به گزارش اکوایران، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، برای مذاکراتی با هدف جلوگیری از حمله آمریکا، به آنکارا سفر کرده، زیرا دیپلماتهای ترکیه در تلاشند تا تهران را متقاعد کنند که برای جلوگیری از یک درگیری بالقوه ویرانگر، باید درباره برنامه هستهای خود امتیاز بدهد.
تلاشهای دیپلماسی و تهدیدات فزاینده
به نوشته گاردین، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه، پیشنهاد یک کنفرانس ویدیویی میان دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا و همتای ایرانی خود، مسعود پزشکیان، را مطرح کرده است؛ نوعی دیپلماسی محرمانه که ممکن است برای ترامپ جذاب باشد، اما برای دیپلماتهای ایرانی غیرقابل قبول خواهد بود. یک دهه است که هیچ مذاکره مستقیم رسمی میان دو کشور برگزار نشده است.
اکوایران: با استقرار ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن و افزایش تمرینات نظامی در منطقه، تحلیلگران معتقدند که ایالات متحده ممکن است بهزودی حملهای محدود به ایران انجام دهد.
سفر عراقچی در روز جمعه در حالی صورت میگیرد که دیپلماسی بینالمللی فوری و تهدیدات فزاینده تهاجمی در جریان است. آکسیوس روز پنجشنبه گزارش داد که مقامات ارشد دفاعی و اطلاعاتی اسرائیل و عربستان سعودی نیز این هفته برای مذاکره درباره ایران در واشنگتن بودند.
پیت هگست، وزیر جنگ ایالات متحده، روز پنجشنبه در جلسه کابینه گفت که وزارتخانه او قادر خواهد بود هرگونه دستورالعمل نظامی که ترامپ بدهد را اجرا کند. او گفت: «آنها [ایران] همه گزینهها را برای توافق دارند. آنها نباید به دنبال قابلیتهای هستهای باشند و ما آمادهایم تا هر آنچه رئیسجمهور انتظار دارد را برآورده کنیم.»
ترامپ پنجشنبه شب در مرکز کِندی با لحنی ملایمتر گفت که قصد دارد با ایران گفتوگو کند. او اظهار داشت: «ما در حال حاضر کشتیهای بسیار بزرگ و بسیار قدرتمند زیادی داریم که به سمت ایران در حرکت هستند و اگر مجبور به استفاده از آنها نباشیم، عالی خواهد بود.»
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، روز چهارشنبه گفت که حدود 30 هزار پرسنل نظامی ایالات متحده در دسترس مجموعهای از هزاران پهپاد و موشکهای بالستیک کوتاهبرد ایران هستند. یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفت که ایران خود را برای یک رویارویی نظامی آماده میکند و در عین حال از کانالهای دیپلماتیک استفاده میکند.
ترکیه: زمان برای دیپلماسی وجود دارد
کرملین از هر دو طرف خواسته که بپذیرند هنوز زمان برای دیپلماسی وجود دارد، اما به نظر میرسد ترکیه نقش میانجی اصلی را بر عهده گرفته است، زیرا کشورهای خاورمیانه به طور فزایندهای از یک درگیری قریبالوقوع که میتواند به راحتی در سراسر منطقه گسترش یابد، نگران هستند.
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه، روز دوشنبه با ترامپ صحبت کرد؛ موضوعی که تلاشی برای یافتن زمینه مشترک میان ایران و ایالات متحده قبل از هرگونه ضربالاجل برای حملات به حساب میآید. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در گفتوگو با الجزیره گفت: «حمله به ایران اشتباه است. شروع دوباره جنگ اشتباه است. ایران آماده مذاکره در پرونده هستهای است.»
فیدان استدلال کرد که ایران همچنین باید چهره جدیدی به خاورمیانه ارائه دهد و گفت که او بسیار رُک به ایرانیها گفته است که آنها باید در منطقه اعتماد ایجاد کنند [و] باید توجه کنند که کشورهای منطقه چگونه آنها را درک میکنند. در تلاشی برای محافظت از خود در برابر اقدامات متقابل ایران، اکثر کشورهای خلیج فارس گفتهاند که اجازه نخواهند داد از حریم هوایی یا خاک آنها برای حمله به ایران استفاده شود.
