به گزارش اکوایران، رؤسای سرویسهای اطلاعاتی اروپا هشدار میدهند روسیه برای اقدام قاطعانهتر علیه ناتو آماده میشود.
سناریوی آخرالزمانی: نه چند سال، بلکه چند ماه آینده
گاردین در گزارشی اختصاصی به نقل از مقامهای اطلاعاتی مینویسد که کارزار روسیه ممکن است «نه در چند سال، بلکه در چند ماه» تشدید شود؛ اما این مقامات هشدار میدهند ایجاد هراس میتواند به عملیات روانی کرملین کمک کند.
مقامهای اطلاعاتی اروپا احتمال یک آزمون قریبالوقوع روسیه برای ناتو را مطرح کردهاند و یکی از آنها گفته است که حمله احتمالی ممکن است «نه در چند سال، بلکه در چند ماه» آینده رخ دهد. این هشدارها پس از آن مطرح شد که دونالد توسک، نخستوزیر لهستان، به پارلمان این کشور گفت ارزیابیهای اطلاعاتی نشان میدهد روسیه ممکن است در ماههای آینده با پهپاد یا موشک به خاک ناتو حمله کند تا نشان دهد «ماده ۵ بیشتر جنبه نظری دارد تا عملی.»
اکوایران: نظر میرسد کشورهای دو سوی اقیانوس اطلس نگران این هستند که ولادیمیر پوتین ممکن است به زودی جنگ خود را فراتر از اوکراین گسترش دهد.
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، هشدارهای توسک را «مستند و مبتنی بر شواهد» توصیف کرد و روز جمعه رهبران احزاب و نامزدهای انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۷ را برای نشستی اضطراری در پاریس فراخواند. یکی از موضوعات مورد بحث در این نشست، اطلاعات مربوط به افزایش تهدید روسیه بود.
تهدید واقعی یا بلوف؟
این نگرانیها درباره تشدید تنش در حالی مطرح میشود که مجمع عمومی سازمان ملل متحد قرار است اواخر همین هفته در نیویورک تشکیل شود و حملات هوایی روسیه و اوکراین به یکدیگر در حال افزایش است. اوکراین بامداد یکشنبه در یکی از بزرگترین حملات هوایی جنگ، صدها پهپاد و موشک را به مسکو و دیگر مناطق روسیه شلیک کرد. در مصاحبههایی جداگانه با گاردین طی هفته گذشته و در مکانهای مختلف، سه مقام ارشد اطلاعاتی اروپا دیدگاههای خود را درباره تهدید احتمالی روسیه تشریح کردند.
میخال کودلکا، رئیس سرویس اطلاعات و امنیت جمهوری چک، گفت علاوه بر افزایش فعالیت پهپادی، یک تهاجم محدود به قلمرو یکی از کشورهای عضو ناتو که با روسیه مرز دارد نیز میتواند بخشی از برنامههای کرملین باشد. او گفت: «این امکان وجود دارد. این اقدام میتواند شامل یک نفوذ محدود، تحریکات با پرچم دروغین یا یک کارزار گسترده نفوذ باشد.» او گفت چنین سناریویی ممکن است «نه در چند سال، بلکه در چند ماه» آینده رخ دهد، اما افزود: «افراد زیادی در حال انجام هر کاری هستند تا مطمئن شوند چنین اتفاقی رخ نمیدهد.»
سربازان لهستانی و رومانیایی در شکاف سوواوکی — بخشی ۸۰ کیلومتری از مرز لهستان و لیتوانی میان کالینینگراد و بلاروس/عکس از خبرگزاری فرانسه
بااینحال، مقامهای سه کشور حوزه بالتیک که با قلمرو روسیه مرز دارند، درباره احتمال تهاجم یا تشدید جدی دیگر محتاطتر بودهاند. آنها به منابع محدود روسیه به دلیل جنگ در اوکراین اشاره کرده و هشدار دادهاند که بزرگ جلوه دادن احتمال حمله ممکن است به نفع کرملین تمام شود.
نورموندس مِژویتس، مدیرکل سرویس امنیت دولتی لتونی، در مصاحبهای در مقر این سازمان در ریگا گفت: «ما نشانهای از یک حمله قریبالوقوع نمیبینیم.» وی اذعان کرد که نشانههایی وجود دارد که مسکو در حال آماده شدن برای اقدامات قاطعانهتر در اروپا است، اما گفت مشخص نیست آیا این اقدامات بخشی از برنامهای واقعی برای حمله است یا صرفاً در چارچوب راهبرد بیثباتسازی روسیه قرار میگیرد. او گفت: «هنوز مشخص نیست که آیا آنها برنامههای مستقیم و مشخصی دارند یا اینکه این موضوع صرفاً در چارچوب تلاشهای کلی آنها برای ایجاد ترس و بیاعتمادی در جامعه غربی قرار میگیرد.»
