دهلی نو، ایستگاه بعدی جنگ جهانی هوش مصنوعی

به گزارش اکوایران- هند از دوشنبه یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های هوش مصنوعی جهان را آغاز می‌کند؛ نشستی که در آن نارندرا مودی، نخست‌وزیر این کشور، می‌کوشد مسیر هند را در رقابت داغ توسعه مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی هموار کند.

رهبران هوش مصنوعی اینبار در هند جمع می‌شوند

در دو روز پایانی این نشست، یعنی ۱۹ و ۲۰ فوریه، امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، سخنرانی اصلی را ارائه می‌کند و پس از او مودی سخنرانی خواهد کرد.

داده‌های انبوه و نیروی مهندسی، دو برگ برنده هند

برای مودی، این اجلاس فرصتی است تا دو نقطه قوت هند را به جهان اعلام کند: جمعیت بزرگ آشنا به فناوری و ذخیره قابل توجه نیروی مهندسی. او می‌خواهد نشان دهد این دو عامل می‌توانند در مرحله بعدی رقابت جهانی هوش مصنوعی، کفه ترازو را به نفع هند سنگین کنند. هند علاوه بر این، زیرساخت دیجیتال گسترده‌ای دارد که بر داده‌های بیش از یک میلیارد شهروند استوار است؛ داده‌هایی که با سامانه هویت بیومتریک آدهار به افراد متصل می‌شود. تجربه گذشته هم نشان می‌دهد هند حتی اگر دیر به یک موج فناوری برسد، توان بالایی در رشد سریع و مقیاس‌دادن دارد. برای مثال این کشور در موج رایانه‌های شخصی عقب ماند، اما به قطب خدمات نرم‌افزاری تبدیل شد و ظرف کمتر از دو دهه، از شبکه محدود تلفن ثابت به نزدیک یک میلیارد گوشی هوشمند رسید.

آبیشک سینگ، معاون دبیر در وزارت الکترونیک و فناوری اطلاعات هند، می‌گوید هدف این است که هوش مصنوعی بر زیرساخت‌های آماده کشور بنشیند و از هویت دیجیتال و شبکه‌های پرداخت گرفته تا سامانه‌های سلامت، آموزش و حکمرانی را تقویت کند. به گفته او، هند می‌خواهد مسیری را که معمولاً دهه‌ها طول می‌کشد در چند سال طی کند و فناوری‌هایی که برای این مقیاس و این نیازها ساخته می‌شوند می‌توانند بعدتر در کشورهای دیگر هم به کار گرفته شوند.

هند همین حالا هم تجربه خود در هویت دیجیتال و پرداخت را به کشورهای دیگر منتقل می‌کند. پلتفرم متن‌باز موسوم به MOSIP که با الهام از معماری آدهار طراحی شده، به کشورهایی مانند فیلیپین، مراکش و اوگاندا کمک می‌کند تا سامانه‌های ملی شناسایی راه‌اندازی کنند. برخی کشورها نیز بر پایه همین چارچوب، در حال توسعه زیرساخت‌های پرداخت دیجیتال هستند.

از نظر توان رقابت در هوش مصنوعی هم، طبق ارزیابی مؤسسه هوش مصنوعی انسان‌محور دانشگاه استنفورد (Institute for Human-Centered AI)، هند در جایگاه سوم جهان قرار دارد و پس از آمریکا و چین رتبه‌بندی می‌شود.

این روندها نگاه غول‌های فناوری را هم به هند برگردانده است. اوپن‌ای‌آی و انتروپیک در حال گسترش حضورشان در هند هستند و تلاش می‌کنند مشتریان سازمانی، جامعه توسعه‌دهندگان و نهادهای دولتی را جذب کنند. گوگل و متا هم برای پاسخ به رشد سریع تقاضا برای مدل‌هایی مثل چت‌جی‌پی‌تی، جمینای و کلود، ظرفیت مراکز داده خود را در این کشور افزایش می‌دهند. انویدیا نیز که به‌دلیل محدودیت‌های صادراتی آمریکا در فروش تراشه‌های پیشرفته به چین با فشار روبه‌روست، هند را به‌عنوان بازاری جایگزین و یک تکیه‌گاه مهم می‌بیند؛ هرچند مدیرعامل شرکت در آخرین لحظه و با اشاره به «شرایط پیش‌بینی‌نشده»، از حضور در اجلاس انصراف داد.

