اکوایران: بامداد روز چهارشنبه نیروهای نظامی جمهوری اسلامی ایران حملاتی را علیه کویت و بحرین ترتیب داده و بار دیگر دامنه اهداف خود را گسترش داد؛ این در حالی است که شناورها در تنگه هرمز همچنان مورد حمله قرار میگیرند.
به نوشته والاستریت ژورنال، حمله به کویت، نخستین حمله به این کشور کوچک و نفتخیز طی دو ماه گذشته محسوب میشود. ارتش کویت اعلام کرد که با موجی از پهپادهای تهاجمی مواجه شده است. تهران اعلام کرده که پایگاه هوایی علی السالم در کویت را که میزبان نیروهای آمریکایی است، هدف قرار داده است.
در بحرین نیز، پیش از طلوع آفتاب دو بار آژیرهای خطر موشکی به صدا درآمدند و همزمان با فعالیت سامانههای پدافند هوایی، صدای انفجارهایی در این کشور جزیرهای شنیده شد. بحرین در طول هفته گذشته، در جریان سلسله حملاتی که شدت آنها رو به افزایش بوده، سه بار مورد هدف ایران قرار گرفته بود.
کویت و بحرین در جریان درگیریهای شدیدِ جنگ اخیر ایران، بارها هدف حملات سنگین قرار گرفتهاند. بر اساس گزارش مؤسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک، از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه تا زمان برقراری آتشبس در ۸ آوریل، ایران بیش از ۱۲۰۰ پهپاد و موشک به سمت کویت و بیش از ۷۰۰ مورد به سمت بحرین شلیک کرده است. امارات متحده عربی - که در آن دوره با بیش از ۲۸۰۰ پهپاد و موشک، بیشترین حجم آتش را متحمل شده بود - در دور جدید درگیریها هنوز مورد حمله قرار نگرفته است. عربستان سعودی نیز فعلاً از آتش ایران در امان مانده، هرچند با حملات شدید شورشیان حوثیهای یمن روبروست.
سیگنال حملات به کویت و بحرین: انحصار عملیاتی ندارید!
این در شرایطی است که ایالات متحده به تقویت حضور نظامی خود در منطقه ادامه داده است. بر اساس تصاویری که ارتش آمریکا منتشر کرده، ناو هواپیمابر یواساس تئودور روزولت وارد خاورمیانه شده و در کنار ناو هواپیمابر یواساس جورج واشنگتن قرار گرفته است. با احتساب ناو یواساس جورج اچ.دبلیو. بوش و همچنین ناو تهاجمی آبی-خاکی یواساس باکسر که از پایگاهی در کالیفرنیا اعزام شده، اکنون تعداد ناوهای آمریکایی در منطقه به سه فروند رسیده است.
به گفته کریستین کوتس اولریکسن، کارشناس موسسه بیکر: «حملات به کویت و بحرین نشان میدهد که ایران همچنان هم توانایی و هم قصد هدف قرار دادن شرکای ایالات متحده در سراسر خلیج فارس را دارد؛ این حملات همچنین به رهبران کشورهای حاشیه خلیج فارس یادآوری میکند که آنها در برابر اقدامات تلافیجویانه ناشی از فعالیتهای ایالات متحده در تنگه هرمز، آسیبپذیر باقی ماندهاند. در حالی که دولت ترامپ به تقویت قوای نظامی خود در منطقه ادامه میدهد، این حملات یادآور آن است که ایالات متحده در زمینه تشدید تنشها، انحصار عمل ندارد.»
این حملات پس از آن صورت گرفت که آمریکاییها در روز سهشنبه جزیره قشم را هدف قرار دادند. همچنین در روز سهشنبه یک نفتکش حامل گاز که در حال عبور از تنگه هرمز در نزدیکی سواحل عمان بود، دچار آتشسوزی شد. مقامات اعلام کردند که ۲۴ خدمه این کشتی — نفتکشی با نام «تارا گس» (Tara Gas) که با پرچم پاناما حرکت میکرد — را نجات دادهاند، اما یک دریانورد هندی همچنان مفقود است.
تغییر راهبرد تهران؟
به نوشته آسوشیتدپرس، حملات و ضدحملات اخیر میان ایران و آمریکا، به وقفه حدوداً دوماهه در درگیریها پایان داد. ایران در ماههای گذشته تحت تأثیر محاصره دریایی آمریکا در داخل و اطراف تنگه هرمز قرار داشته است. ترامپ گفته احتمال حملات جدید بسیار پایین است و همچنین به معاونش جیدی ونس گفته که در حال حاضر نیازی به مذاکره نیست. نفتکشهایی که تحت حفاظت نظامی آمریکا از تنگه هرمز عبور میکنند، به بازگشت محمولههای نفتی از خلیج فارس به سطحی تقریباً مشابه دوران پیش از جنگ کمک کردهاند. در مقابل، محاصره دریایی با محدود کردن جریان صادرات نفت خام ایران به بازار جهانی، به اقتصاد این کشور آسیب وارد میکند.
