قیمت نفت پس از جهش شدید در معاملات روز دوشنبه، بخشی از رشد خود را از دست داد و به محدوده نزدیک به ۱۰۰ دلار در هر بشکه بازگشت، چراکه انتشار گزارشی درباره احتمال آزادسازی هماهنگ ذخایر نفتی توسط اقتصادهای بزرگ جهان تا حدی از التهاب بازاری که تحت تأثیر جنگ خاورمیانه قرار گرفته، کاست.
براساس گزارشی از بلومبرگ، در معاملات روز جاری، نفت برنت با وجود عقبنشینی از اوجهای اولیه، همچنان حدود 17 درصد رشد داشت و در نزدیکی 108 دلار در هر بشکه معامله شد. این در حالی است که قیمت آن در ابتدای جلسه معاملاتی تا ۱۱۹٫۵۰ دلار نیز صعود کرده بود. قراردادهای آتی نفت آمریکا (WTI) هم پس از جهش اولیه کمی کاهش یافتند.
روزنامه فایننشال تایمز گزارش داد که وزای دارایی گروه هفت (G7) قرار است روز دوشنبه درباره آزادسازی مشترک نفت از ذخایز استراتژیک گفتوگو کنند؛ اقدامی که احتمال دارد با هماهنگی آژانس بینالمللی انرژی (IEA) انجام شود.
بر اساس این گزارش، سه کشور از اعضای گروه هفت از جمله ایالات متحده از این طرح حمایت کردهاند. برخی مقامهای آمریکایی معتقدند آزادسازی 300 تا 400 میلیون بشکه نفت میتواند مناسب باشد؛ رقمی که معادل حدود 30 درصد از مجموع 1.2 میلیارد بشکه ذخایر استراتژیک این کشورهاست.
تشدید جنگ و نگرانی از بحران تورمی
بازار انرژی در حالی دچار نوسان شدید شده است که درگیریها در خاورمیانه نشانهای از فروکش کردن ندارد. بیش از یک هفته از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران گذشته و ادامه تنشها نگرانیها درباره افزایش تورم جهانی را تشدید کرده است.
یکی از مهمترین عوامل افزایش قیمتها، توقف تردد نفت کشها از تنگه هرمز است؛ گذرگاهی باریک که بهطور معمول حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند. علاوه بر این، حملات به زیرساختهای انرژی در منطقه نیز عرضه نفت و گاز را با تهدید جدی مواجه کرده است.
کاهش تولید در کشورهای منطقه
در واکنش به اختلال در صادرات نفت از طریق تنگه هرمز، برخی تولیدکنندگان خاورمیانه نیز مجبور به کاهش تولید شدهاند. کویت و امارات متحده عربی تولید خود را کاهش دادهاند، زیرا به دلیل بسته شدن مسیر صادرات، ذخایر نفتی آنها به سرعت در حال پر شدن است. عراق نیز از هفته گذشته بخشی از تولید خود را متوقف کرده است.
واکنش ترامپ به جهش قیمت نفت
دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا نیز به افزایش قیمت نفت واکنش نشان داد. او در پیامی در شبکه اجتماعی Truth Social نوشت: نوسانات کوتاهمدت قیمت نفت «بهای بسیار کوچکی» برای آمریکا، جهان و برقراری صلح است. ترامپ همچنین پیشبینی کرد که پس از پایان برنامه هستهای ایران قیمت نفت به سرعت کاهش خواهد یافت.
احتمال تداوم اختلال در عرضه
با اینحال، برخی تحلیلگران معتقدند بازار در حال بازنگری در برآوردهای اولیه خود از مدت زمان بحران است. وارن پترسون، رئیس استراتژی کالاها در بانک ING، میگوید: «بازار ابتدا امیدوار بود اختلال عرضه کوتاهمدت باشد، اما اکنون بهنظر میرسد با بحرانی طولانیتر مواجه هستیم. تا زمانی که نفت از تنگه هرمز عبور نکند، قیمتها تنها میتوانند بالاتر بروند.»
