به گزارش اکوایران، حملههای فزاینده به زیرساخت نفتی و گازی در خلیج فارس، درحال وارد ساختن جنگ ایالات متحد و اسرائیل با ایران به فاز تازۀ خطرناکی است که تأمین انرژی در سطح جهانی را با خطر تشدید بحران روبهرو میکند.
حمله به نگین صنعت انرژی ایران
به نوشته والاستریت ژورنال، اسرائیل روز چهارشنبه به نگین صنعت انرژی ایران حمله کرد؛ میدان عظیم گازی پارس جنوبی که ایران در آن با قطر سهیم است و با اختلاف بزرگترین میدان گازی در جهان به شمار میآید. ایران به تلافی دو حمله انجام داد: یکی به یک مرکز اصلی گاز قطر درست در سوی دیگر خلیج فارس؛ و دیگری رگبار موشکی به ریاض، پایتخت عربستان سعودی، که بقایای آن در نزدیکی یک پالایشگاه فرود آمدند.
اسرائیل و ایران پیش از این نیز در طول تقریباً سههفتهای که از جنگ میگذرد به تأسیسات انرژی ضربه زده بودند، اما حملات روز چهارشنبه برخی از مهمترین مراکز جهان را هدف قرار داد و این احتمال را مطرح کرد که حملات متقابل (tit-for-tat) علیه تأسیسات نفت و گاز در پیش باشد. درحالحاضر، این درگیری عملاً تنگه هرمز را بسته است؛ تنگهای راهبردی میان خلیج فارس و جهان بیرون که در شرایط عادی حدود ۲۰ درصد از عرضۀ جهانی نفت و گاز طبیعی مایع را حمل میکند.
فشار برای بازگشایی تنگه؟
به ادعای افراد آگاه، حملۀ اسرائیل با هدف ضربه وارد کردن به یک منبع مهم درآمد ایران بوده است. مقامات آمریکایی و اسرائیلی روز چهارشنبه گفتند که ایالات متحد که پیشتر مدعی بود تا حملات به زیرساختهای انرژی ایران را محدود سازد، از این طرح مطلع شده و مشکلی با آن نداشته است. مقامات آمریکایی گفتند که دونالد ترامپ، رئیسجمهور، با این حمله موافقت کرد تا ایران را برای بازگشایی تنگه هرمز زیر فشار قرار دهد. این مقامات گفتند که ترامپ معتقد است تهران پیام را دریافت کرده است و میخواهد از حملات بیشتر به زیرساختهای انرژی ایران خودداری کند.
چهارشنبه شب، ترامپ منکر این شد که ایالات متحد از پیش در مورد حمله اسرائیل به پارس جنوبی مطلع بوده است. ترامپ ادعا کرد: «ایالات متحد از این حملۀ بهخصوص» به پارس جنوبی «چیزی نمیدانست.» او در شبکههای اجتماعی، با اشاره به حملات تلافیجویانۀ ایران به مرکز گاز طبیعی مایع قطر که یک بار در روز چهارشنبه و بار دیگر در صبح روز پنجشنبه به وقت محلی هدف قرار گرفت، گفت: «شوربختانه ایران از این موضوع یا هیچیک از حقایق مرتبط با حمله به پارس جنوبی آگاه نبود و به بخشی از تأسیسات گاز طبیعی مایع قطر به ناحق و ناعادلانه حمله کرد.» او افزود: «دیگر هیچ حملهای توسط اسرائیل انجام نخواهد شد.»
رئیسجمهور آمریکا در ادامه ادعا کرد که اگر ایران دوباره به مرکز گازی قطر حمله کند، آمریکا «کل میدان گازی پارس جنوبی را با قدرتی که ایران هرگز ندیده یا شاهد آن نبوده است، به شدت منفجر خواهد کرد.»
ریسک بالا
حملۀ روز چهارشنبه تأسیساتی را هدف قرار داد که گاز خارج شده از این میدان را پالایش میکردند. خبرگزاری فارس از انفجار در چندین واحد این مجموعه خبر داد.
حملۀ موشکی بعدی ایران در روز چهارشنبه به رأس لفان، جایی که قطر تأسیسات گاز پمپاژ شده از سوی خود در این میدان عظیم را دارد، خسارات گستردهای بر جای گذاشت و پس از رهگیری چهار موشک و عبور یکی از آنها از خط دفاع، آتشسوزی ایجاد گردید. قطر یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع در جهان است؛ مادهای که حالت بهشدت سرد شدۀ آن قابلیت حمل در سرتاسر جهان را دارد. قطر این حمله را بهعنوان یک تشدید خطرناک و تهدیدی مستقیم برای امنیت ملی خود محکوم کرد.
شاخص آتی نفت خام برنت به نزدیکی ۱۱۰ دلار در هر بشکه رسید و قیمت گاز اروپا در ساعات پس از این خبر ۶ درصد افزایش یافت. معاملهگران ریسک این واقعیت را که ایران ممکن است به حملات به زیرساختهای انرژی خلیج فارس ادامه دهد و بحران عرضهای را که قبلاً میلیونها بشکه نفت را از عرضه جهانی خارج کرده است، تشدید کند، محاسبه میکردند. نیال کراسبی از شرکت اطلاعات بازارِ اسپارتا کامودیتیز مستقر در ژنو در این رابطه گفت: «این رویداد درها را برای حملات زیرساختی بیشتر در منطقه میگشاید.»
باز شدن راه برای حملات دیگر به زیرساختهای منطقه
به گفته نیل کراسبی از شرکت اطلاعات بازار اسپارتا کامودیتیز مستقر در ژنو: «این [حمله] راه را برای حملات بیشتر به زیرساختها در منطقه باز میکند.»