عکس ماهوارهای از پایگاه هوایی علی السالم کویت در ماه ژوئیه/ عکس از آسوشیتدپرس
مصطفی نجفی، تحلیلگر مسائل سیاسی به آسوشیتدپرس گفته حملات ایران ممکن است نشانه تغییر راهبرد این کشور باشد؛ چرا که پیش از این تهران منتظر میماند و تنها در واکنش به حملات آمریکا، پایگاههای نظامی این کشور در منطقه را هدف قرار میداد.
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در گروه بینالمللی بحران، هم معتقدست اکنون مقامات ایران در حال بررسی این مسئله هستند که آیا «شکستن محاصره از طریق تشدید تنش، هزینه کمتری نسبت به پذیرش ادامه آن دارد یا نه». او افزود: «به بیان دیگر، خطر ازسرگیری جنگ دیگر صرفاً به این بستگی ندارد که آیا ترامپ تصمیم میگیرد بار دیگر به ایران حمله کند یا خیر. این خطر همچنین به این بستگی دارد که آیا تهران به این نتیجه میرسد که هزینههای خویشتنداری و ادامه محدودیتها، از خطرات تشدید تنش بیشتر شده است یا نه».
صبر رو به پایان؛ تهران چگونه معادله را عوض میکند؟
با ورود گروه رزمی ناو هواپیمابر «یواساس تئودور روزولت» به منطقه، مجموع توان دریایی آمریکا در خلیج فارس، دریای عرب، دریای سرخ و دریای مدیترانه اکنون از نیرویی که هنگام آغاز جنگ توسط آمریکا و اسرائیل مستقر شده بود، فراتر رفته است. بر اساس تحلیل جدید مؤسسه مطالعات امنیت ملی، این حضور نظامی، قدرت تهاجمی بیشتر و ظرفیت بالاتری برای رهگیری موشکها در اختیار آمریکا قرار میدهد.
حضور ناوهای جورج واشنگتن و تئودور روزولت در کنار یکدیگر در دریای عرب، 17 نوامبر 2026/ عکس از سنتکام
به گفته ساسچا بروخمان، تحلیلگر دفاعی مؤسسه بینالمللی مطالعات راهبردی که در بحرین مستقر است، این حملات نشان میدهند با افزایش مشکلات اقتصادی، تهران بیش از گذشته صبر را کنار میگذارد. بروخمان به آسوشیتدپرس گفت: «شلیک به کشتیها باعث ایجاد ترس میشود، اما برای تغییر معادله راهبردی بهاندازه کافی مؤثر نیست. تهران میداند که باید اقدامی انجام دهد، اما من توصیه میکنم آنچه را که این هفته علیه بحرین دیدیم بیش از اندازه بزرگ جلوه ندهیم. هنوز به آن مرحله نرسیدهایم».
مقامهای ایرانی وضعیت کنونی را «نه جنگ، نه صلح» توصیف کردهاند و وعده دادهاند که به این وضعیت پایان دهند. مهدی محمدی، مشاور ریاست مجلس ایران، روز دوشنبه در شبکههای اجتماعی نوشت که رهبران ایران، فشار اقتصادی آمریکا را تلاشی برای ایجاد یک «بحران امنیتی» در داخل کشور میدانند.
یک قمار پرخطر
در این شرایط، رویترز مینویسد پس از نزدیک به ۹ ماه جنگ، ایالات متحده و ایران هرکدام به گونهای رفتار میکنند که گویی زمان به نفع آنهاست؛ محاسبهای که دو طرف را در بنبستی گرفتار کرده که شکستن آن تقریباً برای هرکدام غیرممکن است. این یک قمار پرخطر است؛ به گفته دو مذاکرهکننده سابق آمریکایی در امور خاورمیانه، مقامهای اروپایی و منابع کشورهای حوزه خلیج فارس، ممکن است جنگ پیش از آنکه راه خروج دیپلماتیک فراهم شود، دوباره از سر گرفته شود.
به نظر میرسد دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بهجای حملهای شدیدتر یا عقبنشینی و امتیاز دادن، تصمیم گرفته فشار بر ایران را افزایش دهد. او که متقاعد شده حملات هوایی مجدد نتیجه را تغییر نخواهد داد و ممکن است واکنش ایران علیه زیرساختهای انرژی کشورهای خلیج فارس را به دنبال داشته باشد، فعلاً از حمله دوباره خودداری کرده است. ترامپ در عوض، روی محاصره دریایی ایران و فشار اقتصادی حساب کرده تا تهران را وادار به عقبنشینی و پذیرش امتیازاتی در برنامه هستهای خود کند.
