به گزارش اکوایران- در نهایت مدیرعامل Nvidia به چیزی رسید که ماهها برایش در واشنگتن لابی کرده بود؛ دولت آمریکا به این شرکت اجازه داد تراشه اصلی هوش مصنوعیاش را به چین بفروشد.
هوانگ میگفت محدودیتهای صادراتیِ واشنگتن که با هدف محدود کردن دسترسی چین به پیشرفتهترین تراشههای مورد استفاده برای صنعت هوش مصنوعیِ انویدیا اعمال شده، در عمل شرکتهای آمریکایی را از یک فرصت بزرگ و مهم در بزرگترین بازار تراشه جهان محروم میکند. حالا با تعدیل این محدودیتها و صدور مجوز فروش شتابدهنده هوش مصنوعی H200 در چین، انویدیا فرصت پیدا کرده سهمی از این بازار را به دست بیاورد و موقعیتش را به عنوان باارزشترین شرکت جهان حفظ کند.
با این حال، هوانگ باید محتاطانه حرکت کند. بدبینی نسبت به چین در واشنگتن جدی است و اگر نشانهای به دست آید که دولت پکن از این تراشه قدرتمند در حوزههای نظامی استفاده میکند، محدودیت فروش H200 میتواند خیلی زود دوباره برقرار شود. حتی ممکن است تصمیمها کاملاً سیاسی شود و با تغییر نظر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مسیر امروز عوض شود. از آن طرف هم پکن هر معامله را دقیق بررسی میکند و ممکن است جلوی ارسال محمولهها را بگیرد یا از شرکتهای چینی بخواهد ضرورت خرید این تراشهها را توضیح دهند.
چرا Nvidia از بازار چین کنار گذاشته شد؟
واشنگتن با اشاره به نگرانیهای امنیت ملی، از دوره نخست ریاستجمهوری دونالد ترامپ صادرات تراشههای پرقدرت به چین را محدود کرد. این سیاست در دوره جو بایدن هم ادامه یافت و با بازگشت ترامپ به کاخ سفید، محدودیتها دوباره سختتر شد. نگرانی اصلی سیاستگذاران آمریکایی این است که همان تراشههایی که زیرساخت سرویسهای هوش مصنوعی مانند ChatGPT و Claude را میسازند، بتوانند به تقویت برنامههای تسلیحاتی چین، توان اطلاعاتی ارتش و ظرفیتهای جنگ سایبری این کشور کمک کنند.
در عمل، الزامهای مربوط به دریافت مجوز صادرات باعث شد Nvidia و رقیب آمریکاییاش Advanced Micro Devices نتوانند بهترین محصولات خود را به مشتریان چینی بفروشند. این دو شرکت کالیفرنیایی از بازیگران اصلی بازار شتابدهندههای هوش مصنوعی هستند؛ تراشههایی که هم برای آموزش مدلهای AI و هم برای اجرای آنها در مراکز داده استفاده میشود. هر دو تلاش کردند نسخههای مخصوص چین عرضه کنند؛ مدلهایی ضعیفتر که طوری طراحی شده بودند تا با مقررات محدودکننده تداخل پیدا نکنند. اما حتی این نسخهها هم بعدتر یا در موجهای جدید سختگیری مشمول محدودیت شدند، یا با توصیه و فشار دولت چین، بخش قابل توجهی از مشتریان چینی از خریدشان عقب نشستند.
چرا چین برای Nvidia مهم است؟
اول از همه، چین بزرگترین بازار تراشه در جهان است. این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۲۹ میلیارد دلار درآمد سالانه برای صنعت نیمهرساناها ایجاد کرده که تقریباً معادل یکسوم کل بازار جهانی است. Jensen Huang میگوید شرکتهای چینی طی دو تا سه سال آینده فقط برای تراشههای هوش مصنوعی، سالانه حدود ۵۰ میلیارد دلار هزینه خواهند کرد.
اما برای هوانگ، موضوع فقط گرفتن سهمی از این پول نیست. برتری فنی Nvidia باعث شده این شرکت مهمترین تأمینکننده تجهیزاتی باشد که موتور رشد هوش مصنوعی را روشن نگه داشتهاند. وقتی محدودیتهای صادراتی آمریکا، توسعهدهندگان چینی را مجبور میکند برای توان پردازشی سراغ گزینههای غیر از Nvidia بروند، در عمل به تلاش چین برای ساخت یک اکوسیستم بومیِ تراشههای هوش مصنوعی جان تازه میدهد؛ اکوسیستمی که در نهایت میتواند رهبری Nvidia را به چالش بکشد. هرچه Nvidia مدت بیشتری از بازار چین دور بماند، فرصت رشد برای رقبای چینی مثل Huawei و Cambricon بزرگتر میشود.