ناتو متوجه خطر بالتیک شد
سیاستمداران کشورهای بالتیک که سالها کشورهای اروپای غربی را به نرمش در برابر روسیه متهم میکردند، اکنون در موقعیتی عجیب قرار گرفتهاند: آنها به برخی رهبران غرب اروپا میگویند در پیامرسانی عمومی خود آرامتر باشند، زیرا نگراناند صحبت درباره حمله قریبالوقوع به جامعه و اقتصاد کشورهایشان آسیب بزند.
روز شنبه، جوناتان وِسِویوف، دبیرکل وزارت خارجه استونی، درباره «هراس در شبکههای اجتماعی» در روزهای اخیر پیرامون احتمال حمله روسیه هشدار داد. او در شبکه ایکس نوشت: «اگر دلیلی برای ترس از حمله وجود داشته باشد، مطمئن باشید که ما این موضوع را روشن خواهیم کرد. تا آن زمان، آرامش خود را حفظ کنید، به کارتان ادامه دهید و از اوکراین حمایت کنید.»
مژویتس گفت در مجموع، خوب است که اروپای غربی سرانجام نسبت به تهدید روسیه هوشیار شده است. او گفت: «پیش از سال ۲۰۲۲، ما دائماً به شرکای اروپای غربی خود درباره تهدید روسیه هشدار میدادیم، اما بیشتر اوقات صدای ما شنیده نمیشد. در سال ۲۰۲۲، رویکرد شرکای ما تغییر کرد. آنها گفتند معلوم شد کشورهای بالتیک و لهستان درست میگفتند.»
مسکو بارها گفته است که ارسال سلاح، اطلاعات و مشاوران نظامی به اوکراین، کشورهای غربی را به مشارکتکنندگان در جنگ و اهداف مشروع تبدیل میکند، اما تاکنون از اقداماتی که ممکن است واکنش هماهنگ ناتو را به دنبال داشته باشد، خودداری کرده است.
کودلکا گفت تاکتیک کنونی روسیه «تشدید تنش برای کاهش تنش» است و کرملین تلاش میکند نقاط ضعف جوامع غربی را هدف قرار دهد تا حمایت آنها از تلاش جنگی اوکراین را کاهش دهد. او گفت: «آنها معتقدند اگر به اندازه کافی تنش را تشدید کنند، کشورهای اروپایی تصمیم خواهند گرفت از اوکراین حمایت نکنند.»
پهپادهایی که از پلکان تنش بالا میروند
در هفتههای اخیر، دولت ترامپ بار دیگر تلاش کرده است مذاکرات صلح در اوکراین را از سر بگیرد. علاوه بر سفر رتکلیف به مسکو، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان آمریکا، نیز بار دیگر به مسکو سفر کردند و برای نخستین بار به کییف رفتند. دونالد ترامپ بارها ادعا کرده است که ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، به توافق علاقهمند است؛ اما در اروپا تردیدهایی جدی وجود دارد که کرملین واقعاً به مذاکرات صادقانه علاقه داشته باشد.
توماس نیلسون، رئیس سرویس اطلاعات نظامی و امنیتی سوئد، در حاشیه نشستی در ریگا گفت: «من هیچ نشانهای ندیدهام که نشان دهد در مسکو بررسی جدی برای انجام مذاکرات واقعی در جریان است. ارزیابی من این است که آنها همچنان فکر میکنند میتوانند به اهداف راهبردی خود دست پیدا کنند؛ بنابراین صرفاً مشغول اجرای نمایش مذاکره هستند.»
یک افسر پلیس با لباس محافظ در کنار یک ربات خنثیکننده مواد منفجره (EOD) در فرودگاه لایپزیگ/هاله در شکویدیتس، آلمان، در تاریخ ۵ آگوست ۲۰۲۶ راه میرود، پس از آنکه پلیس اعلام کرد کارشناسان مواد منفجره یک پهپاد پیدا شده در نزدیکی باند فرودگاه را بررسی کردند/عکس از رویترز
نیلسون حادثه اخیر پهپاد مسلح در فرودگاه لایپزیگ را یک «بازیعوضکن» توصیف کرد؛ حادثهای که مقامهای آلمانی آن را به سرویس اطلاعاتی روسیه نسبت دادهاند. او گفت: «اینکه یک پهپاد مسلح به یک فرودگاه شلوغ در قلب اروپا فرستاده شود... اگر حملاتی داشته باشید که بتواند به کشته شدن افراد یا آسیب دیدن زیرساختهای بسیار حیاتی منجر شود و پیامدهای بزرگی برای جامعه داشته باشد، فکر میکنم این یک بازیعوضکن است.»
