این عقب‌نشینی در واقع اذعان آشکار به این واقعیت است که دولت یمن و متحدان سعودی آن، پس از بیش از یک ماه نبرد، نتوانسته‌اند کنترل تنگه باب‌المندب را دوباره به دست بگیرند؛ آبراهی حیاتی برای کشتیرانی جهانی که در انتهای جنوبی دریای سرخ قرار دارد.

اکوایران: نیروهای دولت یمن که از حمایت عربستان سعودی برخوردارند، اعلام کردند مواضع خود در مناطق مشرف به تنگه باب‌المندب را تخلیه می‌کنند. این عقب‌نشینی عملاً کنترل این آبراه راهبردی را بیش از پیش در اختیار انصارالله قرار می‌دهد و ضربه‌ای به موقعیت ریاض در یمن محسوب می‌شود.

پیشروی حوثی‌ها در جنوب یمن؛ عدن در خطر

به نوشته فایننشیال‌تایمز، نیروهای یمنی مورد حمایت سعودی اعلام کرده‌اند نیروهایشان از مناطق اطراف تنگه باب‌المندب عقب‌نشینی می‌کنند تا از عدن، پایتخت این دولت، در برابر انصارالله دفاع کنند. نیروهای مسلح جنوب یمن اعلام کردند در حال انتقال نیروهای خود از مواضع اطراف فرودگاه ذُباب و تنگه باب‌المندب به سمت عدن، پایتخت بالفعل دولت یمن، هستند. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که حوثی‌های مورد حمایت ایران فشار خود را بر مناطق تحت کنترل دولت افزایش داده‌اند.

دولت یمن که از سوی جامعه بین‌المللی به رسمیت شناخته می‌شود، رسماً بر استان‌های جنوبی و شرقی این کشور حاکمیت دارد؛ اما در عمل، این مناطق تحت کنترل مجموعه‌ای از گروه‌های مسلح مختلف قرار دارند.

این نیروها در توضیح تصمیم خود گفتند که جابه‌جایی نیروها بخشی از تلاش برای «سازمان‌دهی مجدد استقرار نظامی» است. آن‌ها همچنین تأکید کردند که هدفشان دفاع از عدن و تلاش برای پایان دادن به محاصره شهر تعز در جنوب یمن است؛ محاصره‌ای که حوثی‌ها بر این شهر تحمیل کرده‌اند؛ بااین‌حال، عقب‌نشینی از باب‌المندب، نفوذ و قدرت چانه‌زنی حوثی‌ها بر یکی از مهم‌ترین مسیرهای کشتیرانی جهان را افزایش می‌دهد. این تحول در شرایطی رخ می‌دهد که ایران نیز با ایجاد اختلال در تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز در خلیج فارس، فشار مضاعفی بر تجارت دریایی و بازارهای انرژی وارد کرده است.

ناتوانی نیروهای دولتی در دستیابی به پیشروی‌های قابل‌توجه و تصمیم آن‌ها برای عقب‌نشینی به سمت عدن، نشان‌دهنده دشواری‌هایی است که عربستان سعودی و گروه‌های مختلف یمنی متحد این کشور در مهار حوثی‌ها با آن مواجه هستند. تحلیلگران می‌گویند نیروهای همسو با دولت یمن اغلب دستورکارهای متفاوت و حتی متعارضی دارند و از ساختار نظامی منسجم و یکپارچه‌ای برخوردار نیستند. همین مسئله توانایی آن‌ها را برای مقابله مؤثر با حوثی‌ها محدود کرده است.

 ائتلاف به رهبری عربستان که با حوثی‌ها می‌جنگد، اعلام کرد این گروه طی ۱۰ روز در ماه اکتبر، ۲۰ بار به فرودگاه ریاض حمله کرده است. در جریان این حملات دست‌کم ۱۷ نفر کشته و بیش از ۳۰۰ نفر زخمی شدند. وزارت دفاع دولت مورد حمایت سعودی یمن در واکنش به تصمیم نیروهای جنوب برای عقب‌نشینی از مواضع اطراف باب‌المندب، این اقدام را «مسئولیتی ملی و اخلاقی برای متوقف کردن تهدید» توصیف کرد.

تغییر توازن قدرت به نفع حوثی‌ها

نیویورک‌تایمز هم در گزارش خود پیرامون این موضوع می‌نویسد که این اقدام ضربه‌ای به دولت یمن و متحد آن، عربستان سعودی، محسوب می‌شود. تحلیلگران می‌گویند توازن قدرت در جنگ داخلی یمن به‌تدریج به سود حوثی‌ها تغییر می‌کند. گروهی از نیروهای نظامی موسوم به «نیروهای مسلح جنوب» که با دولت یمن متحد هستند، در بیانیه‌ای اعلام کردند که به‌منظور حفاظت از عدن، پایتخت موقت این دولت، در حال «تغییر محل استقرار نیروهای خود» هستند. آن‌ها تحولات اخیر در میدان نبرد و «تهدیدهای متوجه» این شهر را دلیل این تصمیم عنوان کردند. بندر عدن، از زمانی که حوثی‌ها کنترل صنعا، پایتخت رسمی کشور یمن، را به دست گرفتند، بیش از یک دهه است که مقر دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده بین‌المللی یمن محسوب می‌شود.

