به گزارش اکوایران، به نظر میرسد مقامات آمریکایی در مورد امکان بسته شدن تنگه هرمز در صورت وقوع جنگ دچار اشتباه محاسباتی شدهاند.
یک تصور اشتباه
به نوشته والاستریت ژورنال، در حالی که پیش از آغاز جنگ، ژنرال دن کِین، رئیس ستاد مشترک ارتش ایالات متحده، به رئیسجمهور این کشور هشدار داده بود که حملهٔ آمریکا ممکن است جمهوری اسلامی ایران را به بستن تنگهٔ هرمز وادارد، ترامپ، هنگام بررسی سناریوهای موجود، به تیم کاخ سفید خود گفته که تهران احتمالاً پیش از بستن تنگه هرمز که حیاتیترین مسیر کشتیرانی جهان است، عقبنشینی خواهد کرد.
به گفته منابع آگاه، کِین در چند جلسهٔ توجیهی گفته مقامهای آمریکایی مدتها بر این باور بودند که ایران از مین، پهپاد و موشک برای بستن این شاهراه حیاتی جهانی استفاده خواهد کرد. در واقع، ترامپ برای اقدام، این خطر را پذیرفت و با آگاهی نسبت به آن پیش رفت و یکی از مهمترین تصمیمهای سیاست خارجی دو دورهٔ ریاستجمهوریاش را اتخاذ کرد. او به تیم خود گفت تهران پیش از آنکه دست به بستن تنگه بزند، کوتاه خواهد آمد و حتی اگر چنین کند، ارتش آمریکا توان مقابله با آن را دارد.
ابزار قدرتمند در دستان تهران
اکنون، دو هفته پس از آغاز جنگ، ایران عقب ننشسته و تنگهٔ هرمز به ابزاری قدرتمند در دستان تهران تبدیل شده است. ایران عبور کشتیهای نفتکش را از تنگه منع کرده و به کشتیهای باری حمله شده است؛ اقدامی که موجب جهش قیمت نفت و بروز شوک انرژی در سراسر جهان شده است.
نیروهای آمریکایی در حال اقدام متقابلند. اما هزینهٔ این جنگ سنگین بوده است. عملیات نظامی آمریکا هر هفته میلیاردها دلار هزینه دارد. افزون بر آن، خطر گسترش جنگ و طولانی شدن آن اقتصاد آمریکا را تهدید میکند و نگرانیهایی از رکود تورمی، یعنی ترکیب رشدِ راکد و تورم بالا، برانگیخته است.
به دنبال راه خروج؟
بنا بر گفتهٔ مقامهای دولتی و افراد مطلع، در پسِ تصمیم ترامپ برای جنگ، اعتماد عمیق او به توان ارتش آمریکا برای دستیابی به پیروزی سریع و قاطع نهفته بود، اعتماد رئیسجمهور به ژنرال کِین پس از حملات آمریکا به تأسیسات هستهای ایران در سال گذشته و عملیات بازداشت رهبر ونزوئلا، نیکولاس مادورو، تقویت شد.
کاخ سفید اعلام کرد ترامپ از خطرات آغاز جنگ آگاه بود اما مصمم بود تهدید امنیت ملی را از میان بردارد. پیش از صدور مجوز عملیات، او و مشاورانش گزینههایی برای اجبار به بازگشایی تنگه و استفاده از نیروی دریایی آمریکا برای اسکورت نفتکشها در مسیر بررسی کردند.
اکنون که تنگه تقریباً بسته است، پنتاگون نگران است هر ناو آمریکایی که نفتکشها را اسکورت کند به هدفی تبدیل شود؛ مگر اینکه آمریکا شناورهای ایرانی و سامانههای دفاع ساحلی از جمله پهپادها و موشکها را نابود کند.
انسداد احتمالی تنگه یکی از سناریوهایی بود که کِین و دیگر مشاوران پیش از آغاز جنگ برای ترامپ ترسیم کردند. کِین همچنین ابراز اطمینان کرده بود که ارتش آمریکا قادر است نیروی دریایی و زرادخانهٔ موشکی ایران را فلج و توان هستهای را بیشتر کاهش دهد. کِین به رئیسجمهور «طیفی کامل از گزینههای نظامی همراه با بررسی دقیق پیامدها و خطرات هر گزینه» ارائه داد.