گاردین در گزارشی دیگر اعلام کرد بعید است که بریتانیا در حمله احتمالی به ایران به ایالات متحده کمک کند، اما استقرار جنگندههای تایفون نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا در قطر در هفته گذشته، نشاندهنده تمایل این کشور برای کمک به متحدان منطقهای در صورت گسترش درگیری است.
اکوایران: در بحبوحه تنشها، رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، پیشنهاد داده که برای کاهش تنشها، میزبان یک ویدیو کنفرانس بین روسای جمهور آمریکا و ایران باشد.
بعید است که حمله اولیه به ایران با تفسیر بریتانیا از قوانین بینالمللی مطابقت داشته باشد، اما در صورت نیاز به کمک به قطر یا سایر متحدان منطقهای در دفاع از خود، نیروهای بریتانیایی میتوانند درگیر شوند. هفته گذشته، اسکادران دوازدهم نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا، یک واحد مشترک تایفون با نیروی هوایی قطر، از لینکلنشایر به این کشور خلیج فارس منتقل شد، در حالیکه ایالات متحده حضور نظامی قابل توجهی را برای حمله احتمالی علیه ایران تقویت کرده است.
منابع بریتانیایی گفتند که استقرار این اسکادران به درخواست قطریها در برابر هرگونه ضدحمله پهپادی و موشکی.بوده است، آن هم برای کمک به محافظت از این کشور که بزرگترین پایگاه هوایی ایالات متحده در منطقه را در خود جای داده است.
ایران چه گزینههایی در اختیار دارد؟
همانطور که یک گروه ضربت ناو هواپیمابر آمریکایی وارد خاورمیانه میشود و رئیسجمهوری آمریکا هشدار داده که ممکن است ایران را هدف حمله قرار دهد، نگرانیها از یک جنگ گستردهتر بار دیگر در حال افزایش است. کارشناسان میگویند که ایران همچنان دارای گزینههایی برای اقدام متقابل است، از جمله حمله به مافع آمریکا و اسرائیل، بسیج گروههای مسلح و آغاز تلافیجویی اقتصادی که میتواند یک بحران جهانی را رقم بزند. اینکه تهران به استفاده از کدام ابزار خود روی میآورد، به سطح تهدیدی بستگی دارد که با آن مواجه میشود.
به نوشته سیانان، به گفته یک کارشناس امور دفاعی: «اگر ایران ببیند که این یک جنگ وجودی است، این کشور قابلیتهای بسیار زیادی برای استفاده دارد. آنها ممکن است از هر چیزی که دارند استفاده کنند.»
در ادامه تعدادی از گزینههایی که ایران در اختیار دارد، بررسی شده است:
موشکها و پهپادها
تخمینها نشان میدهد که ایران هزاران موشک و پهپاد در اختیار دارد که میتوانند علیه سربازان آمریکایی در تعدادی از کشورهای خاورمیانه استفاده شوند. ایران همچنین تهدید کرده است که اسرائیل را هدف قرار خواهد داد.
در جنگ 12 روزه، ایران موجی از موشکهای بالستیک و پهپادها را علیه اسرائیل به کار گرفت که با عبور از سیستمهای دفاع هوایی پیچیده اسرائیل، موجب خسارت شدند. مقامات ایران اعلام کردهاند بسیاری از ذخایر استفادهشده در آن جنگ را جایگزین کردهاند و مقامات آمریکایی باور دارند این سلاحهای آزمودهشده در جنگ و هوپیماهای جنگنده قدیمی روسی و آمریکایی همچنان میتوانند تهدید ایجاد کنند.
به طور نمونه، پهپاد شاهد ایران به عنوان یک ابزار مخرب مورد تأیید است. ایران همچنین بیش از 20 نوع موشک بالستیک را توسعه داده، آزمایش کرده یا مورد استفاده قرار داده است، از جمله سیستمهای کوتاهبرد، میانبرد و دوربرد که قادرند اهدافی به دوری جنوب اروپا را هدف قرار دهند.
