این سفر افزود: مجموعه این دیدارها نشان میدهد فضای بینالمللی برخلاف تصور برخی جریانهای افراطی، همچنان ظرفیتهایی برای دیپلماسی دارد. به گفته فلاحتپیشه، پیش از ورود هیات ایرانی به نیویورک، در فضای رسانهای برخی اظهارات درباره احتمال حملات گستردهتر علیه ایران و حتی حمله هستهای مطرح میشد، اما انجام دیدارهای دیپلماتیک میان مقامهای کشورهای مختلف نشان داد که همچنان روزنههای گفتوگو بسته نشده است.
مذاکره؛ در صورت فراهم شدن چارچوب
فلاحتپیشه با اشاره به گزارشهای ارائهشده از سوی وزیر امور خارجه به هیات ایرانی پس از دیدارهای دیپلماتیک، گفت در صورت فراهم شدن امکان مذاکره بر سر یک متن مشخص، دلیلی برای رد اصل مذاکره وجود ندارد.
او معتقد است تجربههای تاریخی نیز نشان داده است که حتی دیدار مستقیم رهبران کشورهایی که سالها درگیر مناقشه بودهاند، میتواند زمینهای برای تغییر فضای سیاسی ایجاد کند. فلاحتپیشه با اشاره به دیدار دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، با رهبر کره شمالی گفت: حتی در شرایطی که این دیدار به امضای توافق نهایی منجر نشد، اصل دیدار در تغییر فضای مناسبات دو کشور اهمیت داشت.
او در ادامه به تفاهم اسلامآباد میان ایران و آمریکا اشاره کرد و گفت قرار گرفتن امضای روسای جمهوری دو کشور در کنار یکدیگر میتواند از نظر سیاسی اثرگذاری قابل توجهی داشته باشد. به اعتقاد او، چنین رویدادی میتواند در صورت فراهم شدن شرایط، به کاهش تنش و ایجاد مسیر جدیدی در روابط ایران و آمریکا کمک کند.
فلاحتپیشه با تأکید بر اهمیت نتیجه عملی مذاکره گفت: اگر نشستی میان ترامپ و پزشکیان بتواند به خروج ایران از جنگ و کاهش تحریمها منجر شود، اصل چنین مذاکرهای قابل دفاع است. او پیشتر نیز پیشنهاد داده بود که ایران میتواند ابتکار عمل دیپلماتیکی را دنبال کند که در آن کشورهایی مانند عراق، ترکیه، پاکستان و چین در کنار آمریکا در یک سازوکار چندجانبه برای پایان دادن به جنگ و تحریمها مشارکت کنند.
هشدار درباره غلبه نگاههای افراطی
این نماینده ادوار مجلس در بخش دیگری از گفتوگو با انتقاد از آنچه «افراطیگری» در سیاست خارجی میخواند، گفت: بخشی از فضای سیاسی داخلی تصویری ارائه میدهد که گویی مسیر دیپلماسی در عرصه بینالمللی کاملاً بسته شده است؛ در حالی که به اعتقاد او، رفتار کشورهای مختلف نشان میدهد همچنان امکان میانجیگری و مذاکره وجود دارد.
فلاحتپیشه گفت بسیاری از کشورهای منطقه، از جمله برخی کشورهای عربی و پاکستان، به دنبال یافتن راهی برای کاهش تنش و جلوگیری از گسترش جنگ هستند و از نظر او، باید این ظرفیتها را جدی گرفت. او تأکید کرد جهان از جنگی که پیامدهای آن متوجه مردم و کشورهای منطقه است، استقبال نمیکند و ایران نیز باید از فرصتهای موجود برای جلوگیری از فرسایشی شدن جنگ و تحریم استفاده کند.
او در ادامه نسبت به پیامدهای تداوم رویکردهای افراطی هشدار داد و گفت زمانی که یک جریان سیاسی از این موضع که «آمریکا نمیتواند به ایران حمله کند» به طرح احتمال حمله هستهای آمریکا میرسد، باید نسبت به مسئولیتپذیری سیاسی آن جریان پرسش کرد. به گفته فلاحتپیشه، اگر تصمیمگیران کشور تحت تأثیر چنین رویکردهایی قرار گیرند و مسیر تقابل بدون در نظر گرفتن پیامدهای آن ادامه پیدا کند، نتیجه میتواند خسارتهای سنگینی برای کشور به همراه داشته باشد.
«عملگرایی سیاسی» و مسئله مسئولیتپذیری
فلاحتپیشه در بخش دیگری از گفتوگو، بحث خود را از سطح تحولات روز به یک موضوع نظری در سیاست خارجی کشاند و گفت: شکلگیری و غلبه رویکرد «عملگرایی سیاسی» در علم سیاست، تا حد زیادی محصول تجربه جنگها و بحرانهای قرن بیستم بوده است.
به گفته او، در نیمه نخست قرن بیستم، میلیونها انسان قربانی سیاستمدارانی شدند که با شعارها و ادعاهای کلی، کشورها را وارد جنگ کردند، اما در نهایت مسئولیت پیامدهای تصمیمات خود را نپذیرفتند. از نگاه فلاحتپیشه، عملگرایی سیاسی بر این اصل استوار است که هر جریان سیاسی، در کنار طرح اهداف خود، باید مسیر عملی دستیابی به آن اهداف و پیامدهای احتمالی سیاستهایش را نیز برای جامعه توضیح دهد.
او معتقد است، یکی از مشکلات سیاست خارجی ایران، فاصله گرفتن از این رویکرد است. فلاحتپیشه گفت: جامعه کارشناسی ایران نیز با وجود اهمیت موضوع، محدود و معدود است و در مواردی حتی کسانی که نسبت به پیامدهای شعارهای سیاسی یا امکان تحقق آنها پرسش مطرح میکنند، با فشار و انتقاد مواجه میشوند.
او این وضعیت را مرحلهای خطرناک از افراطیگری دانست و افزود: زمانی که یک جریان سیاسی کشور را وارد بحران میکند اما در برابر پرسشهای واقعی و دغدغههای جامعه پاسخی ندارد، در عمل این مردم هستند که باید هزینه سیاستهای اتخاذشده را بپردازند.
پزشکیان و استفاده از روزنههای دیپلماتیک
فلاحتپیشه در پایان، خطاب به مسئولانی که در فرآیند سیاستگذاری خارجی نقش دارند، تأکید کرد که هدف او از این انتقادها، اصلاح سیاست خارجی از طریق نفی یک جریان یا حمایت از جریان دیگر نیست؛ بلکه مسئله اصلی را مسئولیت تصمیمگیرانی دانست که باید پیامد انتخابهای سیاسی و مدیریتی خود را در نظر بگیرند.
او درباره دولت پزشکیان نیز گفت رئیسجمهوری و تیم سیاست خارجی او باید از حداقل روزنههای دیپلماتیک موجود استفاده کنند و اجازه ندهند کشور وارد یک جنگ و تحریم فرسایشی شود.
از نگاه فلاحتپیشه، اهمیت سفر پزشکیان به نیویورک نیز دقیقاً در همین نقطه قرار دارد: این سفر میتواند فرصتی برای ارزیابی فضای بینالمللی، شناسایی ظرفیتهای مذاکره و بررسی ابتکارهای دیپلماتیک برای کاهش تنش باشد. در شرایطی که مسیرهای دیپلماتیک همچنان بهطور کامل بسته نشدهاند، استفاده از این ظرفیتها میتواند بخشی از تلاش برای جلوگیری از تشدید بحران و کاهش هزینههای جنگ و تحریم برای ایران باشد.