دیوارنگاره با موضوع جنگ در تهران، ۳ اوت ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری وانا
در مقابل، تهران به نتیجهای کاملاً مخالف رسیده است. به نظر میرسد عزم تهران با شکستهای انتخاباتی حزب جمهوریخواه ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، سرسختتر شده و هزینه توافق صلح را برای آمریکا افزایش داده و خواستار آن است که واشنگتن نخستین گام را برای حلوفصل بحران بردارد. تهران میگوید از دیپلماسی استقبال میکند و روز سهشنبه نیز با میانجیهای عمانی و قطری دیدار داشت؛ اما واشنگتن را متهم میکند که به دنبال اعمال زور و فشار است و اعلام کرده در برابر فشار آمریکا تسلیم نخواهد شد.
به گفته دنیس راس، مذاکرهکننده سابق آمریکا در امور خاورمیانه: «واقعیت دوگانهای وجود دارد. ترامپ گزینههای خوبی ندارد و ایرانیها هم گزینههای خوبی ندارند. هرکدام از طرفین، شرایط پایان دادن به جنگ را به شکلی تعریف میکنند که با تعریف طرف مقابل تناقض دارد و طرف دیگر نمیتواند آن را بپذیرد». به گفته یک مقام ارشد اروپایی، خواستههای واشنگتن آنقدر پرهزینه است که ایران نمیتواند آنها را بپذیرد؛ در مقابل، خواستههای تهران نیز از نظر سیاسی برای واشنگتن بیش از حد پرهزینه است.
نتیجه معکوس یک کارزار ویرانگر: اهرم شکسته شده، مذاکرات در بنبست و انتخاب گزینه سوم
به گفته یک مقام ارشد اروپایی، کارزار نظامی آمریکا «به نتیجهای معکوس نسبت به هدف موردنظر دست یافته است». به گفته این مقام، این عملیات ایران را تقویت کرده، قدرت را حول چهرههای سرسختتر متمرکز کرده و «بهجای حل مسئله هستهای، آن را وخیمتر کرده است».
به باور آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده سابق آمریکا در امور خاورمیانه، گزینههای تشدید تنش، مذاکره، تسلیم یا خفهکردن اقتصادی روی میز واشنگتن است. به گفته او، واشنگتن فعلا گزینه آخر را انتخاب کرده است؛ در عین حال، احتمال اقدام نظامی پیش از آنکه دموکراتها در ژانویه کنترل کنگره را به دست بگیرند، همچنان وجود دارد. در این شرایط، مقامهای اروپایی معتقدند ترامپ فعلاً گزینه سوم را انتخاب کرده است؛ هرچند ممکن است ترامپ در هر لحظه تصمیم خود را تغییر دهد. یکی از مقامهای ارشد اروپایی گفت ترامپ اقدام نظامی را کاملاً کنار نگذاشته و وقفه فعلی در جنگ، از نگاه بسیاری، فرصتی موقت برای دیپلماسی تلقی میشود.
دیوارنگاره با موضوع جنگ در تهران، نوامبر 2026/ عکس از نیویورک تایمز
دو منبع در کشورهای حوزه خلیج فارس به رویترز گفتند این کشورها به ترامپ هشدار دادهاند که حملات مجدد ممکن است واکنش ایران علیه زیرساختهای آنها را در پی داشته باشد. به گفته ابتسام الکتبی، رئیس اندیشکده مرکز سیاستهای امارات: «آمریکا به ایران حمله میکند، اما ایران مستقیماً به آمریکا حمله نمیکند؛ بلکه به کشورهای خلیج فارس حمله میکند. کشورهای خلیج فارس ابزار تهدیدی ندارند که با آن ایران را تحت فشار قرار دهند. آمریکا چنین ابزاری دارد، اما این ابزار شکسته است». به گفته یک منبع در خلیج فارس: «همه به ترامپ توصیه کردند حمله نکند و خود او هم تمایلی به این کار نداشت».
ترامپ اکنون فرصت محدودی برای اقدام دارد؛ و سه ناو هواپیمابر نیز در منطقه حضور دارند. این منبع در خلیج فارس گفت: «آیا او از این فرصت استفاده خواهد کرد؟ درک رفتار ترامپ دشوار است». به گفته تمام منابعی که با رویترز صحبت کردند، مذاکرات غیرمستقیم میان آمریکا و ایران بر سر ترتیب اقدامات به بنبست رسیده است.