دو مقام آمریکایی به سیانان گفتهاند قابلیتهای نظامی تهران حتی اگر از نظر تعداد در برابر سیستمهای آمریکا کمتر و همچنین قدیمیتر باشند، میتوانند یک حمله قاطعانه آمریکا علیه این کشور را بسیار دشوارتر کنند.
تهران به دفعات هشدار داده است در صورتی که مورد حمله قرار بگیرد، به متحدان آمریکا در منطقه حمله میکند. وقتی بمبافکنهای آمریکایی در تابستان به تأسیسات هستهای ایران حمله کردند، ایران حمله موشکی بیسابقهای را در قطر انجام داد و پایگاه هوایی العدید، بزرگترین تأسیسات نظامی آمریکا در خاورمیانه را هدف گرفت.
اکوایران: آیا دیپلماسی میتواند راهحلی بیابد یا جنگ در انتظار است؟
استقرار متحدان
در طول دو سال گذشته، اسرائیل به شبکه متحدان ایران در منطقه حمله کرده است. با این حال، این متحدان وعده دادهاند از جمهوری اسلامی ایران دفاع کنند. گروههای عراقی مانند کتائب حزبالله و حرکت النجباء - شبهنظامیانی که در گذشته نیروهای آمریکایی را هدف قرار دادهاند - و همچنین حزبالله لبنان، این هفته اعلام کردند که در صورت حمله به ایران، به کمک این کشور خواهند آمد. روز یکشنبه، ابو حسین الحمیداوی، فرمانده کتائب حزبالله، از وفاداران ایران «در سراسر جهان» خواست تا برای جنگی تمامعیار در حمایت از جمهوری اسلامی ایران آماده شوند.
با این حال، حزبالله در طول 13 ماه گذشته در جنگ با اسرائیل قرار داشته و با یک کمپین داخلی در لبنان برای خلع سلاح مواجه است. در عراق، شبهنظامیان قدرت زیادی دارند، اما آنها نیز با موانعی از سوی دولت مرکزی روبهرو هستند که تحت فشار فزاینده ایالات متحده برای مهار نفوذ ایران قرار دارد.
گروه حوثیها در یمن توسط اسرائیل و ایالات متحده هدف قرار گرفته است، اما همچنان یکی از مخربترین متحدان ایران محسوب میشود و اعلام کرده است از حامی خود دفاع خواهد کرد. آخر هفته گذشته، حوثیها ویدئویی منتشر کردند که تصاویری از یک کشتی در حال سوختن را نشان میداد و در توضیح این تصاویر نوشته شده بود: «به زودی». این گروه در چند سال گذشته به عربستان سعودی، امارات متحده عربی و اسرائیل و همچنین کشتیهای آمریکایی در دریای سرخ حمله کرده است.
جنگ اقتصادی
ایران به دفعات هشدار داده است یک جنگ علیه آن به خاورمیانه محدود نخواهد بود و پسلرزههای آن در جهان دیده خواهد شد. تهران این اهرم را در اختیار دارد که بازارهای انرژی و تجارت جهانی را از طریق یکی از استراتژیکترین نقاط جهان با اختلال همراه کند.
ایران به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان انرژی در جهان، در کنار تنگه هرمز قرار دارد؛ یک آبراه باریک که بیش از یکپنجم نفت جهان و میزان قابل توجهی محمولههای گاز طبیعی مایع از آن عبور میکند. ایران تهدید کرده است در صورت حمله آمریکا، این آبراه را مسدود کند؛ چشماندازی که کارشناسان هشدار دادهاند میتواند قیمتهای سوخت را فراتر از مرزها ایران به اوج برساند و رکود اقتصاد جهانی را به همراه داشته باشد.
