متحدان تهران در جنگ فعلی خلاف انتظار رفتار کردند؟

به گزارش اکوایران، جمهوری اسلامی ایران به شکل دیپلماتیک، تجاری و نظامی، روابط خود با کشورهای مخلتف را حفظ کرده است، از جمله ترکیه، هند، روسیه و چین. با این حال، این کشورها در جنگ فعلی حمایت خود را عمدتا به شکل کلامی محدود کرده‌اند. ارتباط ترکیه و هند با ایران از منظر تجاری و امنیتی بوده است. چین از نفت ارزان ایران بهره برده است و کره شمالی، ونزوئلا و روسیه، تهران را متحدی برای روزهای سخت در برابر غرب در نظر گرفتند، به ویژه در زمینه دور زدن تحریم‌ها.

حمایت متحدان تهران به چه شکل بوده است؟

به نوشته نیویورک‌تایمز، اکنون که ایران تحت حملات ایالات متحده و اسرائیل قرار گرفته، این دوستان، همسایه‌ها و شرکا، چیزی بیش از حمایت کلامی برای ارائه ندارند. در این شرایط، ترکیه در روز چهارشنبه اعلام کرد که ناتو یک موشک بالستیک را که به سوی حریم هوایی ترکیه در حرکت بود، منهدم کرده است. ایران در روز پنجشنبه این موضوع را رد کرد که ترکیه را هدف حمله قرار داده است. برخی کارشناسان مدعی شده‌اند که این محصولی از سیاست خارجی ایران است که با استفاده از متحدان خود در منطقه، نفرت نسبت به ایالات متحده و اسرائیل را گسترش می‌دهد. این متحدان از جمله حزب‌الله و حماس، تحت تأثیر جنگ با اسرائیل قرار گرفته‌اند. نیروهای حوثی در یمن و گروه‌های مسلح عراق می‌توانند کشتی‌های حاضر در دریای سرخ یا نیروهای آمریکایی در عراق را هدف بگیرند. اما مشحص نیست این نوع حملات مسیر جنگ را تغییر دهد.

همچنین روابط ایران با کشورهای دیگر نیز منجر به حمایت ملموس نشده است، حتی از سوی آن‌هایی که با شعار مقابله با امپریالیسم غرب همسو هستند. برخی کارشناسان مدعی شده‌اند روابط اقتصادی و اسراتژیکی که عمده این کشورها با ایران دارند، به آن‌ها دلیل کافی نمی‌دهد تا در زمانی که ایران تحت حمله قرار می‌گیرد، وارد عمل شوند.

تلاش ترکیه برای توقف جنگ

 یک دیپلمات پیشین ترکیه به نام Ulgen اعلام کرد که رویکرد ترکیه به ایران در تاریخ ریشه دارد و از طریق مجاورت و احترام پیش می‌رود. او اظهار داشت: «ما با ایران در رابطه با مسائل زیادی هم‌نظر نیستیم، اما مجبوریم در این فضای جغرافیایی، در کنار یکدیگر زیست کنیم.»

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه با وجود داشتن روابط گرم با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را نقض آشکار قوانین بین‌الملل دانست. مقامات ترکیه در تلاشند تا جنگ را متوقف کنند، نه به این خاطر که آن‌ها به رهبران ایران علاقه دارند، بلکه به دلیل ترس از بی‌ثباتی در ایران که می‌تواند به ترکیه سرایت پیدا کند، همانطور که در جنگ‌های گذشته در عراق و سوریه که با ترکیه هم‌مرز هستند، این اتفاق افتاد.

این دیپلمات سابق ترکیه هشدار داد که تحولات رادیکال‌تر می‌تواند حتی بدتر باشد و خاطرنشان کرد: «جنس بی‌ثباتی‌ احتمالی می‌تواند ایجاد کند، بسیار بزرگ‌تر از آن چیزی است که در سوریه و عراق شاهد آن بودیم.»

