به گزارش اکوایران، والاستریت ژورنال با انتشار گزارشی مدعی شد مقامات ایرانی توقف غنیسازی اورانیوم، انتقال بخشی از ذخایر اورانیوم به خارج از کشور و نهایی کردن معاملات تجاری با ایالات متحده را برای پیشبرد مذاکرات هستهای که میتواند از حمله ایالات متحده جلوگیری کند، مطرح کردهاند. اما بدون تعهد به توقف کامل غنیسازی، سوال این است که آیا این پیشنهادات برای جلب رضایت دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، کافی خواهد بود یا خیر.
معمای اوررانیوم
ترامپ در حالیکه تجهیزات نظامی آمریکا را درست در نزدیکی سواحل ایران مستقر کرده، بارها گفته که خواهان توافقی است شامل پایان غنیسازی تهران باشد. او اواخر روز دوشنبه به خبرنگاران گفت: «فکر نمیکنم آنها عواقب عدم توافق را بخواهند» و گفت که به طور غیرمستقیم در مذاکرات روز سهشنبه در ژنو مشارکت خواهد داشت.
بر اساس ادعای والاستریت ژورنال، لیست پیشنهادات ایران به موضوع اصلی نزدیکتر میشود اما توقف غنیسازی مورد نظر ترامپ را محقق نمیکند. به گفته دیپلماتهای آمریکایی، ایرانی و منطقهای، تهران اعلام کرده که آماده است بخشی از ذخایر اورانیوم غنیشده با خلوص بالا را به یک طرف خارجی مانند روسیه ارسال کند که این امر یکی از نگرانیهای مهم ایالات متحده را برطرف میکند. تصور میشود بخش عمدهای از این ذخایر در حال حاضر زیر آوار سایتهای هستهای که توسط ایالات متحده و اسرائیل در ماه ژوئن بمباران شدند، مدفون شده باشد.
دیپلماتها میگویند مقامات ایرانی همچنین در گفتوگو با دیپلماتهای منطقهای اعلام کردهاند که ممکن است پیشنهاد توقف غنیسازی تا سه سال را بدهند. این وعده تغییر چندانی ایجاد نخواهد کرد؛ چرا که باور بر این است که ایران پس از حملات ایالات متحده در ماه ژوئن، غنیسازی اورانیوم را متوقف کرده است؛ و [این اقدام جدید نیز] با خواسته آمریکا مبنی بر توقف کامل و همیشگی غنیسازی فاصله زیادی دارد.
کنسرسیوم یا پیمان عدم تجاوز؟
به گفته دیپلماتها، ایران در نخستین نشست که اوایل فوریه برگزار شد، پیشنهادی برای ایجاد یک کنسرسیوم منطقهای جهت تولید صفحات سوخت از اورانیوم غنیشدهای که خود بتواند از آن استفاده کند، مطرح کرده است. با این حال، ایران تاکنون بر حفظ فرآیند تولید در داخل کشور اصرار داشته است؛ موضوعی که به گفته دیپلماتها برای آمریکا قابل قبول نیست. برخی دیپلماتهای منطقهای دیدگاهی گستردهتر دارند: طرحی چندمحوری که از تعهدات عدم تجاوز گرفته تا توافقهای تجاری را دربر میگیرد. هدف از چنین طرح گستردهای جلب توجه رئیسجمهور آمریکا با برنامهای چشمگیر است؛ مشابه طرحی که فرستادگان او برای پایان دادن به جنگ در غزه تدوین کردند.
حمید قنبری، معاون اقتصادی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، گفته است در صورت لغو تحریمها، مایل است درباره انجام معاملات تجاری با آمریکا گفتوگو کند. قنبری روز یکشنبه گفت: «در مذاکرات جاری میان ایران و آمریکا، منافع مشترک در حوزههای نفت و گاز، سرمایهگذاریهای معدنی و حتی خرید هواپیما در چارچوب مذاکرات گنجانده شده است. برای پایداری توافق، ضروری است که آمریکا نیز در حوزههایی با بازده اقتصادی بالا و سریع منتفع شود.» مشخص نیست چه میزان از این موضوعات میتواند وارد بحثهای جدی شود یا اینکه آیا هیچیک از این ایدهها برای متقاعد کردن آمریکا کافی خواهد بود تا باور کند مذاکرات میتواند به هدفش، یعنی سلب توانایی تهران برای ساخت بمب هستهای، دست یابد.
