اکوایران: پایگاه‌های نظامی آمریکا در اروپا و خاورمیانه به این کشور امکان می‌دهند در جنگ‌هایی در فاصله هزاران کیلومتری خاک خود مشارکت کند؛ اما حضور همین پایگاه‌ها فهرستی طولانی از اهداف احتمالی را در اختیار ایران قرار داده است. همین واقعیت اهمیت پایگاه‌های آمریکایی در اروپا را افزایش داده است.
آمریکا در اروپا ماندنی شد؟
بلومبرگ به نقل از منابع آگاه گزارش می‌دهد که کاهش نیروهای آمریکایی مستقر در اروپا که دولت ترامپ در حال بررسی آن است، بسیار کمتر از میزانی خواهد بود که رهبران کشورهای اروپایی نگران آن بودند. متحدان اروپاییِ آمریکا، پیش‌تر بیم داشتند که آمریکا ممکن است تا ۲۵ هزار نیروی نظامی خود را از اروپا خارج کند؛ اما به گفته این منابع، اکنون احتمال کاهش محدودتر نیروها بیشتر شده است؛ زیرا آمریکا از افزایش هزینه‌های دفاعی کشورهای عضو ناتو استقبال کرده است.
اکوایران: جنگ بر سر طیف الکترومغناطیسی و حفاظت از دارایی‌های فضایی، به بخش مهمی از عملیات نظامی مدرن تبدیل شده است.
به گفته این منابع، مقام‌های ارشد پنتاگون همچنین به این نتیجه رسیده‌اند که ارتش آمریکا برای اعمال قدرت نظامی خود در خاورمیانه، تا چه اندازه به نیروهای مستقر در اروپا متکی است؛ منطقه‌ای که جنگ با ایران در آن همچنان ادامه دارد. یکی از این منابع گفت متحدان آمریکا اکنون انتظار دارند در مجموع حدود پنج هزار نیروی آمریکایی از اروپا خارج شوند.
تصمیم نهایی بر عهده دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، است؛ کسی که بارها به متحدان اروپایی به دلیل خودداری از کمک به آمریکا و اسرائیل در جنگ علیه تهران حمله کرده است. مت ویتاکر، نماینده ارشد ترامپ در ناتو، اوایل همین ماه درباره احتمال کاهش نیروهای آمریکایی گفت: «ما در اینجا تجهیزات و امکانات نظامی زیادی داریم که دقیقاً در جایی قرار گرفته‌اند که می‌خواهیم باشند. انتظار ندارم اتفاق بزرگی رخ دهد.»
بخش عمده کاهش نیروهای آمریکایی بر آلمان متمرکز خواهد بود؛ کشوری که بزرگ‌ترین نیروی نظامی آمریکا در اروپا در آن مستقر است. در مقابل، قرار است حضور نظامی آمریکا در جناح شرقی ناتو تقویت شود. کشورهای هم‌مرز با روسیه نیز پیشنهاد داده‌اند بخشی از هزینه‌های این تقویت نظامی را بر عهده بگیرند. قرار است البریج کولبی، معاون وزیر دفاع آمریکا در امور سیاست‌گذاری، گزارشی رسمی درباره تغییرات پیشنهادی به پیت هگست، وزیر دفاع، ارائه کند.
جنگ ایران و نقش پایگاه‌های اروپایی آمریکا
بااین‌همه، هرچه جنگ ایران طولانی‌تر شده، اهمیت دارایی‌ها و امکانات نظامی آمریکا در اروپا بیشتر آشکار شده است؛ امکاناتی که با وجود تنش‌های ایجادشده میان واشنگتن و پایتخت‌های اروپایی در مراحل اولیه جنگ، برای عملیات نظامی آمریکا بسیار ارزشمند بوده‌اند و البته گاهی نیز در معرض تهدید قرار گرفته‌اند.
