به گزارش اکوایران، در آستانه شکلگیری دولت جدید عراق، واشنگتن با استفاده از اهرمهای مالی و سیاسی، فشار بیسابقهای را برای مقابله با نفوذ ایران در بغداد آغاز کرده است. تهدید به قطع دسترسی عراق به درآمدهای نفتی نگهداریشده در فدرال رزرو آمریکا، در کنار تمجید همزمان از همکاری بغداد در پرونده زندانیان داعش، تصویری از رویکرد دوگانه دولت ترامپ ارائه میدهد؛ رویکردی که عراق را در موقعیتی حساس میان حفظ توازن داخلی، روابط با ایران و مطالبات فزاینده آمریکا قرار داده و آینده معادلات سیاسی این کشور را با ابهام جدی مواجه کرده است.
فشار آمریکا بر عراق
به نوشته میدل ایست آی، تنشهای آمریکا با عراق بر سر سیاستمداران نزدیک به ایران در حالی شدت گرفته که واشنگتن همزمان از بغداد بهخاطر پذیرش زندانیان داعش از سوریه تمجید کرده است. یک مقام عراقی بیان می کند که آمریکا به عراق هشدار داده در صورتی که اعضایی از شبهنظامیان همسو با ایران در دولت آینده این کشور حضور داشته باشند، دسترسی بغداد به درآمدهای حاصل از فروش نفت که در آمریکا نگهداری میشود را قطع خواهد کرد. به نظر میرسد آمریکا فشارهای خود برای جلوگیری از ورود متحدان مورد حمایت ایران به دولت آینده عراق را افزایش داده است؛ آن هم در شرایطی که پس از انتخابات پارلمانی ماه نوامبر، معاملات و بدهبستانهای سیاسی در بغداد آغاز شده است. روزنامه فایننشال تایمز نخستین بار گزارش داد که آمریکا تهدید کرده است دسترسی عراق به سپردههای دلاریاش را که در بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری میشود، قطع خواهد کرد.
اکوایران: صحنه سیاسی عراق اکنون در مقابل یک سناریوی احتمالی قرار دارد و احتمال بازگشت المالکی به پست نخستوزیری مطرح است.
بر اساس توافقی که از زمان تهاجم آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ برقرار است، عراق درآمدهای حاصل از صادرات نفت خود را در آمریکا ذخیره میکند. هر ماه جعبههایی حاوی پول نقد از آمریکا به عراق منتقل میشود و این موضوع به واشنگتن اهرم فشاری قابل توجه بر بغداد میدهد. دولت ترامپ در گذشته نیز نشان داده که در استفاده از این ابزار تردیدی ندارد. زمانی که بغداد پس از ترور سردار قاسم سلیمانی، در سال ۲۰۲۰ تهدید کرد نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا را از عراق اخراج میکند، دولت ترامپ تهدید کرد دسترسی عراق به ذخایر دلاریاش را قطع خواهد کرد. حالا به شیوه پیشین آمریکا تلاش میکند تا محدودیتهای خود را افزایش دهد. خبرگزاری رویترز نیز روز جمعه گزارش داد که جاشوا هریس، کاردار سفارت آمریکا در بغداد، این هشدارها را بهصورت حضوری و از طریق واسطهها به مقامهای عراقی و رهبران بانفوذ شیعه منتقل کرده است. هریس بالاترین مقام وزارت خارجه آمریکا در عراق است.
تمجید و تنبیه؛ رویکرد دوگانه ترامپ
این هشدارها در حالی مطرح میشود که حلقه نزدیکان ترامپ در هفتههای اخیر از عراق تمجید کردهاند. تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و از چهرههای کلیدی دولت ترامپ در خاورمیانه، این هفته از عراق بهخاطر پذیرش زندانیان گروه داعش تشکر کرد؛ اقدامی که همزمان با مذاکرات آمریکا درباره فروپاشی احتمالی نیروهای دموکراتیک سوریه صورت گرفت. این گروه کردمحور سالها مسئول نگهداری زندانیان داعش بوده است. باراک در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:«ما عمیقاً مفتخریم که از دولت عراق بهخاطر رهبری استثناییاش در ائتلاف جهانی شکست داعش و آمادگی پایدارش برای کمک به حفاظت از جامعه بینالمللی در برابر تهدید مداوم زندانیان داعش تشکر کنیم.»