برخی از مشاوران بیرونی ترامپ از او خواستهاند راه خروجی بیابد، اما رئیسجمهور فعلاً قصد پایان فوری جنگ را ندارد و به گفتهٔ دستیارانش تصمیم دارد حملات علیه نیروهای نظامی و نیابتی ایران را ادامه دهد. این موضع با سخنان چهارشنبه ترامپ در کنتاکی که گفت مأموریت تقریباً به پایان رسیده، تضاد دارد.
مقامهای ارتش آمریکا اما گفتهاند احتمالاً درگیری چند هفته دیگر ادامه خواهد یافت. ترامپ جمعه شب اعلام کرد نیروهای آمریکایی اهداف نظامی در جزیرهٔ خارک ایران را بمباران کردند تا تهران را به بازگشایی تنگه وادار کنند. خارک محل صادرات ۹۰٪ نفت خام ایران است، اما این حمله زیرساختهای نفتی را «به دلایل انسانی» دستنخورده باقی گذاشت. او در شبکههای اجتماعی نوشت: «اگر ایران یا هر طرف دیگری در عبور آزاد و امن کشتیها از تنگهٔ هرمز اخلال کند، تصمیمم را فوراً بازنگری خواهم کرد.»
حلقهٔ کوچک تصمیمگیران
منتقدان رئیسجمهور میگویند انسداد تنگه و بحران اقتصادی ناشی از آن نتیجهٔ نبودِ برنامهریزی و بررسی دقیق در هفتههای پیش از جنگ است. سناتور کریس مورفی از کنتیکت گفت: «آنها هیچ طرحی برای برخورد با بحران تنگه نداشتند. اینکه این افراد پیشاپیش برنامه نداشتند و حتی یک هفته پس از آغاز جنگ هنوز طرحی نداشتند، واقعاً تکاندهنده بود.» وزیر دفاع پیت هگست جمعه گفت اقدام ایران در بستن تنگه نشانهٔ «ناامیدی محض» است و افزود: «ما با آن مقابله کردهایم و جای نگرانی نیست».
معمولاً آمادگی برای جنگ شامل هفتهها یا ماهها جلسات محرمانه، اسناد مکتوب، طرح دیدگاههای مخالف از سوی دیپلماتها و مأموران اطلاعاتی، و نشستهای شورای امنیت ملی با حضور اعضای کابینه برای اتخاذ تصمیمی آگاهانه است. اما این بار فقط حلقهای کوچک در جریان آمادگی برای حمله به ایران بود؛ از جمله معاون رئیسجمهور جی.دی. ونس، وزیر خارجه مارکو روبیو و وزیر دفاع هگست.
این محدود بودن دایرهٔ مشاوران، حجم اطلاعات و تنوع دیدگاهها در اختیار رئیسجمهور آمریکا را کاهش داد، در حالیکه او باید جوانب و پیامدهای مختلف حمله را دقیقا بررسی میکرد. مقامهای دولت آمریکا گفتهاند این تصمیم عمدی بود تا بتوان سریعتر به تحولات واکنش نشان داد، مشابه نحوهٔ تصمیمگیری ترامپ در حملات به سه سایت هستهای ایران در ماه ژوئن. دلیل دیگر این محدودیت، جلوگیری از درز اطلاعات بود. اما پرسشهایی بیپاسخ ماند؛ از جمله چگونگی تخلیهٔ شهروندان آمریکایی در صورت تشدید درگیری یا تضمین اینکه رهبر بعدی ایران با واشنگتن روابط دوستانه داشته باشد.
برخی از دستیاران ارشد و دیپلماتهای مسئول امور خاورمیانه تقریباً از برنامهٔ حمله هیچ اطلاعی نداشتند؛ آنان خبر آغاز بمباران را از شبکههای اجتماعی و رسانهها دریافت کردند.