هند؛ توازن در روابط و بی‌طرفی در درگیری‌ها

طبق اعلام یکی از کارشناسان Observer Research Foundation Middle East مستقر در دوبی، هند نیز با ایران به عنوان یک بازیگر مهم در منطقه وارد تعامل شد تا مزیت اقتصادی به دست آورد. هند به صادرات محصولات مختلفی مانند برنج و دارو به ایران اقدام می‌کند و سرمایه‌گذاری سنگینی در بندر چابهار در جنوب ایران انجام داده است تا یک مسیر صادراتی به آسیای مرکزی به دست آورد که رقیبش یعنی پاکستان را دور می‌زند.

اما روابط با ایران مانع این نشد تا هند به بزرگ‌ترین مشتری تسلیحاتی اسرائیل تبدیل نشود، به طوریکه خریدهای تسلیحاتی هند بین سال‌های 2020 تا 2024 میلادی، 34 درصد از کل فروش اسرائیل را شامل شده است. نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، با سفر به اسرائیل تنها چند روز پیش از جنگ، به امضای توافق‌های تجاری با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل اقدام کرد. به گفته کارشناسان، تلاش برای توازن در میان شرکا از سوی هند نشان می‌دهد که سیاست خارجی دهلی نو در راستای عدم دخالت در امور دیگران بنا شده است.

دیگر کشورهایی که با ایران مراوده دارند و همچنین میزبان نظامیان آمریکایی هستند، به اهداف حملات متقابل ایران تبدیل شده‌اند، از جمله قطر که یک میدان گازی مشترک با ایران دارد؛ امارات که یک شریک تجاری بزرگ ایران است؛ و عمان که میانجی اصلی در مذاکرات هسته‌ای با آمریکا بود و برای جلوگیری از جنگ تلاش کرد. ایران از سوی کشورهایی که نسبت به غرب خصومت دارند، حمایت کمی دریافت کرده است. کره شمالی این جنگ را محکوم کرده، اما به غیر از آن، کار کمی انجام داده است و رویکرد ونزوئلا نیز از زمان دستگیری نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهوری پیشین این کشور، تغییر یافته است.

درخواست خویشتنداری از سوی چین

چین به عنوان بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران در نظر گرفته می‌شود، عمدتا به این دلیل که بیش از 75 درصد از نفت ایران را خریداری می‌کند؛ نفتی که به دلیل تحریم‌ها، با تخفیف قابل توجه عرضه می‌شود. چین خواستار خویشتنداری شده است و از اقدام آمریکا علیه رهبری انتقاد کرده و آن را غیرقابل قبول اعلام کرده است. پکن همچنین نماینده‌ای برای میانجی‌گری در جنگ انتخاب کرده است. کارشناسان می‌گویند که بعید است چین به طور مستقیم ایالات متحده را به چالش بکشد، به خصوص اینکه دونالد ترامپ قرار است در ماه آوریل از چین بازدید کند.

روابط پیچیده روسیه و ایران

روسیه در زمینه مقاومت در برابر غرب، نزدیک‌ترین متحد تهران در بیش از یک دهه گذشته بوده است. همکاری نظامی میان ایران و روسیه در جریان جنگ سوریه افزایش یافت؛ جایی که دو کشور از بشار اسد، رئیس‌جمهوری پیشین سوریه حمایت کردند، پیش از آنکه دولتش در دسامبر 2024 سقوط کند. تهاجم همه‌جانبه روسیه به اوکراین، بیش از پیش موجب تقویت این ارتباط شد زیرا مسکو به فناوری پهپادی ایران نیاز داشت تا آن را علیه کی‌یف به کار بگیرد. در ژانویه 2025، روسیه و ایران یک توافق همکاری بزرگ را به امضا رساندند که روابط دفاعی آن‌ها تعمیق بخشید، اما شامل این موضوع نشد که دو کشور در زمان رویارویی با تهاجم نظامی، به دفاع از یکدیگر اقدام کنند.

روسیه به ارائه تعدادی تجهیزات نظامی به ایران اقدام کرده است، اما حمایت مسکو از تهران محدود بوده است زیرا کارشناسان باور دارند روسیه نمی‌خواهد روابط خود با اسرائیل را پیچیده کند. طبق اعلام یک کارشناس دیگر، اکنون که ایران در جنگ است، روسیه احتمالا به سیاست خودداری از تقابل مستقیم نظامی با اسرائیل و ایالات متحده در خاورمیانه پایبند خواهد ماند.