گسترش دامنه درگیریها
درگیریهای منطقهای ابعاد گستردهتری پیدا کرده و بیش از دوازده کشور به نوعی درگیر بحران شدهاند. ترامپ نیز اعلام کرده که آمریکا ممکن است اهداف جدیدی در داخل ایران را مورد حمله قرار دهد؛ اظهاراتی که پس از تأکید رئیسجمهور ایران، مسعود پزشکیان، بر ادامه مقاومت مطرح شد.
در تحولی دیگر، خبرگزاری فارس گزارش داد که پسر آیتالله علی خامنهای به عنوان رهبر جدید ایران معرفی شده و سپاه پاسداران نیز از او اعلام تبعیت کرده است.
در همین حال، وزارت خارجه آمریکا به کارکنان و دیپلماتهای خود در عربستان سعودی دستور داده به دلیل خطرات امنیتی این کشور را ترک کنند.
تهدید زیرساختهای انرژی
آخر هفته گذشته نیز نگرانیها درباره امنیت تأسیسات نفتی منطقه افزایش یافت. عربستان اعلام کرد پهپادهایی را که به سمت میدان نفتی شیبه با ظرفیت یک میلیون بشکه در روز در حرکت بودند رهگیری و منهدم کرده است.
هفته گذشته نیز این کشور مجبور شد عملیات در پالایشگاه راس تنوره — بزرگترین پالایشگاه عربستان — را متوقف کند. ریاض در حال بررسی انتقال نفت برای صادرات از بنادر دریای سرخ است تا وابستگی به مسیر هرمز را کاهش دهد.
احتمال کاهش چندمیلیونی تولید
تحلیلگران جیپی مورگان در یادداشتی هشدار دادهاند که با ادامه محدودیتها و پر شدن مخازن ذخیرهسازی، کاهش تولید نفت در خاورمیانه ممکن است تا پایان هفته آینده به بیش از 4 میلیون بشکه در روز برسد.
خاورمیانه حدود یکسوم تولید جهانی نفت را در اختیار دارد و هرگونه اختلال گسترده در این منطقه میتواند بازار جهانی انرژی را به شدت تحت فشار قرار دهد. به گفته هریس خورشید، مدیر سرمایهگذاری شرکت Karobaar Capital در شیکاگو: «در حال حاضر بزرگترین نگرانی بازار همچنان اختلال در عبور نفت از تنگه هرمز است. توقف تولید اهمیت دارد، اما نگرانی اصلی این است که نفت تولیدشده اصلاً نتواند به بازار برسد.»
موج گرانی در بازار انرژی
افزایش قیمت نفت به سرعت به سایر بازارهای انرژی نیز سرایت کرده است. قیمت فرآوردههایی مانند گازوئیل رشد قابل توجهی داشته و برخی دولتها برای کنترل بازار وارد عمل شدهاند. دولت چین به پالایشگاههای بزرگ این کشور دستور داده صادرات بنزین و گازوئلی را متوقف کنند.کره جنوبی نیز در حال بررسی اعمال سقف قیمتی برای نفت برای نخستین بار در ۳۰ سال گذشته است.
در آمریکا نیز قیمت بنزین در پمپبنزینها به بالاترین سطح از آگوست 2024 رسیده؛ موضوعی که میتواند چالش سیاسی بزرگی برای دولت ترامپ و حزب او در انتخابات میاندورهای اواخر سال ایجاد کند.
در اروپا نیز کیر استارمر، نخستوزیر بریتانیااحتمال مداخله دولت برای کمک به خانوارها در برابر افزایش قبوض انرژی را مطرح کرده است.
نشانههای کمبود عرضه در بازار
ساختار بازار نفت نیز از کمبود عرضه کوتاهمدت حکایت دارد. فاصله قیمتی میان دو قرارداد نزدیک نفت برنت، شاخصی که به آن اسپرد پرامپت گفته میشود، به 6.89 دلار در هر بشکه افزایش یافته است.
این وضعیت که به آن بکواردیشن (Backwardation) گفته میشود، نشان میدهد معاملهگران حاضرند برای تحویل فوری نفت بیشتر از قراردادهای آینده پرداخت کنند؛ نشانهای از کمبود عرضه در بازار فیزیکی.
برای مقایسه، این فاصله قیمتی تنها یک ماه پیش حدود 62 سنت بود.