فشار موشکی بیبی
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز دوشنبه در شبکههای اجتماعی نوشت: «من با ایدههای واقعی برای دستیابی به توافقی عادلانه و منصفانه در ژنو حضور دارم. آنچه روی میز نیست: تسلیم شدن در برابر تهدیدها است». در حالی که دونالد ترامپ بر توانمندیهای هستهای ایران تمرکز کرده است، وزیر امور خارجه مارکو روبیو، اهداف گستردهتری را مطرح کرده که شامل مهار برنامه موشکهای بالستیک ایران، محدود کردن حمایت آن از نیروهای منطقهای و نحوه برخورد با معترضان در داخل کشور میشود.
کاخ سفید همچنین تحت فشار اسرائیل برای محدود کردن برنامه موشکهای بالستیک ایران قرار دارد. نتانیاهو که هفته گذشته با ترامپ دیدار کرد، روز یکشنبه گفت یک توافق خوب مستلزم برچیدن زیرساختهای هستهای ایران و اعمال محدودیت بر موشکهای بالستیک آن خواهد بود. ایران اعلام کرده است که تنها با همتایان منطقهای خود درباره موضوع موشکها گفتوگو خواهد کرد. به گفته مقامهای عرب، قطر و عمان درحال تلاش برای سازماندهی یک نشست منطقهای جهت بررسی موضوعات غیرهستهای هستند.
انگیزه برای مصالحه؛ توافق سخت ولی ممکن
به گفته ریچار نفیو که در دولتهای بایدن و اوباما با ایران مذاکره کرده بود، با توجه به اینکه تواناییهای غنیسازی ایران در ماه ژوئن گذشته بهشدت آسیب دیده، واشنگتن انگیزه چندانی برای مصالحه از طریق ارائه کاهش گسترده تحریمها ندارد. او گفت: «به نظر میرسد آنچه به ایران پیشنهاد شده، مشابه ونزوئلا است: تسلیم شوید، و ما به شما حمله نخواهیم کرد». او افزود: «در این شرایط، پذیرش آن برای ایران و نامیدن آن بهعنوان یک توافق دشوار خواهد بود.»
مقامهای ایرانی بارها شکایت کردهاند که آمریکا مشخص نکرده در صورت ارائه امتیاز از سوی تهران در حوزه هستهای، چه میزان کاهش تحریمها در نظر گرفته خواهد شد. دستکم، به گفته مقامهای ایرانی، تهران خواهان دسترسی سریع به حدود ۶ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی خود است که تحت محدودیتهای آمریکا در قطر نگهداری میشود. افرادی که در مذاکرات هستهای بهار گذشته دخیل بودند میگویند آمریکا هرگز جزئیات مشخصی درباره کاهش تحریمها ارائه نکرد و واشنگتن حتی تصمیم گرفته بود که منابع مالی موجود در قطر نیز خارج از دسترس باقی بماند.
بر اساس توافق هستهای سال ۲۰۱۵، آمریکا و کشورهای اروپایی در ازای اعمال محدودیتهای سختگیرانه بر غنیسازی برای مدت ۱۵ سال، مجموعهای از کاهش تحریمهای اقتصادی، انرژی و حملونقل را پیشنهاد کردند. ترامپ در سال ۲۰۱۸ و در دوره نخست ریاستجمهوری خود از این توافق خارج شد و مدعی شد که توافق یکجانبه بوده و منابع مالی در اختیار ایران قرار داده که برای فعالیتهای منطقهای هزینه شده است. کاخ سفید با فشارهایی از سوی کنگره روبهرو است تا اجازه ندهد کاهش مشابه تحریمها اقتصاد ایران را احیا کرده و امکان فعالیتهای منطقهای را فراهم کند. روز یکشنبه، روبیو گفت که در واشنگتن انتظار زیادی برای دستیابی به توافق وجود ندارد. او گفت: «هیچکس تاکنون نتوانسته توافق موفقی با ایران انجام دهد. اما ما تلاش خواهیم کرد.»