سربازان ارتش ایالات متحده در ۶ مه در جریان رزمایش‌های نظامی ناتو در لهستان، خود را برای حرکت با خودروهایشان آماده می‌کنند/عکس از گتی ایمجز
ژنرال الکسوس گرینکویچ، فرمانده عالی نیروهای متحد ناتو در اروپا و رئیس فرماندهی اروپایی ارتش آمریکا، در ماه سپتامبر مجموعه‌ای از سناریوهای احتمالی را برای بررسی در اختیار تیم کولبی قرار داد. انتظار می‌رود هگست در اول دسامبر توصیه‌های نهایی خود را به ترامپ ارائه کند. متحدان آمریکا هیچ توهمی درباره انگیزه‌های پنتاگون از این بررسی ندارند. این اقدام پس از سال‌ها نارضایتی دوحزبی در آمریکا از آنچه عدم توازن در سهم کشورهای عضو ناتو در تأمین امنیت اروپا خوانده می‌شود، صورت گرفته است. هگست اوایل امسال، هنگام اعلام آغاز این بررسی، به متحدان ناتو گفته بود: «آمریکا نمی‌تواند بیش از متحدانش به فکر دفاع از اروپا باشد یا هزینه بیشتری برای آن بپردازد. اروپا می‌تواند و باید مسئولیت اصلی دفاع متعارف خود را بر عهده بگیرد.»
وس استریتینگ، وزیر دفاع بریتانیا، در اواسط ماه اکتبر و در جریان سفر به واشنگتن به خبرنگاران گفت: «آن‌ها این موضوع را به شکلی کاملاً آشکار و صرفاً از دریچه منافع آمریکا بررسی می‌کنند. گاهی ممکن است این روایت مطرح شود که آمریکا برای تأمین منافع اروپا در این قاره حضور دارد، اما به نظر من واقعیت تلخ این است که آمریکا در اروپا حضور دارد، چون این حضور به نفع خود آمریکاست.»
عملیات نظامی آمریکا علیه ایران تا حد زیادی به پایگاه‌های نظامی مستقر در اروپا و امکان عبور هواپیماهای آمریکایی از حریم هوایی کشورهای متحد وابسته بوده است. همچنین کنگره آمریکا سال گذشته قانونی تصویب کرد که اختیارات وزارت دفاع برای کاهش نیروهای نظامی مستقر در اروپا را محدود می‌کند. بر اساس این قانون، پنتاگون اجازه ندارد شمار نیروهای آمریکایی در اروپا را به کمتر از ۷۶ هزار نفر کاهش دهد، پایگاه‌های نظامی خود را واگذار کند یا تجهیزات عمده نظامی را از منطقه خارج سازد؛ مگر آنکه ابتدا با متحدان مشورت کند و ارزیابی‌های دقیقی درباره پیامدهای امنیتی این اقدامات انجام دهد.
بررسی جاری پنتاگون شامل ارزیابی ریسک تهیه‌شده از سوی گرینکویچ و همچنین بازخوردهای تفصیلی متحدان ناتو است. دولت ترامپ می‌تواند با استناد به همین موارد استدلال کند که الزامات قانونی تعیین‌شده از سوی کنگره را رعایت کرده است؛ بااین‌حال، احتمال تسلط دموکرات‌ها بر کنگره پس از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر که کنترل بر هزینه‌های دولت فدرال را نیز در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد، می‌تواند توانایی ترامپ برای اجرای کاهش‌های گسترده در نیروهای نظامی آمریکا در اروپا را محدود کند.
پایگاه‌های برون‌مرزی: فراغ بال یا وبال گردن؟
الجزیره در گزارش خود می‌نویسد که این پایگاه‌ها برای دهه‌ها به آمریکا امکان می‌دادند جنگ‌هایی را در هزاران کیلومتر دورتر از خاک خود به راه بیندازد و از متحدانش محافظت کند، اما اکنون جنگ ایران این معادله را تغییر داده است؛ هم برای کشورهایی که میزبان این تأسیسات هستند و هم برای واشنگتن.