با این حال، روابط نزدیک عراق با ایران باعث شده این کشور همچنان در تیررس دولت ترامپ قرار داشته باشد. به نحوی که سفارت آمریکا در عراق پس از انتخاب عدنان فیحان بهعنوان نایبرئیس اول پارلمان در ماه گذشته خشمگین شد. عدنان فیحان عضو سابق گروه عصائب اهلالحق است که در سال ۲۰۰۶ از دل جیش المهدی، شاخه نظامی سابق جریان مقتدی صدر شکل گرفت و مورد حمایت ایران است.
پارادوکس تصمیم در سپهر سیاسی عراق!
در این میان بلومبرگ در گزارشی مفصل تلاش کرده تا وضعیت پارادوکسی آمریکا در عراق را به شکل دقیق توضیح دهد. در حالی که عراق بهتدریج از پیامدهای فاجعهبار تهاجم آمریکا در سال ۲۰۰۳ رهایی مییابد، اکنون میان دو نیروی متضاد کشیده شده است: ایران همسایه که طی دههها نفوذ گستردهای در این کشور ساخته، و ترامپ که میخواهد نفوذ آمریکا را در دومین تولیدکننده بزرگ نفت اوپک افزایش دهد. در امتداد جاده فرودگاه بغداد، دهها بیلبورد از محمد شیاع السودانی، نخستوزیر عراق، با شعاری الهامگرفته از کمپین دونالد ترامپ دیده میشود:«اول عراق» در میان این تابلوها، تصاویر عظیم فرماندهان شبهنظامیان عراقی نیز به چشم میخورد که زیر تصاویرشان نوشته شده است:«خون شهیدانمان را فراموش نخواهیم کرد».
این نمایش متضاد، نماد لحظهای تعیینکننده برای عراق است؛ کشوری با ۴۷ میلیون جمعیت و دومین تولیدکننده بزرگ نفت در اوپک. این کشور عربی میان ایران، دشمن سابقی که میکوشد سلطه دیرینهاش را حفظ کند و آمریکا، ابرقدرتی که تهاجم ویرانگرش در سال ۲۰۰۳ عراق را نابود و خاورمیانه را برای یک نسل بیثبات کرد، گرفتار شده است. ترامپ و چندین مقام نزدیک به او آشکارا از «آزادسازی عراق از سلطه تهران» و سیاستمداران و شبهنظامیان وابسته به آن سخن گفتهاند. رئیسجمهور آمریکا میخواهد عراق و کل منطقه جنگزده، بهجای درگیری، بر تجارت و توسعه اقتصادی تمرکز کنند. این رویکرد شامل تلاش مشترک واشنگتن و السودانی برای افزایش حضور شرکتهای نفتی آمریکایی مانند شورون و اکسونموبیل در صنعت نفت عراق است؛ صنعتی که هماکنون روزانه حدود ۴.۴ میلیون بشکه نفت تولید میکند.
بی ثباتی در ایران و نگرانی در عراق
بسیاری از عراقیها نگراناند که بی ثباتی در ایران، به هرجومرج آن سوی مرزها تبدیل شود؛ وضعیتی که بیتردید عراق را نیز بیثبات خواهد کرد. به گفته یکی از رهبران ارشد سیاسی شیعه عراق خود دارای شکافهای عمیق است: مرکز و جنوب عمدتاً شیعه عرب، غرب و شمالغرب عمدتاً سنی عرب و شمال نیز منطقهای نیمهخودمختار تحت کنترل کردهاست. همین نگرانیها باعث شده رهبران سیاسی عراق که بسیاری از آنها به ایران نزدیکاند، ماهها بر سر تمدید دوره نخستوزیری السودانی پس از موفقیت او در انتخابات پارلمانی نوامبر دچار تردید باشند.
در اقدامی غافلگیرکننده برای شکستن بنبست سیاسی، السودانی اوایل این ماه نامزدی خود را کنار گذاشت و از نوری المالکی، نخستوزیر پیشین و همسو با ایران، حمایت کرد. اما به گفته سه منبع مطلع، او روی این حساب باز کرده که المالکی پس از نزدیک به ۲۰ سال حضور در رأس سیاست عراق، چنان سابقه منفیای دارد که نتواند دوباره قدرت را به دست گیرد. المالکی چهرهای تفرقهبرانگیز تلقی میشود و روابط قدرتمندی با دولت ترامپ یا کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس ندارد. اگر المالکی شکست بخورد، به گفته این منابع، السودانی معتقد است نامزدی باید دوباره به او بازگردد. زمان اما محدود است: پارلمان عراق باید تا پایان ماه رئیسجمهور (مقامی عمدتاً تشریفاتی) را انتخاب کند؛ فردی که سپس ظرف ۱۵ روز، ائتلاف شیعه دارای بیشترین کرسیها را مأمور معرفی نخستوزیر خواهد کرد.