مژویتس گفت روسیه در حال حرکت از هدفگیری تصادفی در حملات خرابکارانه و آتشسوزیهایی است که با هدف ایجاد هراس انجام میشوند، به سمت هدف قرار دادن مشخصِ اهداف مرتبط با حمایت غرب از اوکراین حرکت میکند. او گفت: «ما میبینیم که آنها به دنبال حمله به زیرساختهای راهآهن و زیرساختهای مرتبط با حمایت از اوکراین هستند. در حال حاضر شاهد حرکت به سمت اهداف مرتبط با صنایع دفاعی هستیم. اگر این کار را انجام دهید، اثر عملیات روانی در هر صورت ایجاد میشود؛ بنابراین با یک اقدام، به هر دو هدف دست پیدا میکنید.»
نیلسون گفت تشدید اخیر فعالیتهای خرابکارانه روسیه اهداف متعددی دارد: کاهش حمایت از اوکراین، ایجاد شکاف در ناتو و ایجاد نگرانی در میان مردم اروپا. او گفت: «فکر میکنم مسکو بسیار مایل است ناتو درگیر بحثهای بیپایان درباره رایزنیهای ماده ۴ باشد، اما در نهایت هیچ اقدامی انجام ندهد.»
کودلکا گفت یکی دیگر از پیامدهای کارزار خرابکاری، تحت فشار قرار گرفتن منابع سرویسهای اطلاعاتی است؛ زیرا حتی زمانی که حوادث به دلایل دیگری رخ دادهاند، تردیدها درباره نقش احتمالی روسیه همچنان باقی میماند. او گفت: «اکنون هر آتشسوزی یا هر نقص فنی باید از سوی سرویسهای اطلاعاتی بهعنوان یک حمله تروریستی احتمالی بررسی شود و این نتیجه خوبی برای آنهاست.»
ناکامی در جنگ اوکراین؛ عامل تشدید تنش
به نظر میرسد یک رویداد اصلی موج کنونی نگرانی درباره احتمال حمله روسیه به اروپا را به راه انداخته است. اسرائیل هیوم مینویسد که آنچه ممکن است پوتین را به سمت گسترش جنگ به سوی غرب سوق دهد، بیش از هر چیز وضعیت جنگ در اوکراین است؛ جنگی که بیش از چهار سال و نیم از آغاز آن میگذرد، زمانی که پوتین فرمان حمله تمامعیار به همسایه خود را با هدف تصرف کییف طی چند روز صادر کرد.
نبرد فرسایشی همچنان در امتداد خط مقدم ادامه دارد. هیچیک از دو طرف نتوانسته است ضربهای تعیینکننده وارد کند، درحالیکه هزینهای که روسیه میپردازد بیسابقه است. بر اساس گزارش مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، CSIS، مستقر در واشنگتن، ارتش پوتین از فوریه ۲۰۲۲ تاکنون حدود ۱.۴ میلیون تلفات در میدان نبرد داشته که حداکثر ۴۵۰ هزار نفر از آنها کشته شدهاند. CSIS میگوید هیچ قدرت بزرگی از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون در هیچ جنگی متحمل تلفات در چنین مقیاسی نشده است، درحالیکه دستاوردهای ارضی روسیه اغلب تنها بر حسب چند متر در روز اندازهگیری میشود.
یک سرباز اوکراینی در جریان یک حمله هوایی روسیه به کییف در ماه آگوست، به سمت یک پهپاد شاهدِ جتموتور در حال نزدیک شدن شلیک میکند/عکس از گتی ایمجز
تلاش اصلی برای دستیابی به یک پیشرفت تعیینکننده، بیش از پیش به عرصه هوایی منتقل شده است. روسیه تقریباً هر روز کییف را با موشکهای بالستیک و موجهایی از پهپادها هدف قرار میدهد، درحالیکه اوکراین در عمق خاک روسیه حمله میکند و بهطور سیستماتیک صنعت پالایش نفت این کشور را هدف قرار میدهد.
