به گزارش اکوایران، همزمان با تشدید تلاشهای واشنگتن برای مهار صادرات انرژی روسیه، توقیف یک نفتکش با پرچم روسیه در اقیانوس اطلس و حمایت ترامپ از طرح تحریم خریداران نفت مسکو، نشانهای از ورود فشارهای آمریکا به مرحلهای تازه است. از عملیات مشترک نظامی با بریتانیا تا تهدید به اعمال تعرفههای سنگین علیه کشورهایی مانند چین و هند، مجموعهای از تحولات نشان میدهد که دولت آمریکا در پی بستن مسیرهای حیاتی تأمین مالی جنگ روسیه و بازتعریف موازنه قدرت در معادلات انرژی و ژئوپلیتیک جهانی است.
فشار آمریکا بر روسیه بیشتر میشود
به نوشته روزنامه هیل، توقیف یک نفتکش با پرچم روسیه توسط ارتش آمریکا در اقیانوس اطلس، تنشها میان واشنگتن و مسکو را افزایش داده است؛ آن هم در شرایطی که ترامپ، در تلاش است تا از طریق یک تحریم هدفمند نفتی، کنترل ونزوئلا را در دست بگیرد. این کشتی که بلا-۱ (Bella-1) نام دارد، حدود ساعت ۷ صبح به وقت شرق آمریکا، در عملیاتی مشترک میان نیروهای آمریکایی و ارتش بریتانیا، مورد بازرسی و توقیف قرار گرفت. این نفتکش با پرچم روسیه در آبهای بینالمللی میان اسکاتلند و ایسلند در حال حرکت بود و گزارشها حاکی از آن است که یک زیردریایی روسی آن را اسکورت میکرد.
ایالات متحده در تغییری قابل توجه نسبت به گذشته اعلام کرده است به اوکراین تضمینهای امنیتی به سبک ناتو ارائه خواهد داد. در عین حال، گزارشهایی وجود دارد که نشان میدهد پایان جنگ در اوکراین از همیشه نزدیکتر است.
وزارت حملونقل روسیه روز چهارشنبه اعلام کرد:«هیچ کشوری حق استفاده از زور علیه کشتیهایی که بهطور قانونی در حوزههای قضایی سایر کشورها ثبت شدهاند را ندارد». سناتور ریچارد بلومنتال نسبت به پیامدهای احتمالی این اقدام ابراز نگرانی کرد. او به خبرنگاران گفت: «به نظر من پرسشهای زیادی درباره این موضوع وجود دارد که آیا این توقیف ممکن است چشمانداز درگیریهایی فراتر از آنچه تاکنون رخ داده را ایجاد کند یا نه.» مسکو از متحدان اصلی رژیم مادورو، رئیسجمهور سابق ونزوئلا به شمار میرفت. هر دو کشور بهشدت به یک ناوگان تاریک از نفتکشها متکی بودهاند؛ کشتیهایی که با روشهای مختلف تلاش میکنند تحریمهای جهانی را دور بزنند تا صادرات نفت از کشورهای مطرود ادامه یابد.
آمریکا از اواسط ماه دسامبر، در چارچوب یک کارزار گستردهتر برای متوقف کردن کشتیهای تحریمشده حامل نفت ونزوئلا، تعقیب نفتکش بلا-۱ را آغاز کرده بود. مسکو روز سهشنبه تأیید کرد که این کشتی در تاریخ ۲۴ دسامبر، یعنی در میانه این تعقیب، شروع به برافراشتن پرچم روسیه کرده است. تام شنن، معاون پیشین وزیر خارجه آمریکا در امور سیاسی، گفت این اقدام نشاندهنده تعهد ترامپ به مسدود کردن انتقال نفت در بازار سیاه از ونزوئلا است. او اظهار داشت: «این اقدام از نظر شیوه اجرا بسیار نمایشی است و امکان رویارویی با روسیه، چین، ایران و دیگر کشورهایی را که از چنین فعالیتهایی سود میبرند، ایجاد میکند.» او افزود: «اما نقشی که بریتانیا و دیگر کشورها ایفا کردهاند و خواهند کرد، در تلاش برای ایجاد شفافیت بیشتر در جریان نفت و گاز در بازارهای بینالمللی اهمیت دارد.»
