مطابق با آخرین گزارش مرکز آمار ایران، نرخ تورم نقطه به نقطه گوشت قرمز و ماکیان در بهمنماه 1404 به 120.5 درصد و نرخ تورم سالانه منتهی به بهمن آن به 40.9 درصد برای خانوار شهری ایران رسیده است. اگرچه میتوان بخشی از این افزایش شدید این دو منبع مهم تأمین پروتئین و حائز اهمیت در سفره غذای ایرانی را به اجرای مرحله جدید طرح کالابرگ مرتبط دانست، اما بررسی نرخ تورم تولیدکننده سویههای دیگری را مکشوف میسازد.
تابستان داغ 1404
با بررسی دادههای مرکز آمار از نرخ تورم اقلام خوراکی از پاییز 1403 تا پاییز 1404، میتوان مشاهده کرد که نرخ تورم نقطه به نقطه فصلی گوشت قرمز و ماکیان از پاییز 1403 تا بهار 1404، نوعی کاهش در نرخ تورم را تجربه کرده بود اما با سر رسیدن تابستان 1404، افزایش نبستاً دوبرابری را متحمل و در پاییز 1404، نرخ تورم نقطه به نقطه این دو محصول، به رقم 48.43 درصد رسید. از آنجایی که همچنان فصل زمستان به پایان نرسیده و دادههای آن از سوی مرکز آمار منتشر نشده است، نمیتوان برآورد دقیقی از نرخ تورم نقطه به نقطه فصلی گوشت قرمز و ماکیان داشت، اما گزارشهای دی و بهمن ماه 1404، حاکی از تصعید افزایش قیمت این دو کالاست.
با این حال، بررسی روند نرخ تورم به شرحی که در بالا رفت، حاکی از آن است که پیش از اجرای مرحله جدید طرح کالابرگ در دی ماه 1404، عواملی دیگر سبب افزایش قیمت گوشت قرمز و گوشت مرغ در بازار شده بودند.
نرخ تورم تولیدکننده چه میگوید؟
اگرچه اعلام نرخ تورم گوشت قرمز و گوشت مرغ به طور مشترک، امکان تدقیق و تبیین صحیح علل تورم را دشوار میسازد، اما با گذر از علیتیابی و ترسیم نوعی همبستگی، به فهم صحیحی از مجراهای افزایش قیمت این دو کالای خوراکی مهم رسید. در این فرایند، سه منبع تولید گوشت قرمز و ماکیان مورد مداقه قرار خواهند گرفت: تولید صنعتی گوشت مرغ، تولید صنعتی گوشت گاو و تولید سنتی گوشت قرمز و ماکیان. بایستی متذکر شد که آخرین بهروزرسانی از تورم تولیدکننده مرکز آمار، برای تابستان 1404 است.
نکته اساسی در این زمینه، طی کردن روندی مشابه با روند افزایش قیمت گوشت قرمز و ماکیان در زمینه تورم تولیدکننده این دو محصول است. با این حال، بایستی نوعی رابطه علت و معلولی میان تولید و مصرف ترسیم کرد. بدیهی است که در این حوزه، تورم تولید، پیشران تورم مصرفکننده است.
دادههای مرکز آمار از نرخ تورم تولیدکننده در زمینه گوشت مرغ صنعتی نشان میدهد که این نرخ در پاییز و زمستان 1403 روند کاهشی داشته اما در بهار 1404 و سپس تابستان همان سال، افزایشی چشمگیر پیدا کرده و از 5.82 درصد در پاییز 1403، به 44.37 درصد در تابستان 1404 رسید.
همین روند، در خصوص تورم تولیدکننده گاو کشتاری نیز تکرار شده است. افت نرخ تورم تولیدکننده در این حوزه شدیدتر از گوشت مرغ صنعتی بوده و در زمستان 1403 به عدد منفی 3.1 رسیده بود؛ اما در بهار روند عکس شده و در تابستان 1404به رقم حائز اهمیت 28.4 رسید.
بررسی روند نرخ تورم تولیدکننده دامداری سنتی نیز مؤید روندی است که در دو حوزه دیگر طی شده است. دامداری سنتی افزون بر تولید گوشت گاو، در تولید گوشت بره و گوسفند و بز و بزغاله نیز به فعالیت مشغول است. در این حوزه نیز در زمستان 1403 نرخ تورم تولیدکننده به عدد منفی 3.1 درصد رسید؛ اما بهار 1404 رشدی 6 درصدی تجربه و در تابستان 1404، نرخ تورم تولیدکننده دامداری سنتی عدد 28.4 درصد را نشان داد.
در جستوجوی ریشهها
با توجه به دادهها، بایستی دنبال رویدادهایی بود که در بهار و خاصه در تابستان 1404 سبب افزایش هزینههای تولید گوشت قرمز و ماکیان شده و سپس به مثابه پیشران افزایش قیمت این محصولات در بازار در پاییز همان سال شده است. بدیهی است که بدون طراحی مدلهای اقتصادسنجی نمیتوان از تعلیل در این بین سخن به میان آورد. با این وجود، میتوان حدسهایی در این زمینه مطرح ساخت.
وقوع جنگ 12روزه، که به طور دقیق در پایان خرداد 1404 حادث و در ابتدای تیر 1404 پایان یافت، در کنار بحران ناترازی انرژی در تابستان 1404 و سپس بحرانیشدن روابط خارجی کشور در اثر فعالسازی سازوکار ماشه از سوی دولتهای اروپایی در شهریور امسال، و افزایش نرخ ارز ناشی از آن، از جمله عللی است که میتوان در این فرضیه از آن سخن به میان آورد. افزون بر این، خشکسالی و کاهش بارندگیها در بهار و تابستان و تأثیر آن در کاهش پوشش گیاهی مراتع و نیز آتشسوزی جنگلهای هیرکانی و زاگرس در تابستان 1404، مزید بر علت شده تا هزینههای دامداری سنتی نیز افزایش پیدا کند.
بنابراین، میتوان بیان کرد که افزایش شدید قیمت گوشت قرمز و ماکیان در دی و سپس بهمن 1404، تنها به اجرای مرحله جدید طرح کالابرگ باز نمیگردد؛ این سخن لاجرم بدین معنا نیست که اجرای چنین طرحی، هیچ تأثیری بر چنین افزایشی نداشته است. پس از اجرای این طرح، سخنگوی دولت خود به افزایش شدید قیمت گوشت قرمز و ماکیان در بازار اذعان کرده بود. وانگهی، اگر روندها و حوادث مورد واکاوی قرار گیرند، جنبههای دیگری عیان خواهد شد که این گزارش در پی چنین مهمی بود.