چرا آمریکا درباره H200 نظرش را تغییر داد؟
Jensen Huang به دولت ترامپ گفته اگر هدف آمریکا حفظ برتری فناوری در برابر چینی است که هر روز توانمندتر میشود، راهبرد بهتر این است که جهانِ هوش مصنوعی تا حد ممکن روی فناوری آمریکایی بنا شود. از نگاه او، محروم کردن چین از تراشههای Nvidia نتیجه عکس دارد و پکن را به سمت ساخت یک اکوسیستم جایگزین سوق میدهد؛ اکوسیستمی که در نهایت میتواند در بازار جهانی با زنجیره سختافزاری شرکتهای آمریکایی رقابت کند. David Sacks، سرمایهگذار خطرپذیر و مسئول پرونده هوش مصنوعی در کاخ سفید هم در واشنگتن از این استدلال حمایت کرده است.
هوانگ و دیگر منتقدان محدودیتهای صادراتی میگویند حتی اگر Nvidia دوباره به بازار چین برگردد، ارتش چین برای سامانههای حساس خود به فناوری آمریکایی تکیه نمیکند؛ همانطور که ساختار دفاعی آمریکا هم فناوری چینی را وارد سیستمهای کلیدیاش نمیکند. به همین دلیل، آنها معتقدند استدلال «امنیت ملی» بزرگنمایی شده است. از نظرشان، وابستگی شرکتهای چینی به تراشههای Nvidia حتی میتواند به آمریکا اهرم فشار بدهد، چون در صورت لزوم امکان قطع عرضه یا توقف پشتیبانی فنی از تجهیزات نصبشده در چین وجود دارد. در مقابل، تندروهای سیاست خارجی در واشنگتن این حرفها را بیشتر توجیهی برای منافع تجاری میدانند و میگویند چین از فناوری آمریکا هر طور که بخواهد استفاده میکند و قابل اعتماد نیست.
چه چیز در موضع آمریکا تغییر کرده و چه چیز ثابت مانده؟
در یک تغییر مهم، دولت آمریکا اجازه داده تراشه H200 به برخی مشتریان چینی صادر شود، اما این مجوز عمومی و بدون محدودیت نیست. مشتریان باید به صورت موردی تأیید شوند و هر معامله هم با شروط مشخص انجام میشود. واشنگتن میگوید سازوکاری در نظر گرفته تا این تراشهها به دست کاربران غیرمجاز، از جمله بازیگران نظامی، نرسد. بر اساس همین چارچوب، دولت فدرال آمریکا نیز ۲۵ درصد از درآمد این فروش را دریافت خواهد کرد.
در عین حال، خط قرمز اصلی هنوز سر جای خود است و آمریکا همچنان نمیخواهد چین به جدیدترین و پیشرفتهترین تراشههای Nvidia دسترسی داشته باشد. H200 در سال ۲۰۲۳ معرفی شد و از سهماهه دوم ۲۰۲۴ به بازار آمد، اما حالا نسلهای تازهتر جای آن را گرفتهاند؛ ابتدا Blackwell B200 و حالا Rubin که قرار است امسال عرضه شود. بنابراین چین هنوز به تراشههای لبه فناوری Nvidia دسترسی ندارد. با این حال، H200 با معماری Hopper همچنان یکی از ستونهای مهم مراکز داده در جهان است و از نظر بسیاری، از هر گزینهای که رقبای چینی Nvidia ارائه میکنند قدرتمندتر است.
واشنگتن برای خود یک اهرم احتیاطی هم در نظر گرفته است و اگر احساس کند مشتریان آمریکایی به اندازه کافی H200 دریافت نمیکنند، میتواند صادرات این تراشه به چین را محدود کند. Nvidia میگوید ظرفیت تولیدش به اندازهای هست که سفارشهای چین را بدون کاهش ارسال به دیگر مشتریان تأمین کند. با این حال، شرکت هنوز برآورد دقیقی از درآمد احتمالی H200 ارائه نکرده، چون منتظر است هم پکن به شرکتهای چینی برای خرید تراشههای آمریکایی چراغ سبز بدهد و هم واشنگتن مجوزهای صادراتی لازم را صادر کند.