پایگاه‌های نظامی آمریکا برای دهه‌ها مهم‌ترین ابزار ارتش آن کشور برای اعمال قدرت نظامی در نقاط دوردست جهان و به راه انداختن جنگ‌هایی در هزاران کیلومتر دورتر از خاکش بوده‌اند. برای متحدان نزدیک آمریکا، چه در اروپا و چه در منطقه خلیج فارس، این پایگاه‌ها همچنین تضمینی امنیتی در برابر تهدیدهای خارجی محسوب می‌شدند؛ اما به گفته تحلیلگران، توانایی ایران در وارد کردن خسارات سنگین به تأسیسات نظامی آمریکا در خاورمیانه و حتی ایجاد تهدید علیه پایگاه‌های این کشور در فاصله‌ای به دوری بریتانیا، برای نخستین بار این دارایی‌های راهبردی را به یک نقطه‌ضعف بالقوه تبدیل کرده است؛ هم برای متحدان آمریکا و هم برای خود واشنگتن.
پرسنل زمینی نظامی در ۱۱ مارس ۲۰۲۶ در فرودگاه نیروی هوایی سلطنتی فیرفورد در جنوب غربی انگلستان، درحالی‌که یک بمب‌افکن بی-۱ لنسر نیروی هوایی ایالات متحده در باند فرودگاه قرار دارد، روی مهمات حمله مستقیم مشترک (JDAM) کار می‌کنند/عکس از خبرگزاری فرانسه
سایمون مابون، استاد سیاست بین‌الملل در دانشگاه لنکستر، به الجزیره گفت: «چتر امنیتی آمریکا در حال تبدیل شدن به شمشیری دولبه است. وقتی امنیت پایگاه‌های آمریکا زیر سؤال می‌رود، محاسبات واشنگتن درباره مزایای راهبردی این پایگاه‌ها تغییر می‌کند. این مسئله همچنین به کشورهای اروپایی و حاشیه خلیج فارس دلیلی می‌دهد تا درباره میزبانی از این پایگاه‌ها جدی‌تر فکر کنند؛ چرا که این تأسیسات به اهدافی برای حمله تبدیل شده‌اند.»
میزبانی از پایگاه‌های نظامی آمریکا مدت‌ها یکی از ارکان اصلی راهبرد امنیتی متحدان این کشور در اروپا، خلیج فارس و شرق آسیا برای بازدارندگی در برابر تهدیدهایی بوده است که خود با آن‌ها روبه‌رو هستند. باراک اوباما، رئیس‌جمهور پیشین ایالات متحده، زمانی از «تعهدی خلل‌ناپذیر» به امنیت کشورهای خلیج فارس سخن گفته بود. بریتانیا نیز همواره به رابطه‌ای که آن را «روابط ویژه» با ایالات متحده می‌نامد، استناد کرده است.
در واقع، بریتانیا و کشورهای حاشیه خلیج فارس سال‌ها خود را شرکایی مشتاق برای همکاری با قدرتی معرفی کرده‌اند که دست‌کم پیش از روی کار آمدن دونالد ترامپ خود را تضمین‌کننده خیرخواه امنیت متحدانش می‌دانست؛ اما مجموعه‌ای از حوادث امنیتی اخیر که بسیاری از آن‌ها با جنگ علیه ایران ارتباط دارند، این روایت را به چالش کشیده و پرسش‌هایی را درباره منافع واقعی این تعهدات مطرح کرده است. همچنین این نگرانی شکل گرفته که آیا میزبانی از نیروهای نظامی آمریکا ممکن است به جای افزایش امنیت، خطر را به داخل مرزهای کشورهای میزبان نزدیک‌تر کند؟
آسیب‌پذیری پایگاه‌های آمریکا در منطقه
در منطقه خلیج فارس ایران به‌صراحت حضور پایگاه‌های نظامی آمریکا را دلیل حمله به کشورهای همسایه خود عنوان کرد. تهران به قطر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، بحرین و کویت حمله کرد. اردن و عراق، در خارج از محدوده کشورهای حاشیه خلیج فارس، نیز هدف حملات ایران قرار گرفتند؛ دو کشوری که میزبان تأسیسات نظامی مهم آمریکا هستند. گزارشی که نهاد نظارتی پنتاگون در ماه سپتامبر منتشر کرد، نشان داد حملات ایران در چهار ماه نخست جنگ، صدها ساختمان و سازه را در تأسیسات نظامی آمریکا در کویت، بحرین، قطر، امارات، عربستان سعودی، عراق و اردن تخریب کرده یا به آن‌ها آسیب رسانده است.