توقیف نفتکشهای تحریم شده
ایالات متحده همچنین صبح چهارشنبه یک نفتکش تحریمشده دیگر را در نزدیکی منطقه کارائیب متوقف و بازرسی کرد و بدین ترتیب تعداد نفتکشهای توقیفشده در ماههای اخیر به چهار فروند رسید. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، در نشست خبری روز چهارشنبه بهطور مستقیم به این پرسش که آیا این توقیف خطر درگیری گستردهتری با روسیه را در پی دارد یا نه پاسخ نداد. او گفت خدمه کشتی بلا-۱ ممکن است در آمریکا تحت پیگرد قضایی قرار گیرند و افزود که آمریکا اکنون این کشتی را برای تعیین تکلیف نهایی اسکورت میکند. وزارت خارجه روسیه در بیانیهای که توسط خبرگزاری دولتی تاس منتشر شد، از آمریکا خواست رفتاری انسانی و شایسته با شهروندان روسی حاضر در این کشتی داشته باشد.
بر اساس گزارش نیویورک تایمز، نفتکش بلا-۱ حدود دو هفته از رادارهای ردیابی کشتیها ناپدید شده بود و در تاریخ ۲ ژانویه دوباره ظاهر شد و به سمت شمالشرق در اقیانوس اطلس حرکت میکرد. مقصد دقیق کشتی مشخص نیست، اما مسیر آن میتوانست به دور زدن اسکاندیناوی و رسیدن به یک بندر قطبی روسیه منتهی شود. ایالات متحده درخواست روسیه برای توقف تعقیب این کشتی پس از ادعای برخورداری آن از حمایت روسیه را نادیده گرفت. گارد ساحلی آمریکا نخستین بار در ۲۰ دسامبر، زمانی که کشتی به سمت کارائیب در حرکت بود، آن را متوقف کرد و مدعی داشتن حکم توقیف شد، اما بلا-۱ از پذیرش بازرسی خودداری کرد و به مسیرش ادامه داد.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، گفت «توقیف روز چهارشنبه نشان میدهد که محاصره نفت تحریمشده و غیرقانونی ونزوئلا همچنان با تمام قدرت برقرار است؛ در هر نقطهای از جهان.» سناتور تیم شیهی جمهوریخواه از ایالت مونتانا گفت اقدامات برای مهار ناوگان تاریک جهانی، منافع آمریکا را هم در قبال ونزوئلا و هم در ارتباط با جنگ روسیه در اوکراین تأمین میکند. او به خبرنگاران گفت: «اعمال چنین قرنطینهای بر توانایی آنها برای انتقال نفت، نهتنها رژیم سرکوبگر ونزوئلا را فلج میکند، بلکه فشار قابلتوجهی بر روسیه و توان آن برای تأمین مالی جنگش در اوکراین وارد خواهد کرد.»
چرا یک نفتکش زنگزده مهم شد؟
به نوشته گاردین، با وجود آنکه این کشتی ۳۰۰ متری هیچ محموله نفتی نداشت، آشکار است که ارزش قابلتوجهی دارد. گمانهزنیها درباره دلیل این اهمیت از احتمال پنهان شدن سلاحهای پیشرفته روسی در بدنه کشتی گرفته تا تبدیل شدن آن به یک غنیمت نمادین در کشمکش قدرت فراآتلانتیکی میان واشنگتن و مسکو را در بر میگیرد. این کشتی که به مارینرا تغییر نام داد تا تحت حمایت روسیه باشد، متهم است بخشی از ناوگان سایه یا ناوگان ارواح باشد که توسط روسیه، ایران و ونزوئلا برای دور زدن تحریمهای غرب استفاده میشود. این کشتیها سالهاست محمولهها و سوخت ارزان را در سراسر جهان از جمله به چین جابهجا کردهاند.