موضع چین چیست؟
چین محدودیتهای صادراتی تراشه از سوی آمریکا را «تبعیضآمیز» و نمونه «استاندارد دوگانه» میداند، اما در عین حال خودش هم در اوت ۲۰۲۵ فروش تراشه کمتوانتر H20 انویدیا را محدود کرد؛ چون به کارگیری فناوری آمریکایی در سامانهها و زیرساختهای حساس را یک ریسک امنیتی میدید. همزمان گزارشها میگویند پکن به صورت غیرعلنی با دسترسی محدود به H200 موافق است، اما میخواهد استفاده از آن را در حوزههای حساس مانند بخش نظامی، نهادهای دولتی و زیرساختهای حیاتی ممنوع یا به شدت محدود کند.
دولت چین در این ماجرا میخواهد بین دو اولویت تعادل برقرار کند. از یک سو به دنبال کاهش وابستگی به نیمهرساناهای وارداتی است. از سوی دیگر برای جلو افتادن از آمریکا در هوش مصنوعی، به سختافزارهای قدرتمند نیاز دارد؛ فناوریای که میتواند بهرهوری را در صنایع مختلف بالا ببرد و مسیر پیشرفتهای علمی را سریعتر کند. همین نیاز باعث شده شرکتهای بزرگی مثل Alibaba و ByteDance با مشکل تأمین روبهرو شوند و نتوانند تراشههای کافی را از تولیدکنندگان داخلی مانند Huawei و Cambricon تهیه کنند.
در عین حال، پکن برای اینکه فشار رقابتی روی تراشهسازان داخلی را کم کند، شرط گذاشته است شرکتهایی که از Nvidia یا AMD خرید میکنند، باید تعداد مشخصی تراشه تولید داخل هم بخرند. با این همه هنوز معلوم نیست دولت چین در عمل تا چه اندازه به توسعهدهندگان هوش مصنوعی اجازه میدهد تراشههای آمریکایی وارد کنند و استفاده کنند.
اینکه سازندگان تراشه در چین تا چه توانایی رقابت با Nvidia را دارند، هنوز هم محل بحث است. البته جنسن هوانگ در ماه سپتامبر گفت چین «چند سال» عقب نیست و فاصله را «در حد چند نانوثانیه» توصیف کرد. او هم به سرعت بالای چین در ساخت زیرساختها اشاره کرد و هم گفت نزدیک به نیمی از پژوهشگران هوش مصنوعی جهان چینی هستند.
در همین حال، پیشرفت چین در هوش مصنوعی با وجود محدودیتهای تراشهای آمریکا ادامه یافته، چون شرکتهای چینی توانستهاند مدلهایی بسازند که با توان پردازشی کمتر هم خروجی قدرتمند میدهند. نمونه شاخص آن DeepSeek است که در ژانویه ۲۰۲۵ مدلی معرفی کرد با عملکرد نزدیک به ChatGPT، اما با تراشههای ضعیفتر و هزینه آموزشی بسیار کمتر. پس از آن نیز شرکتهایی مثل Alibaba و ByteDance خدمات پیشرفتهتری عرضه کردند؛ بدون اینکه به بهترین تراشههای روز دسترسی داشته باشند.
با این حال، هوانگ همچنان به برتری Nvidia خوشبین است و فعلاً برخی تحلیلگران هم این نگاه را تأیید میکنند. پژوهشگران Bernstein میگویند H200 هنوز به شکل محسوسی از محصولات رقبای چینی قدرتمندتر است. در عین حال، اکوسیستم تراشهسازی چین با سرعت در حال بزرگ شدن است و سرمایهگذاران هم به آن توجه نشان میدهند. برای مثال، سهام شرکتهایی مثل Moore Threads و MetaX در عرضه اولیه سال گذشته چند برابر شد؛ نشانهای از این انتظار که این شرکتها با حمایت سیاستهای پکن برای خودکفایی فناوری، رشد بیشتری خواهند داشت.
اینکه ورود H200 به چین در نهایت به نفع یا به ضرر سازندگان داخلی تمام شود، به چند عامل کلیدی بستگی دارد. مهمترینشان این است که چه تعداد از تراشههای Nvidia اجازه ورود پیدا کند، این تراشهها تا چه حد در بازار چین به کار گرفته شوند و دولت چین تا چه اندازه شرکتهای فناوری را ملزم کند در کنار خرید از Nvidia، از تولیدکنندگان داخلی هم خرید کنند.
