به گزارش اکوایران- با شنیدن کلمه «لجستیک» به طور معمول ذهن ما تنها به سمت حملونقل میرود، اما وقتی لجستیک را در قالب کشاورزی بررسی کنیم، این مفهوم بسیار گستردهتر میشود. لجستیک کشاورزی دربرگیرنده تمام فعالیتهای زنجیره تأمین پیش، حین و پس از کشت است.
فرایندهای لجستیک پیش از کشت شامل تهیه بذر، کود و سم، آمادهسازی زمین و فراهمکردن ماشینآلات کشاورزی است. لجستیک حین کشت، عملیاتهایی مانند سمپاشی و آبیاری را دربر میگیرد و لجستیک پس از کشت نیز شامل برداشت، فروش و توزیع محصول میشود، فرایندهایی که ضعف در هرکدام میتواند بهینگی کل زنجیره را تحت تأثیر قرار دهد و سوددهی صنعت و قیمت نهایی برای مصرفکننده را بهطور جدی تغییر دهد.
کشاورزی بهعنوان عمدهترین مصرفکننده آب در کشور، بهطور میانگین کمتر از یکسوم کشورهای پیشرفته به ازای هر مترمکعب آب تولید دارد. این بازدهی پایین بهتنهایی معضل کشاورزی ایران نیست، معضل اصلی، درصد بالای ضایعات در این حوزه است. به گفته رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، «۲۲ محصول در کشور ضایعات بالایی دارند؛ از جمله برنج، گندم، ذرت، چغندرقند، انواع سبزیجات و صیفیجاتی همچون گوجهفرنگی، هندوانه و خربزه. تنها آب بههدررفته در برنجهای دورریز شده ۱۸ میلیون مترمکعب است.»
بر اساس اظهارات کارشناسان، میزان ضایعات گندم بهصورت زنجیرهای قابل توجه است: ۵ درصد در مزرعه، ۱.۲ درصد در حملونقل، ۲.۱ درصد در مراکز جمعآوری، ۳.۵ درصد در سیلو و نگهداری، ۳.۷ درصد در کارخانه آردسازی، ۳.۳ درصد در نانوایی و ۸.۴ درصد در مصرف خانگی. در مجموع، تنها در گندم از مزرعه تا سفره ۲۲.۴ درصد ضایعات ثبت میشود.
این در حالی است که طبق آمار فائو، میانگین ضایعات جهانی تولیدات کشاورزی حدود ۱۷ درصد برآورد میشود. تولید با بهرهوری پایین و ضایعات بالا بهمعنای نادیدهگرفتن صرفههای ناشی از مقیاس است؛ مسئلهای که کشاورزی را به صنعتی پرهزینه و کمبازده تبدیل میکند و نتیجهای جز خروج سرمایه و نیروی کار از این بخش ندارد؛ موضوعی که در گزارش اخیر اکوایران نیز با جزئیات به آن اشاره شده است.
اکوایران:کشاورزی ایران این روزها بیشتر از آنکه با کمبود آب یا زمین درگیر باشد، با یک مسئله قدیمی اما عمیق روبهروست: «صرف نمیکند». آمارهای چند دهه اخیر نشان میدهد وقتی درآمد یک شغل با هزینهها همخوانی ندارد، آدمها و پولشان آرامآرام مسیرشان را عوض میکنند؛ اتفاقی که حالا در روستاها و زمینهای کشاورزی بهوضوح دیده میشود.
رئیس اتحادیه ملی محصولات کشاورزی راهکار اصلی کاهش ضایعات را نوسازی ماشینآلات میداند و میگوید: با نوسازی ماشینآلات کشاورزی، توسعه حملونقل سرد، ایجاد انبارهای سرد، سورتینگ و بستهبندی میتوان از ضایعات بخش کشاورزی جلوگیری کرد. بر اساس آمارهای اعلامی، سالانه ۳۰ تا ۳۵ درصد محصولات کشاورزی به هدر میرود که با جلوگیری از این میزان ضایعات میتوان غذای ۹ میلیون نفر را تأمین و در عین حال ظرفیت صادرات را افزایش داد.
کشاورزی بهعنوان یکی از ستونهای اصلی اقتصاد و تأمین غذایی کشور، با چالشهایی همچون رشد جمعیت، امنیت غذایی، فقر و گرسنگی، تغییرات اقلیمی و آفات روبهروست؛ چالشهایی که بهرهگیری از لجستیک علمی و اصولی میتواند به ابزاری مؤثر برای مدیریت بهتر آنها تبدیل شود.