جنگجویان دولت یمن مورد حمایت عربستان در جریان نبردهای غرب شهر تعز، یمن، در ماه گذشته/عکس از خبرگزاری فرانسه

تحلیلگران می‌گویند این عقب‌نشینی ضربه‌ای به دولت یمن و عربستان سعودی است و نشان می‌دهد که توازن قدرت در این کشور همچنان به سود حوثی‌ها در حال تغییر است. به گفته احمد ناجی، تحلیلگر ارشد امور یمن در گروه بین‌المللی بحران: «حوثی‌ها برای پیشروی به سمت عدن بسیار مصمم هستند. آن‌ها نمی‌خواهند هیچ منطقه‌ای تحت کنترل دولت یا طرف سعودی باقی بماند؛ بنابراین در حال حاضر می‌خواهند همه مناطق را تصرف کنند.»

این عقب‌نشینی در واقع اذعان آشکار به این واقعیت است که دولت یمن و متحدان سعودی آن، پس از بیش از یک ماه نبرد، نتوانسته‌اند کنترل تنگه باب‌المندب را دوباره به دست بگیرند؛ آبراهی حیاتی برای کشتیرانی جهانی که در انتهای جنوبی دریای سرخ قرار دارد. نیروهای مسلح جنوب همچنین اعلام کردند که جابه‌جایی نیروهایشان به آن‌ها امکان می‌دهد تمرکز بیشتری بر شکستن محاصره حوثی‌ها علیه شهر تعز داشته باشند. تعز یکی از شهرهای مهم یمن است که بیش از یک ماه در محاصره انصارالله قرار داشته و این محاصره دسترسی ساکنان آن به منابع حیاتی مانند غذا، سوخت و آب را محدود کرده است.

سرهنگ ماجد عبدالله النزیلی، سخنگوی نظامی دولت یمنمورد حمایت سعودی، روز یکشنبه در بیانیه‌ای اعلام کرد که عملیات این دولت برای بازپس‌گیری کشور از حوثی‌ها همچنان ادامه خواهد یافت. او همچنین از قدرت‌های جهانی خواست به آن‌ها کمک کنند. او افزود: «جامعه بین‌المللی باید با مشارکت در عملیات آزادسازی، مسئولیت‌های خود را بر عهده بگیرد؛ زیرا این تنگه برای امنیت دریایی و تجارت بین‌المللی اهمیتی حیاتی دارد.»

آخرین سنگر هم در حال سقوط است؟

یوسف ماوری، گزارشگر شبکه خبری الجزیره، که از یمن گزارش تهیه می‌کند، در رابطه با آخرین تحولات آن کشور در وبگاه این خبرگزاری می‌نویسد: حوثی‌ها در بیانیه‌ای اعلام کرده‌اند که نیروهای دولت یمن که از سوی عربستان سعودی حمایت می‌شوند و از طرف جامعه بین‌المللی به رسمیت شناخته شده‌اند، به‌طور کامل از منطقه باب‌المندب عقب‌نشینی کرده‌اند. به گفته حوثی‌ها، این نیروها همچنین فرودگاه منطقه ذُباب و مواضع خود در امتداد سواحل دریای سرخ را تخلیه کرده‌اند. بر اساس آخرین اطلاعاتی که به دست آمده، حوثی‌ها از پیشروی نظامی به سمت شهر عدن خبر می‌دهند.

کودکان در یک اردوگاه آوارگان در حومه عدن، یمن، در این ماه/عکس از آسوشیتدپرس

این تحول، در مقایسه با وضعیت سه ماه پیش، زمانی که درگیری‌ها آغاز شد، بسیار مهم است. در آن زمان، نیروهای دولت یمن کنترل بخش عمده‌ای از مناطق جنوب غربی کشور را در اختیار داشتند؛ اما اکنون حوثی‌ها کنترل این مناطق را به دست گرفته‌اند و تهدید می‌کنند که برای تصرف شهر عدن نیز پیشروی خود را ادامه خواهند داد. بر اساس برخی گزارش‌هایی که اکنون دریافت می‌کنیم، نیروهای دولت یمن در حال عقب‌کشیدن نیروهای خود و تلاش برای تجدید سازمان و بازیابی توان نظامی در مناطق حومه عدن هستند تا بتوانند از این شهر در برابر حمله احتمالی دفاع کنند.

می‌توتن گفت سقوط عدن به معنای پایان کار دولت مورد حمایت عربستان خواهد بود. قدرت نظامی و پیشروی زمینی حوثی‌های انصارالله در برابر دولت یمن که از حمایت عربستان سعودی برخوردار است، بسیار گسترده بوده است. راهبرد حوثی‌ها قطع مسیرهای تدارکاتی دولت یمن در امتداد سواحل دریای سرخ بود. این یک تاکتیک نظامی راهبردی محسوب می‌شد که نیروهای دولتی را وادار کرد از باب‌المندب، منطقه ذُباب، فرودگاه ذُباب و مناطق مختلفی در استان لحج عقب‌نشینی کنند.

به گفته مقام‌های دولتی، نیروهای این کشور در حال تغییر مواضع خود هستند تا از عدن دفاع کنند؛ شهری که به اعتقاد آن‌ها مقصد بعدی حوثی‌ها برای تصرف خواهد بود. این تحول اهمیت زیادی دارد. عدن شهری باستانی و پایتخت موقت دولت یمن است. اگر این شهر سقوط کند، عملاً کار دولت یمن که از حمایت عربستان برخوردار است، تمام خواهد شد.

این پرسش مطرح می‌شود که اگر دولت یمن نتوانسته از باب‌المندب دفاع کند، اگر نتوانسته امنیت تعز یا منطقه راهبردی الوزیه را تأمین کند، منطقه‌ای که بیشتر مواضع نظامی این دولت در آن مستقر بود، آیا اساساً قادر خواهد بود از شهر عدن، به‌عنوان آخرین پایگاه قدرت خود، دفاع کند؟