راه رفتن روی لبه تیغ؛ عراق برای عراقیها
این درحالی است که سفر قریبالوقوع مارک ساوایا، فرستاده ویژه ترامپ به بغداد، نیز افزوده شده است؛ فردی که آشکارا از السودانی تمجید کرده است. یک مقام ارشد آمریکایی گفته واشنگتن میخواهد «عراق برای عراقیها باشد» و از مسیر تجارت شکوفا شود. در دو سال گذشته، السودانی تا حد زیادی مسیر میانهای را در پیش گرفته است؛ بهویژه پس از آغاز جنگ غزه در ۷ اکتبر که موازنه منطقهای را تغییر داد. اما همزمان، او با بهرهگیری از وضعیت جدید جمعهوری اسلامی ایران، بیسروصدا عراق را به آمریکا، متحدان ثروتمند عرب سنی در خلیج فارس و ترکیه نزدیکتر کرده است.
این راه رفتن روی لبه تیغ است: او باید شبهنظامیان مورد حمایت ایران را مهار کند، سرمایهگذاری غرب و کشورهای خلیج فارس را جذب کند و شرکتهای نفتی آمریکایی را وارد کشور کند، بیآنکه جناحهای شیعه همسو با تهران را از خود براند یا واکنش شدیدتری از سوی جمهوری اسلامی برانگیزد. چالش دیگر، افت ۲۰ درصدی قیمت نفت در یک سال گذشته تا حدود ۶۵ دلار برای هر بشکه است؛ رقمی که تنها حدود ۱۰ دلار بالاتر از نقطهای است که دولت عراق در پرداخت حقوقها دچار مشکل شده و با «آشوب اقتصادی و اجتماعی» روبهرو میشود.
عراق السودانی و هنر بازی در میدان سیاست
السودانی در گفتوگویی در نوامبر گفت:«مسئله، ایجاد توازن است؛ چیزی که میتوان آن را بیطرفی راهبردی نامید؛ یعنی نه پیوستن به یک محور و نه دشمنی، بلکه ایجاد روابط مثبت با همه کشورهای منطقه.» او تأکید کرد عراق وارد «دورانی تازه» شده است: «ما دیگر نمیخواهیم منبع بحران باشیم، بلکه کلید حل بحرانها خواهیم بود.» السودانی میگوید خواهان ترسیم «مسیر جدیدی» برای همکاری دفاعی، اقتصادی و امنیتی با آمریکا است، در حالی که مأموریت ضدداعش واشنگتن در عراق رو به پایان میرود. شمار نیروهای آمریکایی اکنون به حدود ۲۵۰۰ نفر کاهش یافته، در حالی که در اوج جنگ به ۱۷۰ هزار نفر میرسید. او همچنین کوشیده با ترامپ روابط نزدیکی برقرار کند؛ ترامپی که در دسامبر از عراق بهخاطر پیوستن به پیشنهاد نامزدی او برای جایزه صلح نوبل تمجید کرد و گفت این کشور دیگر از «قلدر منطقه» یعنی ایران نمیترسد.
السودانی سال گذشته به هیوستون سفر کرد و به مدیران نفت و گاز آمریکا وعده داد بروکراسی را کاهش دهد و آنها را در اولویت سرمایهگذاری قرار دهد؛ حتی در میدانی که پیشتر در اختیار روسها، چینیها و ایرانیها بود. همه این تحولات، در کنار تهدیدهای فزاینده ترامپ علیه تهران و متحدانش در عراق را نگران کرده است. هفته گذشته، رهبر کتائب حزبالله عراق اعلام کرد دفاع از نظام ایران وظیفهای دینی و اخلاقی است و هشدار داد جنگ با ایران آتشی خواهد بود که خاموش نمیشود». در نهایت، تحلیلگران میگویند السودانی هرچقدر هم بکوشد توازن را حفظ کند، سرانجام ناچار به انتخاب خواهد شد. به گفته مناف جلال الموسوی، تحلیلگر نزدیک به مقتدی صدر:«اگر السودانی بخواهد قوی باشد و برنامههایش را اجرا کند، باید واقعاً از شرکای فعلیاش یعنی رهبران شیعه همسو با مقاومت جدا شود.»
