به گزارش اکوایران، مردم ایران در سالی که گذشت با واژه جدیدی آشنا شدند؛ «روز صفر آبی» هشداری بود که در توصیف وضعیت بحرانیِ آب به کار رفت. «سی ان ان» در گزارشی به وضعیت بحران آب در پایتخت پرداخت و به نقل از مدیر مؤسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه ملل متحد، درباره رسیدن به روز صفر آبی در ایران ظرف چند هفته هشدار داد. این در حالی بود که از نخستین روزهای سال هم، هشدار کم آبی از سوی مسئولان اعلام میشد و وضعیت سدها حکایت از روزهای سختی در بهار و تابستان میداد.
منهای بهار
فیروز قاسم زاده، سخنگوی صنعت آب کشور، با هشدار نسبت به تشدید بحران کمآبی در کشور اعلام کرد که ایران وارد پنجمین سال پیاپی خشکسالی را تجربه میکند و ذخایر سدها کاهشی است. نخستین هفته سال 1404، با یک کاهش چشمگیر در ورودی آب به مخازن سدها مواجه شد (31- درصد) و این ورودی منفی در هفتههای پس از آن نیز تثبیت شد. (هفته دوم فروردین -37 درصد، هفته سوم فروردین -35 درصد).
باران، در بهار سالی که گذشت در محدوده کمتر از حد نرمال بارید و ذخایر سدها نیز نرمال نشد. دما همچون معمول نبود و بهاری گرمتر از حد معمول تجربه شد؛ براساس اعلام سازمان هواشناسی میانگین دمای ایران در فصل بهار۰.۲ (دو دهم) درجه سلسیوس گرمتر از شرایط نرمال این فصل بود.
در پایان فصل بهار، ورودی سدهای کشور منفی باقی ماند ( ورودی سدهای کشور در پایان خرداد ماه -41 درصد نسبت به سال پیش از آن کاهش داشت)، بارندگیها 38درصد کاهش پیدا کرد و کشور بدون بارندگی مناسب فصل بارش را به پایان رساند.
بحرانِ روز صفر آبی در تابستان
کم آبی و کم بارشی در تابستان نیز ادامه یافت و تشدید شد و این مساله منجر به جیره بندی آب در برخی مناطق کشور و از جمله تهران شد. به گفته هاشم امینی، مدیر عامل شرکت و آب و فاضلاب کشور، پیوستگی کاهش بارش و خشکسالی هم بر سفرههای آب زیرزمینی و هم سفرههای آب سطحی اثر گذاشت و از همین روی تعداد شهرهای دارای تنش آبی را افزایش داد. 52 شهر از 29 استان کشور، یعنی تقریبا نیمی از جمعیت شهری ایران در معرض چالش ناپایداری تامین آب شرب قرار گرفتند. عددی که در پایان سال به 57 شهر رسید.
به گفته امینی، در برخی استانها به دلیل نداشتن سامانه انتقال و تصفیهخانه یا شرایط آب زیرزمینی به صورت نقطهای چالشهایی برای تامین آب شرب ایجاد شد. در برخی از مناطق تهران هم قطعیهای شبانه آب اعمال شد و کامیونهای تامین آب شرب در طول روز در نقاط مختلف سطح شهر مستقر شدند تا بخشی از کمبود آب را جبران کنند.
وضعیت نگران کننده سدهای کشور، به ویژه سدهایی که آب شرب تهران را تامین میکردند، برای نخستین بار شهروندان را با اصطلاح «حجم مرده سدها» آشنا کرد. در پایان تابستان تنها 34 درصد از ظرفیت سدها پر بود، بارندگی ها نسبت به مدت مشابه سالهای پیش از آن کاهش 40 درصدی داشت و گرمای هوا تا 2 درجه بیش از حد نرمال گزارش شد. به گفته عیسی بزرگ زاده، سخنگوی صنعت آب کشور، تنش آبی در کشور در این فصل به مرحله بحران رسید. به همین دلیل هم او به شهروندان توصیه کرد از ابزارهای کاهنده برای کنترل ورودی شیرآب و کاهش مصرف استفاده کنند.
پاییز دیرتر از همیشه رسید
فصل پاییز و انتظار بارندگی در آغاز فصل جدید بارش، امید به خروج از بحران را پررنگ کرد، اما پاییز دیرتر از راه رسید. علت را پدیدهای به نام «مونسون» و همچنین تداوم «لانینا»ی ضعیف اعلام کردند که منجر به بارشهای کمتر از نرمال در ایران و خاورمیانه میشود.
ماه نخستِ پاییز رکورد کم بارشی را یکبار دیگر جابجا کرد؛ در پایان مهر ماه، در 21 استان کشور هیچ بارشی ثبت نشد و 7 استان نیز بارش حداقلی داشتند. رشد منفی ورودی سدها در مهرماه هم ادامه داشت و اعداد حاکی از کاهش 39 درصدی ورودی سدها نسبت به مدت مشابه سال گذشته بود.
در آبان ماه، سهم 25 درصدی بارش پاییز از کل سال همچنان محقق نشد و نگرانی از روز صفر آبی تشدید شد. حسین ظفری، سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور در نیمههای آبان اعلام کرد: «امسال از نظر میزان بارش، یکی از سالهای کمبارش در نیمقرن گذشته بوده و در مقایسه پنجاه سال اخیر جزو سالهای بیسابقه از نظر کاهش بارندگی است.» عملیات بارورسازی ابرها نیز از اواخر آبان ماه آغاز شد؛ عملیاتی که بر سر اثرگذاری آن اختلاف نظرهای گستردهای میان مسئولان وجود داشت، با این حال تا پایان سال ۵۶ سورتی پرواز با هواپیما و پهپاد برای بارورسازی ابرها انجام گرفت.
نخستین بارشهای گسترده پاییزی کشور در نهایت، در هفته پایانی آبان ماه به کشور رسید. تهران در پایان آبان ماه تنها چهار دهم میلی متر بارندگی داشت که یک صدم بارش های نرمال بود و نسبت به مدت مشابه سال پیش از آن افت 99 درصدی داشت.
با این حال بنابر اعلام مرکز ملی پیشبینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوای سازمان هواشناسی کشور، سامانههای بارشی که از نیمه آذر وارد کشور شدند، آغازگر فصل پاییز و زمستان هستند و برای تامین کامل منابع آب کافی نیستند. بارش های پاییز، شرایط سدها را اندکی جابجا کرد و در ظرفیت سدها در پایان این فصل نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش 19 درصدی داشت.
بارشهای زمستان هم کافی نبود
در فصل زمستان با وجود آنکه بارندگیها به وضعیت نرمال نزدیک شدند، اما حجم بارندگیها به میزانی نبود که کم بارشی سه فصل گذشته را جبران کند. بارش های زمستان در اکثر نقاط کشور نزدیک به نرمال بود و حتی در برخی از نقاط همچون نیمه شمالی کشور، به ویژه سواحل دریای خزر و استان اردبیل، بارشها بیش از نرمال بود. به گفته عباس علی آبادی، وزیر نیرو با بارندگی های زمستان، برخی استانها در وضعیت نرمال قرار گرفتند، اما برخی استان ها همچون اصفهان و تهران نیازمند اقدامات گسترده و فوری هستند. تهران تنش آبی مطلق را تجربه کرد و در بهمن ماه تمامی سدهای تهران به حجم مرده آب رسیدند.
با وجود آنکه زمستان 1404 با بارشهای نزدیک به نرمال به پایان رسید، اما باید منتظر ماند و دید که آیا سایه خشکسالی از سر ایران در سال جدید کم میشود یا نه؟
