به گزارش اکوایران-شاید هیچکس گمان نمیکرد قیر سیاه رنگی که در تمدنهای باستانی در مومیایی کردن و ضدآبسازی کشتیها استفاده میشد، از قرن 19 میلادی، کاربرد گسترده پیدا کند، آنرا جزو صنعت تازه تاسیس پتروشیمی بنامند و از قرن بیستم به قلب صنعت مدرن تبدیل شود.
صنعت پتروشیمی که اولین بار در سال 1872 به ادبیات صنعتی جهان اضافه شد، به صنعتی گفته میشود که در آن هیدروکربنهای موجود در نفت و گاز طبیعی پس از طی فرایندهای شیمیایی به انواع فراورده های شیمیایی مورد استفاده در سایر صنایع تبدیل میشود.
محصولات پتروشیمی با کاربردهای گسترده خود، از پلاستیک و بسته بندی گرفته تا قطعات خودرویی و منسوجات، نقشی کلیدی در زنجیره های تامین جهانی دارند. در ادامه به 15 ماده پتروشیمی که ستون فقرات تولید مدرن را شکل می دهند، اشاره خواهد شد.
مواد اولیه پتروشیمی: از نفت تا مونومرهای اصلی
تولید کنندگان محصولات بستهبندی، مصالح ساختمانی و پلاستیک خودرو، وابستگی زیادی به اتیلن (C₂H₄) دارند.این ماده، واحد اولیه سازنده مواردی از جمله پلی اتیلن و اتیلن اکسید است. پروپیلن (C₃H₆) که خوراک ضروری برای تولید پلی پروپیلن و اکریلونیتریل به شمار می رود، از سوی سازندگان قطعات خودرو و فعالان صنعت منسوجات مورد استقبال قرار گرفته و تقاضای زیادی برای آن در جریان است.بنزن (C₆H₆) نیز، آروماتیکی حیاتی در تولید رزین ها، پلیمرها و الیاف مصنوعی است.
بوتادین با فرمول شیمیایی (C₄H₆) جزو ترکیبات اصلی در تولید لاستیک مصنوعی است.صنعت تولید رنگ و چسب نیز، امکان تولید حلال شیمیایی را مدیون هیدروکربنی به نام تولوئن (C₇H₈) است. زایلنها (C₈H₁₀) هم بازیگر اصلی صنعت بستهبندی و تولید بطری های نوشیدنی هستند.
اکسیدهای هیدروکربن: پل بین انرژی و مواد شیمیایی
هرچند هیدروکربن ها به آلوده کننده های زیستی شهرت دارند، اما متانول به عنوان یک هیدروکربن با فرمول شیمیایی (CH₃OH) به عنوان سوخت پاک و حامل هیدروژن در سالهای اخیر، مورد توجه قرار گرفته است.
سورفکتانت ها دسته ای از مواد شیمیایی هستند که با نام فعال کننده سطحی نیز، شناخته شده و در خنک کننده ها و مواد شوینده کاربرد دارند.در تولید سورفکتانت ها از اتیلن اکسید (C₂H₄O) به عنوان واسطه استفاده میشود. پروپیلن اکسید (C₃H₆O) نیز برای استفاده در تولید عایق های ساختمانی و فوم های خودرو مورد تقاضا قرار میگیرد.
پلیمرها: محصولات نهایی هیدروکربنی در صنعت مدرن
پلیاتیلن (PE) را میتوان شناخته شده ترین و پرکاربردترین نوع پلاستیک برای بسته بندی و تولید ظروف پلاستیکی نامید. پلیپروپیلن (PP) که پلیمری سبک و با مقاومت عالی است، نقش پررنگی در تولید قطعات داخلی خودروها و الیاف صنعتی دارد.حتی صنعت لوازم الکترونیکی نیز از خدمات پتروشیمی استفاده میکند. پلیاستایرن (PS) که نوعی پلیمر سخت و شفاف است، در تولید لوازم الکترونیکی کاربرد دارد.
پلیوینیل کلراید که با نام PVC شناخته میشود، نوعی پلیمر مصنوعی است و به عنوان سومین پلاستیک پرمصرف جهان شهرت دارد.PVC در لوله ها، کابل ها و مصالح ساختمانی مورد استفاده قرار میگیرد. هرچه سرمایه گذاری در زیرساخت و توسعه شهری افزایش یابد، تقاضا برای PVC نیز به همان نسبت افزایش خواهد یافت.
ممکن است در بطری نوشیدنی خود نماد حک شده PET را دیده باشید.PET مخفف ترکیبی به نام پلیاتیلن ترفتالات است.این ماده با استحکام و شفافیت خود شناخته میشود.استحکام، آنرا برای ساخت بطریهای قابل حمل و ورزشی مناسب میسازد و شفافیت باعث میشود محتویات داخل ظروف قابل رویت بماند. ویزگی قابل رویت بودن نقشی اساسی به PET در تجارت مواد غذایی داده است.
شاید عجیب به نظر برسد اما داشبورد ماشین، صفحه کلید کامپیوتر و قاب غذاساز و یخچال و جاروبرقی از ماده یکسان تشکیل شده است. اکریلونیتریل بوتادین استایرن معروف به پلیمر ABS که نوعی پلیمر مهندسی است و برای دوام، استحکام، پایداری و مقاومت در برابر حرارت شناخته شده است، ماده ای ایده آل در صنایع خودروسازی، الکترونیک، لوله و اتصالات و لوازم خانگی به شمار میرود.
بزرگترین نامهای صنعت شیمی
صنعت مواد شیمیایی و پتروشیمی با داشتن ارزش بازار 6 تریلیون دلاری، بازیگران شناختهشدهای نیز در سطح جهانی دارد. از جمله آن ها میتوان به شرکت BASF SE آلمان، اینئوس بریتانیا، LGشیمی کره جنوبی و گروه شیمیایی میتسوبیشی در ژاپن اشاره کرد.
در مجموع میتوان گفت نفت و ترکیبهای هیدروکربنی اگرچه همواره با انتقادات فراوانی رو به رو شدهاند، اما هنوز بدون رقیب جدی، ستون اصلی صنعت جهان هستند و نقش کلیدی انها در تولید انرژی، مواد شیمیایی و پلاستیکهای مورد نیاز جوامع مدرن غیرقابل انکار است.با این حال، چالشهای زیستمحیطی و تلاش برای جایگزینی با مواد پایدار، مسیر توسعه این صنعت را در آینده تحت تاثیر قرار خواهد داد.