سپاه پاسداران روز چهارشنبه اعلام کرد که پالایشگاهها، تأسیسات پتروشیمی و میادین گازی در عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر پس از حمله اسرائیل به پارس جنوبی به اهداف مستقیم و مشروع تبدیل شدهاند. مقامات نفتی خلیج فارس گفتند که اپراتورها تخلیه سایتهای موجود در فهرست و همچنین سایر تأسیسات انرژی در منطقه را به عنوان یک اقدام احتیاطی آغاز کردهاند.
به گفته مارتین سینیور، رئیس قیمتگذاری LNG در آرگوس مدیا، حمله به این تأسیسات «سطح جدیدی از تأثیر انرژی ناشی از این جنگ را فراتر از بسته شدن تنگه هرمز ایجاد خواهد کرد، زیرا زمان تعمیر تأسیسات پس از آسیب میتواند بیشتر از جنگ طول بکشد.»
خشم خلیج فارس
به گفته مقامات آگاه، دولتهای عربی از حمله اسرائیل و عدم موفقیت ایالات متحده در جلوگیری از آن خشمگین بودند. آنها گفتند که آنها به شدت با دولت ترامپ لابی کرده بودند تا حملات ایالات متحده و اسرائیل به زیرساختهای انرژی ایران را متوقف کند و اکنون احساس میکنند که هدفی به آنها تحمیل شده است. ماجد الانصاری، مشاور نخست وزیر قطر، در رسانههای اجتماعی گفت: «هدف قرار دادن تأسیسات مرتبط با میدان پارس جنوبی ایران، که امتداد میدان شمالی قطر است، توسط اسرائیل، گامی خطرناک و غیرمسئولانه در بحبوحه تشدید تنشهای نظامی فعلی در منطقه است.» امارات متحده عربی هم اعلام کرد که هدف قرار دادن این میدان، تهدیدی برای امنیت انرژی جهانی است.
پیش از این، قیمت انرژی، پس از آنکه ایران تنگه هرمز را برای اعمال فشار بر ایالات متحده و اسرائیل برای پایان دادن به جنگ بست، رو به افزایش بود. ایران همچنین به تأسیسات کلیدی انرژی در سراسر خلیج فارس حمله کرده و در مواردی چندین تأسیسات، از جمله رأس لفان قطر، را مجبور به تعطیلی کرده است.
کشورهای خلیج فارس بارها به ایالات متحده در مورد خطر تشدید تنش بیشتر در صنعتی که برای معیشت آنها و اقتصاد جهانی حیاتی است، هشدار دادهاند. نگرانیهای آنها در اوایل ماه مارس به شدت افزایش یافت، زمانی که اسرائیل اهداف خود را به هدف قرار دادن انبارهای سوخت و پالایشگاهها در تهران گسترش داد. مقامات آمریکایی در آن زمان ادعا کردند ایالات متحده به اسرائیل گفته که از این حملات راضی نیست و به متحد خود گفته که آنها را تکرار نکند، مگر اینکه واشنگتن موافقت کند.
افزایش نگرانیها در منطقه و عدم نفوذ بر ترامپ
در طول آخر هفته، ایالات متحده به جزیره خارک، محل ترمینال اصلی صادرات نفت ایران، حمله کرد. در حالی که ادعا شده این حمله بر اهداف نظامی متمرکز بود و از حمله به زیرساختهای انرژی خودداری میکرد، نگرانیهای خلیج فارس را بیشتر برانگیخت.
حمله روز چهارشنبه بسیار نگرانکنندهتر بود. حملات به انبارهای سوخت در پایتخت، توزیع محلی در داخل ایران را مختل کرد. حمله به پارس جنوبی مستقیماً یک منبع اصلی تولید گاز را درگیر کرد. ایران پس از حمله، عرضه گاز به عراق را قطع کرد و عرضه به ترکیه میتواند در معرض خطر باشد.
متحدان عرب آمریکا اکنون از این بابت خشمگین هستند که به نظر نمیرسد با وجود سرمایهگذاریهای سنگین زمانی و مالی، هیچ نفوذی بر دولت ترامپ داشته باشند. به گفته سینیور تأسیسات پارس جنوبی روزانه ۷۳۰ میلیون متر مکعب گاز تولید میکرد که فاصله چندانی با میانگین تقاضای روزانه اتحادیه اروپا ندارد. گاز تولید شده در این تأسیسات عمدتاً به مصرفکنندگان داخلی ایران مانند ژنراتورهای برق و تولیدکنندگان کود شیمیایی تأمین میشود.
به گفته تام مرزک-منسر از شرکت مشاوره انرژی وود مکنز، کاهش صادرات گاز به ترکیه میتواند باعث شود کمبود عرضه به بازارهای جهانی سرایت کند. اگر این جریان متوقف شود، ترکیه ممکن است مجبور شود با خرید گاز بیشتر از روسیه یا پیشنهاد خرید محمولههای گاز طبیعی مایع، آن را جایگزین کند.
کشورهای خلیج فارس در حال حاضر با ادامه جنگ در هفته سوم خود، با تعطیلی بیسابقه تولید مواجه هستند. جیپیمورگان انتظار دارد کاهش عرضه نفت و فرآوردههای نفتی تا پایان هفته به ۱۲ میلیون بشکه در روز برسد که بیش از ۱۰ درصد از تقاضای روزانه جهانی است. به گفته ناتاشا کانوا، تحلیلگر جیپیمورگان: «در محیطی که عرضه جهانی تقریباً ۷ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است، تنها راه برای ایجاد تعادل مجدد در بازار، کاهش قابل توجه مصرف است.»