اختلالات زودگذر؟
با وجود آنکه اکثریت آمریکاییها در نظرسنجیها مخالف جنگاند، ترامپ و مشاورانش تلاش کردهاند مردم را متقاعد کنند که درگیری مانند جنگهای بیپایان عراق و افغانستان طولانی نخواهد شد همان خط قرمزی که برای بسیاری از قانونگذاران و پایگاه رأی حامیان «ماگا» وجود دارد.
آنها تأکید میکنند که اختلالات در بازار انرژی زودگذر است. کاخ سفید و پنتاگون کارزار تبلیغاتی گستردهای حول «ناتوانیناپذیری آمریکا» آغاز کردهاند؛ بازتابی از باور ترامپ به اینکه برتری نظامی کشورش میتواند هرگونه واکنش ایران را تحمل و شکست دهد. حسابهای رسمی دولت ویدیوهای سبکپردازیشده از حملات منتشر کردهاند که در برخی موارد با صحنههایی از فیلمها یا بازیهای ویدئویی آمیخته شده است.
در همین حال، تیم ترامپ در جلسات خصوصی میکوشد رئیسجمهور آمریکا را قانع کند که محافظهکاران از او رویگردان نشدهاند. آنها طی روزهای اخیر دادههای نظرسنجی به او ارائه کردهاند که نشان میدهد جنگ میان هوادارانش محبوب است. برخی از متحدان ترامپ که به عملیات بدبین شدهاند، پشت صحنه هماهنگ میکنند تا در شبکههایی مانند فاکسنیوز ظاهر شوند و با لحنی محتاطانه دربارهٔ تداوم درگیری هشدار دهند.
لانهٔ زنبورها
رئیسجمهور آمریکا و برخی مشاورانش از گستردگی واکنش ایران شامل پرتاب موشک و پهپاد به کشورهای منطقه از آذربایجان تا عمان شگفتزده شدند.
به گفتهٔ دیپلماتها، متحدان آمریکا در خلیج فارس در خفا از واشنگتن سخت خشمگیناند؛ آنها دولت ترامپ را مقصر میدانند که جنگی را آغاز کرده که کشورهایشان را در معرض خطر قرار داده و تصویر آنها را بهعنوان مراکز لوکس و امن تجارت در منطقه خدشهدار کرده است.
شهروندان آمریکایی نیز در معرض خطر قرار گرفتهاند. وزارت خارجه تا پیش از آغاز جنگ هیچ هشدار یا برنامهای برای خروج اتباع یا تخلیه سفارتخانهها صادر نکرد؛ و هنگامی که جنگ آغاز شد، فضای هوایی تجاری بسته شد و دهها هزار آمریکایی در خاورمیانه گرفتار شدند و دیپلماتهای برخی سفارتخانهها در معرض تهدید قرار گرفتند.
در داخل آمریکا، نوسان شدید قیمت نفت و بازار انرژی به بزرگترین آزادسازی ذخایر جهانی نفت انجامیده است، اقدامی که خشم شرکتهای نفتی را که خواهان ثبات قیمتاند برانگیخته است.
با افزایش قیمت نفت و سقوط بازار سهام، مقامهای کاخ سفید این هفته راهبرد تبلیغاتی تازهای ارائه کردهاند: جنگ بهزودی پایان مییابد زمانی که اهداف نظامی تکمیل شود. دولت امیدوار است این پیام بازارها را آرام کند. ترامپ این هفته به خبرنگاران گفت جنگ «خیلی زود» تمام خواهد شد. او افزود فقط چند هدف باقی مانده است و جمعه گفت هنگامی جنگ را پایان خواهد داد که «در وجودش احساس کند زمانش رسیده است.»
اما مقامهای آمریکایی در محافل خصوصی میگویند فعلاً هیچ برنامهای برای خروج نیروها وجود ندارد؛ تفنگداران دریایی و ناوهای بیشتری در راه منطقهاند و احتمالاً نبرد هفتهها یا حتی بیشتر ادامه خواهد داشت.