اکنون آثار این جنگ در داخل خود روسیه نیز احساس میشود. تولید پالایشگاهها به پایینترین سطح خود در بیش از دو دهه گذشته کاهش یافته و کمبود سوخت به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده است. در اوکراین نیز رنج انسانی همچنان افزایش مییابد و زمستان پیش رو ممکن است سختترین زمستان تاکنون باشد. اوکراین در طول تابستان همچنین جنگ را به شکل مستقیمتری وارد زندگی روزمره غیرنظامیان روسیه کرد.
پوتین به دنبال دستیابی به چه چیزی است؟
این شرایط همچنین زمینهساز احتمالی است که ماههاست بر سر روسیه سایه انداخته است: بسیج عمومی. اطلاعات اوکراین ارزیابی کرده است که ستاد کل ارتش روسیه طرحهای احتمالی برای بسیج چند صد هزار نفر در طول سال آینده و سال پس از آن را آماده کرده است.
ماده ۵ پیمان ناتو اعضا را ملزم میکند حمله مسلحانه به یک عضو را حمله به همه اعضا تلقی کنند. نگرانی اصلی غرب، حملهای تمامعیار نیست، بلکه عملیاتی محدود و مبهم است که آنقدر کوچک باشد که ناتو را وادار کند تصمیم بگیرد آیا آستانه لازم برای فعال کردن دفاع جمعی ائتلاف شکسته شده است یا نه.
یک پهپاد شاهد روسی در کییف به نمایش گذاشته شده است/عکس از آسوشیتدپرس
کرملین از هماکنون جنگ در اوکراین را مبارزهای دفاعی در برابر گسترش ناتو به سمت شرق معرفی میکند. از نگاه مسکو، خود ناتو دشمن واقعی است. اگر ائتلاف در برابر حملهای صرفاً به محکوم کردن آن بسنده کند، پیمان بنیانگذار ناتو و در نتیجه خود ائتلاف ممکن است بهعنوان ساختاری ناتوان از بازداشتن دشمن از حمله به اعضایش جلوه کند.
چنین عملیاتی همچنین میتواند بار دیگر بحثها درباره حمایت از اوکراین را در کشورهای اروپایی، بهویژه کشورهایی که مستقیماً با تهدید پوتین مواجه نیستند، داغ کند. این وضعیت میتواند هزینه سیاسی حمایت از کییف را افزایش دهد و در نهایت اوکراین را تحت فشار قرار دهد تا توافقی با شرایط مطلوبتر برای مسکو را بپذیرد.
«جنگ ترکیبی» روسیه علیه ناتو
یکی از سناریوهای اصلی که درباره آن بحث میشود، تشدید چشمگیر چیزی است که «جنگ ترکیبی» نامیده میشود. این پدیده جدید نیست. از آغاز جنگ اوکراین، روسیه متهم شده است که در سراسر اروپا کارزاری را پیش میبرد که همچنان پایینتر از آستانه درگیری نظامی آشکار باقی میماند: آتشزدن کارخانههای تسلیحاتی، خرابکاری در کابلها و خطوط لوله زیردریایی در دریای بالتیک، حملات سایبری، ایجاد اختلال در سامانههای جیپیاس، عملیات اطلاعات نادرست و تلاش برای فرستادن مهاجران به سمت مرز شرقی لهستان.
آسوشیتدپرس حدود ۲۰۰ مورد خرابکاری و دیگر فعالیتهای مخرب در اروپا را از زمان حمله تمامعیار روسیه گزارش کرده که مقامهای غربی یا محققان آنها را به روسیه مرتبط دانسته یا منتسب کردهاند. در نوامبر ۲۰۲۵، انفجاری بخشی از خط راهآهن میان ورشو و لوبلین را هدف قرار داد؛ مسیری که برای انتقال تجهیزات و تدارکات به اوکراین مورد استفاده قرار میگیرد. توسک این حادثه را «اقدامی بیسابقه در زمینه خرابکاری» توصیف کرد و لهستان بعداً آن را به سازمان اطلاعات روسیه نسبت داد.
پوتین در کنار دریادار ویکتور لینا، فرمانده ناوگان اقیانوس آرام روسیه/عکس از خبرگزاری فرانسه
تنها در هفته گذشته نیز یک پهپاد روسی به یک قطار مسافربری در فاصله حدود دو کیلومتری مرز لهستان اصابت کرد، هواپیماهای ناتو یک پهپاد را بر فراز لیتوانی سرنگون کردند و یک ناو جنگی روسیه به سمت یک بالگرد دانمارکی در دریای بالتیک شرارههای نور شلیک کرد. و این تنها بخشی از فهرست حوادث است.