هند پروژه ساخت مدل بومی هوش مصنوعی را کلید زد

با این حال، برخی تحلیلگران هشدار می‌دهند سال‌ها کم‌توجهی به تحقیق‌وتوسعه می‌تواند سرعت پیشرفت هوش مصنوعی در هند را پایین بیاورد. آکریت وایش، بنیان‌گذار صندوق سرمایه‌گذاری Activate که بر هوش مصنوعی تمرکز دارد، می‌گوید جهش واقعی زمانی رخ می‌دهد که اکوسیستم پژوهش در هند تقویت شود؛ طوری که کشور «فقط به میدان آزمون الگوریتم‌های سیلیکون‌ولی» تبدیل نشود، بلکه خودش نیز تولیدکننده دانش و فناوری باشد.

در عین حال، تلاش برای ساخت مدل‌های بومی از همین حالا در جریان است. قرار است این هفته از سامانه‌هایی رونمایی شود که با واقعیت زبانی هند سازگارند؛ مدل‌هایی که بر گفتار و مکالمه صوتی تمرکز دارند و هدفشان پشتیبانی از ده‌ها زبان هندی است تا استفاده از هوش مصنوعی برای طیف گسترده‌تری از مردم ممکن شود.

در این اجلاس، پروژه BharatGen که با حمایت دولت و با اتکا به ظرفیت پژوهشی برترین دانشگاه‌ها و مراکز مهندسی هند شکل گرفته، برای نخستین‌بار از مدل Param2 رونمایی می‌کند؛ مدلی با ۱۷ میلیارد پارامتر که ۲۲ زبان هندی را پوشش می‌دهد. در کنار آن، Sarvam AI که از پشتیبانی سرمایه‌گذارانی مانند Lightspeed Venture و Khosla Venture برخوردار است، قرار است مدلی بزرگ‌تر معرفی کند که آن هم بر تعامل صدا‌محور تمرکز دارد.

هدف هر دو پروژه نیز پیشتر اعلام شده است و آن کاهش هزینه دسترسی به هوش مصنوعی برای جمعیت گسترده هند و همزمان افزایش تولید داده‌های بومی است تا این فناوری در حوزه‌های مختلف، از آموزش و سلامت گرفته تا کشاورزی و خدمات عمومی، کاربردی‌تر و اثرگذارتر شود.

رشد مدل‌های بومی در هند می‌تواند برای شرکت‌های آمریکایی به معنای رقابت سخت‌تر و دیرتر شدن مسیر سوددهی در این بازار باشد؛ چالشی که نمونه‌هایی از آن در اکوسیستم هوش مصنوعی چین هم دیده شده است.

از طرف دیگر، تمرکز بر پایین نگه داشتن هزینه‌ها یک انتخاب حساب شده است و می‌تواند معادلات را تغییر دهد. ریشی بال، مدیرعامل BharatGen، می‌گوید مدل آنها برای سرعت دادن به پذیرش هوش مصنوعی در حوزه‌های کلیدی مانند حکمرانی، آموزش، سلامت و کشاورزی طراحی شده است و در هند و بسیاری از کشورهای در حال توسعه، هزینه هیچ وقت موضوعی حاشیه‌ای نیست.

در همین حال، هیمانشو تیاگی، هم بنیان‌گذار Sentient AI در سان فرانسیسکو که از حمایت پیتر تیل برخوردار است، معتقد است هند اگر روی حوزه‌هایی مثل استدلال پیشرفته در علم و رباتیک سرمایه‌گذاری کند، می‌تواند فاصله خود را جبران کند؛ چون به گفته او موج بعدی هوشمندی بر داده‌هایی تکیه دارد که در اینترنت در دسترس نیستند.