این تصویر ویدئویی که از تصاویر منتشرشده توسط سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (IRIB) در ۲۶ مارس ۲۰۲۶ گرفته شده، مرحله دوم موج هشتاد و دوم موشک‌های پرتاب‌شده علیه اسرائیل و پایگاه‌های آمریکا در امارات متحده عربی و کویت را نشان می‌دهد/عکس از صداوسیما
کارشناسان می‌گویند این حوادث یک معضل امنیتی جدی برای متحدان آمریکا در خلیج فارس و اروپا ایجاد کرده است. میزبانی از نیروهای آمریکایی ممکن است این کشورها را در معرض تلافی‌جویی در جنگی قرار دهد که هیچ نقشی در آغاز آن نداشته‌اند. همزمان، همین پایگاه‌ها به دفاع از برخی کشورهای میزبان در برابر حملات کمک می‌کنند؛ از جمله از طریق رهگیری موشک‌ها و انتقال تسلیحات. جنگ همچنین پروازهای هوایی و حمل‌ونقل دریایی را مختل کرده و صادرات نفت و گاز را که بخش بزرگی از اقتصاد کشورهای منطقه به آن وابسته است، با تهدید روبه‌رو کرده است.
محمدعلی شعبانی، تحلیلگر مسائل خاورمیانه، به الجزیره گفت: «اگرچه میزبانی از پایگاه‌های نظامی خارجی همواره مستلزم سنجیدن ریسک‌ها در برابر تضمین امنیتی مورد انتظار بوده است، اما نگاه کشورهای عربی خلیج فارس به این مسئله قطعاً در حال تغییر است. آسیب‌پذیری این تأسیسات بیش از گذشته به یکی از دغدغه‌های اصلی دولت‌های میزبان تبدیل شده است؛ دولت‌هایی که نه خواهان جنگ بوده‌اند و نه در تصمیم‌گیری درباره آن نقش واقعی داشته‌اند، اما با این حال به درون آن کشیده شده‌اند.»
چرا دفاع از پایگاه‌های نظامی دشوارتر شده است؟
در ماه مارس، یک پهپاد ایرانی به آشیانه‌ای در پایگاه نظامی بریتانیا در قبرس اصابت کرد؛ پایگاهی که آمریکا نیز برای عملیات اطلاعاتی و پشتیبانی لجستیکی از آن استفاده می‌کند. تهران پس از انتشار گزارش‌هایی مبنی بر اینکه بلغارستان، یکی از اعضای ناتو در شرق اروپا، اجازه داده است آمریکا از پایگاه هوایی بزمر برای سوخت‌رسانی به هواپیماهای مورد استفاده در حملات علیه ایران استفاده کند، این کشور را تهدید کرد. چند هفته بعد، وزیر دفاع بلغارستان اعلام کرد که هواپیماهای سوخت‌رسان آمریکایی برای همیشه پایگاه بزمر را ترک کرده‌اند. رئیس‌جمهور این کشور نیز اعلام کرد که «مأموریت به پایان رسیده است.»
سربازان ارتش آمریکا از گردان ترکیبی تسلیحات یکم، هنگ سواره‌نظام ۱۶۳ را در ۱۰ آگوست ۲۰۲۲ در جریان یک رزمایش در پایگاه هوایی علی السالم، کویت، در حال سوار شدن به یک فروند سی-۱۷ گلوبمستر III نشان می‌دهد/عکس از نیروی هوایی آمریکا
این خسارات پرسش مهمی را مطرح می‌کنند: پس از آنکه پایگاه‌های آمریکا هدف حمله قرار می‌گیرند، این کشور تا چه اندازه همچنان قادر است از آن‌ها استفاده کند؟ گرد نونمان، استاد روابط بین‌الملل و مطالعات خلیج فارس در دانشگاه جورج‌تاون در قطر، به الجزیره گفت جنگ نشان داده است که برخی از این پایگاه‌ها «خودشان بسیار آسیب‌پذیر هستند» و «نمی‌توانند بسیاری از وظایفی را که اساساً برای انجام آن‌ها ایجاد شده‌اند، به اجرا بگذارند.»