واشنگتن و متحدان اروپاییاش مدتهاست تلاش کردهاند تجارت غیرقانونی دریایی را مهار کنند. این تلاشها ماه گذشته به نقطهای حساس رسید؛ زمانی که دونالد ترامپ محاصره دریایی علیه نفتکشهای ناقض تحریمها در نزدیکی ونزوئلا اعمال کرد؛ کشوری که بزرگترین ذخایر نفت جهان را دارد و مقصدی کلیدی برای کشتیهای ناوگان سایه محسوب میشود. مارینرا در ماه دسامبر از دستگیری در دریای کارائیب گریخت، نام خود را از «بلا ۱» تغییر داد و مسیرش را به سمت شمال روسیه عوض کرد، پیش از آنکه روز چهارشنبه در آبهای یخزده اقیانوس اطلس مورد بازرسی و توقیف قرار گیرد. مارینِرا از ژوئن ۲۰۲۴ به اتهام حمل محمولههای غیرقانونی برای حزبالله لبنان تحت تحریم وزارت خزانهداری آمریکا قرار دارد. گارد ساحلی آمریکا در دسامبر، زمانی که این کشتی به سوی ونزوئلا در حرکت بود، تلاش کرد آن را در دریای کارائیب بازرسی کند، اما خدمه کشتی از این کار امتناع کردند.
یک اقدام پر ریسک، روسیه خواهد کرد؟
سابقه توقیف کشتیهای ناوگان سایه توسط آمریکا وجود دارد. ماه گذشته، نیروهای ویژه آمریکا با فرود آمدن از بالگردها، نفتکش اسکیپر را در نزدیکی ونزوئلا توقیف کردند؛ کشتیای که وزارت خزانهداری آمریکا از سال ۲۰۲۲ آن را تحریم کرده بود. روز چهارشنبه نیز اعضای گارد ساحلی آمریکا در حال سوار شدن بر یک نفتکش در آبهای بینالمللی نزدیک کارائیب دیده شدند. اما اقدام مشابه علیه مارینرا کاملاً متفاوت و دارای ریسک بسیار بالاتری است. در حالی که اسکیپر تحت پرچم گویان حرکت میکرد، مارینرا بهطور رسمی در روسیه ثبت شده و با پرچم روسیه تردد میکند.
کریگ کندی، پژوهشگر مرکز مطالعات روسیه و اوراسیا در دانشگاه هاروارد، گفت تصمیم مسکو برای ثبت این کشتی میتوانسته تلاشی برای کسب اهرم فشار از طریق دور زدن محاصره نفتی آمریکا علیه ونزوئلا باشد. او گفت: «توقیف یک کشتی با پرچم روسیه در آبهای آزاد به معنای نادیده گرفتن ادعای روسیه درباره صلاحیت انحصاریاش بر آن کشتی است»، و افزود که مسکو احتمالاً تصور میکرد آمریکا جرأت نخواهد کرد یک کشتی با پرچم روسیه را توقیف کند. اما به گفته کندی، کرملین در برآورد میزان پیشروی ترامپ دچار خطا شد. آخر هفته گذشته، نیروهای آمریکایی در عملیاتی پیش از طلوع آفتاب، رئیسجمهور ونزوئلا نیکلاس مادورو و همسرش سیلیا فلورس را دستگیر کردند که اکنون در نیویورک در حال محاکمه هستند.