کارشناسان معتقدند که هدف قرار دادن اقتصاد جهانی از طریق تنگه هرمز ممکن است یکی از موثرترین گزینههای ایران باشد. این گزینه همچنین به دلیل تبعات گستردهاش، یکی از خطرناکترین روشهاست. امود شکری، استراتژیست انرژی مستقر در واشنگتن دیسی و استاد ارشد دانشگاه جورج میسون، گفت: «بسته شدن طولانیمدت تنگه هرمز یک سناریوی خطرناک خواهد بود. حتی اختلالات جزئی میتواند باعث افزایش شدید قیمتها، اختلال در زنجیرههای تأمین و افزایش تورم در سراسر جهان شود. در چنین سناریویی، رکود جهانی یک خطر واقعبینانه خواهد بود.»
چنین اقدامی احتمالا آخرین راهحل برای ایران خواهد بود، زیرا تجارت خود و کشورهای عربی همسایه را به شدت مختل خواهد کرد؛ کشورهایی که بسیاری از آنها با ترامپ علیه حمله به ایران لابی کردهاند و متعهد شدهاند که به واشنگتن اجازه دسترسی به خاک خود برای حمله به ایران را ندهند.
ایران میگوید پایگاههای دریایی در سراسر سواحل خود دارد و دهها قایق تندروی تهاجمی آماده استقرار در آبهای خلیج فارس هستند. ارتش ایران سه دهه را به ساخت ناوگان کشتیها و زیردریاییهای خود اختصاص داده است؛ روندی که در سالهای اخیر شدت گرفته است.
نمونههای گذشته از اختلال در کشتیرانی جهانی
توانایی ایران در ایجاد اختلال در کشتیرانی جهانی و ایجاد شوک در اقتصاد جهان، سابقه تاریخی دارد. در اواخر جنگ طولانی با عراق در دهه 1980، ایران مینهای دریایی را در خلیج فارس، از جمله در نزدیکی تنگه هرمز کار گذاشت که یکی از آنها در سال 1988 نزدیک بود ناو هواپیمابر یواساس ساموئل بی. رابرتز را در حین اسکورت نفتکشهای کویتی در جریان آنچه که به «جنگ نفتکشها» معروف شد، غرق کند.
ولیعهد عربستان اعلام کرده است اجازه حمله احتمالی آمریکا از طریق حریم هوایی کشورش را نخواهد داد. از سوی دیگر، گزارشها حاکی از آن است که چین در حال افزایش حمایت خود از ایران در برابر موساد است.
اخیرا در جریان جنگ اسرائیل و حماس، حوثیها کشتیرانی تجاری در تنگه باب المندب در دریای سرخ را مختل کردند؛ تنگهای که حدود 10 درصد از تجارت دریایی جهان از آن عبور میکند. تهران، همراه با توانایی ایران در تهدید ترافیک دریایی از طریق تنگه هرمز، قدرت زیادی برای تحمیل تبعات اقتصادی در جهان دارد. ندیمی از موسسه واشنگتن گفت: «جنگ بعدی ممکن است نه در مرکز شهر تهران، بلکه در تنگه هرمز و خلیج فارس آغاز شود.»
ارتش آماده است
به نوشته الجزیره، ارتش ایران روز پنجشنبه اعلام کرد که هزار پهپاد «استراتژیک» جدید به نیروهایش پیوسته است. به گفته ارتش، این پهپادها شامل پهپادهای کامیکازه یکطرفه و همچنین هواپیماهای جنگی، شناسایی و جنگ سایبری هستند که میتوانند اهداف ثابت یا متحرک را در زمین، هوا و دریا هدف قرار دهند.
امیر حاتمی، فرمانده ارتش، در بیانیهای کوتاه گفت: «متناسب با تهدیدات پیش روی ما، دستور کار ارتش شامل حفظ و بهبود مزایای استراتژیک برای نبرد سریع و پاسخ قاطع به هرگونه تجاوز است.»
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی همچنین پیش از این توانایی خود را در تحمل حملات و ادامه پرتاب موشکهای بالستیک و کروز به اسرائیل و همچنین داراییهای ایالات متحده در سراسر منطقه در صورت لزوم، اعلام کرده است.
