ادعای وال‌استریت ژورنال؛ ترامپ آماده رها کردن تنگه هرمز می‌شود/ خلیج فارس آتش جنگ را شعله‌ورتر می‌کند؟

به گزارش اکوایران به نقل از وال استریت ژورنال، دونالد ترامپ به دستیارانش گفته که حتی اگر تنگه هرمز تا حد زیادی بسته باقی بماند، مایل است به جنگ پایان دهد. مقامات دولت ایالات متحد اعلام کردند که بازگشایی این آبراه مستلزم طولانی‌تر شدن مأموریت نظامی خواهد بود.

از سوی دیگر اما رسانه  آسوشیتد پرس، در یادداشتی مدعی است که متحدان خلیج فارسِ ایالات متحد، به رهبری عربستان سعودی و امارات متحد عربی، دونالد ترامپ را ترغیب می‌کنند که به ادامه جنگ بپردازد. 

اهداف متناقض؛ پایان کارزار در هر شرایطی؟

وال استریت ژورنال به نقل از مقامات رسمی می‌گوید که ترامپ به دستیاران خود گفته حاضر است کارزار نظامی ایالات متحد علیه ایران را پایان دهد، ولو اینکه تنگه هرمز همچنان عمدتاً بسته بماند؛ امری که احتمالاً کنترل سفت‌وسخت تهران بر این گذرگاه را تداوم می‌بخشد و عملیات پیچیده بازگشایی آن را به زمان دیگری موکول می‌کند.

در روزهای اخیر، ترامپ و مشاورانش برآورد کرده‌اند که مأموریت باز کردن این گلوگاه می‌تواند درگیری را فراتر از بازه زمانی چهار تا شش هفته‌ای مدنظر او بکشاند. بر اساس این گزارش، او تصمیم گرفته که آمریکا باید به اهداف اصلی خود بر اهداف نیروی دریایی و ذخایر موشکی متمرکز و هم‌زمان با کاهش درگیری‌های فعلی، از طریق دیپلماتیک تهران را برای ازسرگیری جریان آزاد تجارت تحت فشار قرار دهد. به گفته مقامات، اگر این رویکرد شکست بخورد، واشینگتن از متحدان خود در اروپا و خلیج فارس خواهد خواست که رهبری بازگشایی تنگه را بر عهده بگیرند. آن‌ها افزودند گزینه‌های نظامی دیگری نیز وجود دارد، اما در حال حاضر اولویت فوری ترامپ نیستند.

ترامپ در طول ماه گذشته در اظهارات عمومی خود دیدگاه‌های متفاوتی را درباره نحوه مدیریت تنگه ارائه داده که بخشی از الگوی کلی ارائه اهداف متناقض درباره جنگ است. او گاهی تهدید کرده در صورت باز نشدن این آبراه تا موعد مشخص، زیرساخت‌های انرژی غیرنظامی را بمباران خواهد کرد. او در موارد دیگر اهمیت تنگه برای ایالات متحد را کم‌اهمیت جلوه داده و گفته که بسته شدن آن مشکلی است که دیگر کشورها باید حل کنند.

پیامدهای اقتصادی وضعیت کنونی تنگه

هرچه تنگه بیشتر بسته بماند، تأثیر منفی آن بر اقتصاد جهانی بیشتر می‌شود و قیمت سوخت افزایش می‌یابد. کشورهای متعددی، از جمله متحدان آمریکا، از کاهش عرضه انرژی که پیش‌تر به‌آسانی از این گلوگاه عبور می‌کرد، آسیب دیده‌اند. صنایعی که به موادی مانند کود برای تولید غذا یا هلیوم برای ساخت تراشه‌های رایانه‌ای وابسته‌اند، با کمبود روبه‌رو شده‌اند.

تحلیلگران می‌گویند بدون بازگشت سریع رفت‌وآمد ایمن، مادامی‌که آمریکا و شرکایش یا به توافقی برسند یا به‌زور متوسل شوند، تهران همچنان تجارت جهانی را تهدید خواهد کرد.

به گفته سوزان مالونی، کارشناس ایران و معاون مؤسسه بروکینگز در واشینگتن، پایان دادن به عملیات نظامی پیش از بازگشایی تنگه را «باورنکردنی و غیرمسئولانه» توصیف کرد. مالونی گفت آمریکا و اسرائیل این جنگ را با هم آغاز کرده‌اند و نمی‌توانند از پیامدهای آن شانه خالی کنند. او افزود: «بازارهای انرژی ذاتاً جهانی هستند و هیچ راهی برای مصون نگه داشتن ایالات متحد از آسیب اقتصادی که هم‌اکنون در حال وقوع است و در صورت ادامه بسته بودن تنگه به‌طور تصاعدی بدتر خواهد شد، وجود ندارد».

بی‌عملی ترامپ: ناتوانی از عمل یا بازی با کارت تنگه؟

تمایل ترامپ برای پایان سریع جنگ با برخی اقدامات دیگر او در تضاد است. آخر هفته گذشته، ناو یو‌اس‌اس تریپولی و یگان سی‌ویکم اعزامی تفنگداران دریایی وارد منطقه شدند. همچنین، ترامپ دستور اعزام نیروهایی از لشکر ۸۲ هوابرد را داده و در حال بررسی اعزام ۱۰ هزار نیروی زمینی دیگر به خاورمیانه است. روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داده است که او از جنگ به‌عنوان «یک گردش» و «اقامتی دلپذیر» یاد کرده، درحالی‌که هم‌زمان در حال بررسی مأموریتی پیچیده و پرخطر برای تصرف اورانیوم  است.