بنابراین، یکی از سناریوهایی که اکنون در غرب مطرح است، ادامه همین الگو اما در مقیاسی بسیار گستردهتر و جدیتر است؛ بهگونهای که مستقیماً ناتو را به چالش بکشد. این اقدام میتواند شامل حمله به یک کارخانه تولید تسلیحات در یکی از کشورهای عضو ائتلاف باشد؛ اقدامی که روسیه پیشتر تهدید به انجام آن کرده است. همچنین ممکن است موجی از پهپادها از مرز عبور کرده و وارد لهستان یا یکی از کشورهای حوزه بالتیک شوند، یا یک نیروگاه یا بندر هدف قرار گیرد.
یکی از احتمالاتی که نگرانی ویژهای ایجاد کرده، اجرای یک عملیات «پرچم دروغین» است: روسیه میتواند پهپادهای اوکراینی سرنگونشده یا به غنیمت گرفتهشده را جمعآوری کند، آنها را به سمت قلمرو ناتو پرتاب کند و سپس حمله را بهعنوان اقدامی از سوی اوکراین معرفی کند.
سناریوی خطرناکتر: جنگ مستقیم
سناریوی دوم بسیار جدیتر است: یک عملیات زمینی در قلمرو ناتو. این عملیات لزوماً به معنای یک حمله تمامعیار نیست، بلکه میتواند تصرف محدود منطقهای کوچک باشد که هدف آن وادار کردن ناتو به اتخاذ یک تصمیم است. بهانه روسیه برای چنین عملیاتی میتواند ادعای آزار و اذیت روسزبانها در استونی یا لتونی باشد و پس از آن، نیروهای روسیه بدون نشان و علائم شناسایی از مرز عبور کنند. خود هدف نیز میتواند تا حد زیادی نمادین باشد. روسیه در ارتباط با مداخله خود در کریمه در سال ۲۰۱۴ و جنگ با گرجستان در سال ۲۰۰۸ از ادعاهای مشابه درباره حفاظت از روسزبانها استفاده کرده بود.
هدف احتمالی دیگر، کریدور سووالکی است. چنین اقدامی بسیار فراتر از یک آزمایش نمادین ائتلاف خواهد بود، زیرا این منطقه تنها ارتباط زمینی ناتو میان سایر بخشهای ائتلاف و استونی، لتونی و لیتوانی را تشکیل میدهد.
روسیه، همانگونه که در سال ۲۰۲۲ نیز چنین کرد، هرگونه قصد تهاجمی را قاطعانه رد میکند. پوتین روز جمعه در نشستی از کمیسیون صنایع نظامی در کرملین گفت: «روسیه هیچ نیت تهاجمی علیه اروپا یا کشورهای اروپایی ندارد. ما اساساً هیچ دلیلی برای چنین کاری نداریم. ما آماده همکاری و احیای روابط با همسایگان اروپایی خود هستیم.»
او رهبران اروپایی را متهم کرد که برای توجیه حمایت خود از اوکراین، تهدید روسیه را ساخته و پرداختهاند. پوتین گفت: «آنها برای توجیه موضع خود و هزینههای بیش از حدشان برای جنگ در اوکراین حاضرند از هر چیزی استفاده کنند. بهویژه یکی از استدلالهای اصلی آنها، تهدید ادعایی از سوی روسیه است.»
در حال حاضر، ظاهراً هیچ مدرکی دال بر آمادگی برای یک عملیات نظامی گسترده و قریبالوقوع روسیه، مشابه نشانههایی که پیش از حمله تمامعیار به اوکراین آشکار شد، وجود ندارد. در آن زمان، صدها هزار نیروی نظامی در امتداد مرزهای اوکراین مستقر شده بودند، ذخایر خون و تجهیزات پزشکی به سمت جبهه منتقل شده بود و خودروهای زرهی از طریق راهآهن در سراسر روسیه جابهجا میشدند.
مؤسسه مطالعات جنگ اعلام کرده است که هیچ نشانه مشابهی از آمادگی برای عملیات علیه کشورهای حوزه بالتیک شناسایی نکرده است؛ هرچند هشدار داده که یک عملیات محدود لزوماً به چنین آمادگیهای آشکار و قابل مشاهدهای نیاز ندارد.
بااینحال، هیچکس کاملاً آسوده نیست. در سراسر اواخر سال ۲۰۲۱ و اوایل ۲۰۲۲، کرملین بارها قصد روسیه برای حمله به اوکراین را رد کرد و چنین هشدارهایی را به تمسخر گرفت؛ تقریباً تا آستانه آغاز حمله. اروپاییها نیز آموختهاند که تکذیب کرملین بهتنهایی نمیتواند به این پرسش پاسخ دهد.