نظریههای دیگری نیز مطرحاند که حاکی از وجود چیزی باارزش برای مسکو در داخل کشتی است. اگرچه نفتی در آن نبود، اما مسیری که پیشتر میان ایران و ونزوئلا طی کرده، بهعنوان مسیر احتمالی تجارت غیرقانونی از جمله انتقال سلاح مشکوک تلقی میشود. برای افزایش سطح تنش، روسیه این هفته بنا بر گزارش والاستریت ژورنال، تجهیزات دریایی از جمله یک زیردریایی را برای اسکورت این نفتکش اعزام کرد. این خبر ساعاتی پیش از آن منتشر شد که نیروهای آمریکایی کشتی را توقیف کردند و واشنگتن اعلام کرد این اقدام به دلیل نقض تحریمهای آمریکا انجام شده است. جان فورمن، وابسته پیشین دفاعی بریتانیا در مسکو، پیش از توقیف کشتی توسط نیروهای آمریکایی گفت ابعاد نظارت آمریکا بر این نفتکش و آمادهسازیهای ظاهری برای توقیف آن، از جمله انتقال هواپیماها به بریتانیا، بسیار قابل توجه است. این مقام پیشین که اکنون تحلیلگر امور دفاعی است، گفت:«چرا آمریکا این همه تجهیزات را فقط برای یک نفتکش به بریتانیا آورده است؟» او افزود: «آیا ممکن است این کشتی حامل سلاحهای روسی به مقصد ونزوئلا باشد؟»
تحریمهای جدید در راه است؟
به نوشته الجزیره، ترامپ، از طرحی برای اعمال تحریم علیه کشورهایی که نفت روسیه را خریداری میکنند از جمله چین و هند حمایت کرده است. این موضوع را لیندزی گراهام سناتور بانفوذ جمهوریخواه اعلام کرده است. او روز چهارشنبه گفت ترامپ پس از یک دیدار بسیار سازنده، به این طرح دوحزبی چراغ سبز داده است. قانون تحریم روسیه که توسط گراهام و سناتور دموکرات ریچارد بلومنتال تدوین شده، به ترامپ این اختیار را میدهد که تعرفهای تا سقف ۵۰۰ درصد بر واردات از کشورهایی که با بخش انرژی روسیه همکاری میکنند، اعمال کند. گراهام در بیانیهای گفت: «این طرح به رئیسجمهور ترامپ اجازه میدهد کشورهایی را که با خرید نفت ارزان روسیه، ماشین جنگی پوتین را تغذیه میکنند، مجازات کند.» او در این سخنان به ولادیمیر پوتین، اشاره داشت.
اکوایران: ایالات متحده یک نفتکش را در نزدیکی سواحل ونزوئلا توقیف کرد.
او افزود: «این طرح به ترامپ اهرم فشار عظیمی علیه کشورهایی مانند چین، هند و برزیل میدهد تا آنها را تشویق کند خرید نفت ارزان روسیه را متوقف کنند؛ نفتی که تأمینکننده مالی حمام خون پوتین علیه اوکراین است.» با وجود تحریمهای آمریکا و اروپا علیه بخش انرژی روسیه در واکنش به جنگ مسکو در اوکراین، چین و هند همچنان از خریداران عمده نفت روسیه باقی ماندهاند. بر اساس تحلیلی از مرکز پژوهش انرژی و هوای پاک، چین در ماه نوامبر نزدیک به نیمی از صادرات نفت خام روسیه را خریداری کرده، در حالی که هند حدود ۳۸ درصد از این صادرات را به خود اختصاص داده است. برزیل نیز پس از آغاز تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، خرید نفت یارانهای روسیه را بهطور چشمگیری افزایش داد، هرچند این واردات در ماههای اخیر بهطور قابلتوجهی کاهش یافته است.
آخرین تلاش آمریکا برای افزایش فشار بر روسیه در حالی صورت میگیرد که مسکو و کییف در مذاکراتی با میانجیگری واشنگتن برای پایان دادن به جنگی که نزدیک به چهار سال ادامه داشته، درگیر هستند. دولت ترامپ روز سهشنبه برای نخستین بار از پیشنهادهای اروپا برای ارائه تضمینهای امنیتی الزامآور به اوکراین حمایت کرد؛ از جمله نظارت بر آتشبس پس از جنگ و استقرار یک نیروی چندملیتی به رهبری اروپا. روسیه که بارها اعلام کرده است با استقرار نیروهای کشورهای عضو ناتو در خاک اوکراین موافقت نخواهد کرد، تاکنون نشانهای از حمایت از چنین تدابیر امنیتی ارائه نداده است. گراهام در بیانیه خود درباره این طرح گفت که این قانونگذاری با توجه به شرایط کنونی اوکراین بهموقع است. او گفت: «این اقدام در زمان مناسبی انجام میشود، زیرا اوکراین برای دستیابی به صلح امتیاز میدهد، در حالی که پوتین فقط حرف میزند و همچنان به کشتار بیگناهان ادامه میدهد».