مارک هیلبورن، استاد ارشد دپارتمان مطالعات دفاعی در کینگز کالج لندن، به الجزیره گفت: «پایگاه‌های بزرگ نظامی واقعاً بیش از گذشته به اهدافی آسان برای حمله تبدیل شده‌اند. یکی از فناوری‌هایی که در کنار موشک‌های بالستیک نسبتاً ارزان، چنین امکانی را فراهم کرده، پهپادها هستند.»
ایران سرمایه‌گذاری گسترده‌ای برای توسعه پهپادهای ارزان‌قیمت و تولید داخل انجام داده است؛ پهپادهایی که می‌توانند خساراتی نامتناسب با هزینه تولیدشان به اهداف وارد کنند و همزمان، موشک‌های رهگیر بسیار گران‌قیمت‌تری را برای مقابله با خود به مصرف برسانند. در بریتانیا، پهپادها چالش‌های متفاوتی برای پایگاه‌های هوایی آمریکا ایجاد کرده‌اند. اگرچه ماهیت تهدید گزارش‌شده علیه پایگاه میلدنهال هنوز مشخص نیست، ماجرای فیرفورد به یک طرح ادعایی برای حمله مربوط می‌شود.
اوربان کانینگهام، پژوهشگر و مسئول دوره‌های آموزشی مؤسسه خدمات سلطنتی متحد بریتانیا (RUSI)، به الجزیره گفت: «طیف بازیگرانی که ممکن است پایگاه‌های نظامی را هدف قرار دهند، تغییر کرده است. پایگاه‌ها آسیب‌پذیرتر شده‌اند و این مسئله محاسبات مربوط به ریسک را تغییر می‌دهد. هر کسی می‌تواند در زیرزمین خانه‌اش یک پهپاد بسازد. افرادی که به دنبال ایجاد خرابکاری یا هرج‌ومرج هستند، می‌توانند از مجرمان سازمان‌یافته برای اجرای حملات استفاده کنند؛ موضوعی که شناسایی عاملان حملات را دشوارتر می‌کند.» او تأکید کرد که مجموع این عوامل باعث شده است پایگاه‌های نظامی آسیب‌پذیرتر شوند و همین مسئله محاسبات امنیتی را تغییر می‌دهد.
افزایش اهمیت اسرائیل
همزمان با انتقال بخشی از تجهیزات نظامی آمریکا از پایگاه‌هایش در خلیج فارس و اروپا، این احتمال وجود دارد که واشنگتن بیش از گذشته به اسرائیل، نزدیک‌ترین متحد خود در خاورمیانه، متکی شود. شعبانی می‌گوید: «از همین حالا نشانه‌هایی وجود دارد که سنتکام در حال حرکت به سمت استفاده از اسرائیل به‌عنوان یکی از پایگاه‌های اصلی پیشرو خود در منطقه است.»
کانینگهام از مؤسسه خدمات سلطنتی متحد می‌گوید: «راه‌حل بلندمدت این است که با شرکای خود همکاری کنیم و اطمینان حاصل کنیم که نیروهای متحدان آمادگی دارند به‌تنهایی از خود دفاع کنند. در ساختار سیاست‌گذاری آمریکا درباره این موضوع بحث‌هایی وجود دارد و ایرانی‌ها نیز به آن اشاره می‌کنند و می‌گویند تا زمانی که نیروهای آمریکایی در این منطقه حضور دارند، هدف حمله خواهند بود. این همان معضل سیاست‌گذاری برای آمریکاست. در نهایت، واشنگتن نمی‌تواند هیچ جایگزینی برای حفظ پایگاه‌های نظامی، به شکلی از اشکال، پیدا کند.»