روز دوشنبه، کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، به خبرنگاران گفت که آمریکا در حال «کار برای» بازگشت عملیات عادی در تنگه است، اما آن را در میان اهداف اصلی نظامی، از جمله نیروی دریایی، موشک‌ها، صنعت دفاعی و توانایی هسته‌ای، قرار نداد.

مارکو روبیو نیز روز دوشنبه در گفت‌وگو با الجزیره گفت که کارزار کنونی برای دستیابی به اهداف نظامی آمریکا ظرف چند هفته به پایان خواهد رسید. او گفت: «سپس با مسئله تنگه هرمز روبه‌رو خواهیم شد و تصمیم‌گیری با ایران خواهد بود»، و افزود: «یا ائتلافی از کشورها از سرتاسر جهان و منطقه، با مشارکت ایالات متحد، به هر شکل ممکن اطمینان حاصل خواهد کرد که این تنگه باز بماند.»

گفته شده دولت ترامپ از ابتدا احتمال این را که ایران پس از نخستین حملات تنگه را ببندد، در نظر گرفته بود؛ اما با عملی شدن این تهدید، عبور و مرور از تنگه به شدت کاهش یافت. مقامات ارشد درحالی‌که فشارها بر واشینگتن برای حل این وضعیت افزایش می‌یافت، بارها این مسئله را کم‌اهمیت جلوه دادند. پیت هگست، وزیر دفاع، در ۱۳ مارس گفت که این موضوع «مسئله‌ای است که در حال رسیدگی به آن هستیم و جای نگرانی ندارد.»

ترامپ برای دور زدن این مشکل به‌طور فزاینده‌ای از شرکت‌های کشتیرانی خواست ریسک گذر از این آبراه را بپذیرند. وقتی این روش مؤثر واقع نشد، به تهدید مستقیم تهران روی آورد. هفته گذشته او اجازه گذر برخی کشتی‌ها از سوی ایران را نشانه‌ای از امتیازدهی تلقی کرد و دور جدیدی از دیپلماسی را آغاز نمود. بااین‌حال، پس از آنکه روز دوشنبه در شبکه‌های اجتماعی ادعا ایران اکنون توسط «منطقی‌تر» اداره می‌شود، تهدید کرد که در صورت باز نشدن فوری تنگه، نیروگاه‌های برق و تأسیسات نفتی، شامل جزیره خارک، را هدف قرار خواهد داد.

خودش خوب می‌شود؟

با وجود تهدیدها برای بازگشایی تنگه، ترامپ و تیمش معتقدند این آبراه برای کشورهای اروپا، خاورمیانه و آسیا اهمیت بیشتری نسبت به آمریکا دارد و برای نیازهای انرژی این کشور حیاتی نیست. مقامات ارشد واشینگتن هفته‌هاست از متحدان می‌خواهند برای مذاکرات یا عملیات تضمین گذر امن حدود یک‌پنجم نفت و گاز جهان از این تنگه برنامه‌ریزی کنند.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، پیشنهاد داد که آمریکا یا یک گروه چندملیتی می‌تواند نفتکش‌ها را اسکورت کند، اما سخنان او نشان‌دهنده فوریت برای بازگشایی فوری تنگه نبود. بسنت گفت: «بازار به‌خوبی تأمین شده و با توافق‌های موردی کشورها با ایران، روزبه‌روز کشتی‌های بیشتری گذر می‌کنند. اما در طول زمان، آمریکا کنترل تنگه را بازپس خواهد گرفت.»

این ماه، نزدیک به ۴۰ کشور شامل بریتانیا، فرانسه و کانادا آمادگی خود را برای کمک به تضمین گذر امن از تنگه اعلام کردند.

کنترل ایران بر تنگه باعث شد قیمت نفت آمریکا روز دوشنبه برای نخستین بار از سال ۲۰۲۲ به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه برسد و برخی تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند در صورت تداوم اختلال، این رقم ممکن است تا ۲۰۰ دلار افزایش یابد.

خشم کشورهای کرانه جنوبی خلیج فارس

درعین‌حال، به گفته آسوشیتد پرس،  مقام‌هایی از عربستان سعودی، امارات متحد عربی، کویت و بحرین در گفت‌وگوهای خصوصی اعلام کرده‌اند که نمی‌خواهند عملیات نظامی پایان یابد، مگر اینکه دگرگونی چشمگیری ایجاد شود. فشار کشورهای خلیج فارس در حالی صورت می‌گیرد که ترامپ میان ادعای آمادگی ایران برای حل‌وفصل مناقشه و تهدید به تشدید بیشتر جنگ در صورت عدم دستیابی سریع به توافق، در نوسان است.

ترامپ همزمان در تلاش است تا هواداری عمومی در داخل کشور را برای جنگی که بیش از ۳۰۰۰ کشته در سرتاسر خاورمیانه برجای گذاشته و اقتصاد جهانی را متزلزل کرده، جلب کند. بااین‌حال، رهبر ایالات متحد به‌طور فزاینده‌ای مطمئن به نظر می‌رسد که حمایت کامل مهم‌ترین متحدان خاورمیانه‌ای خود را دارد — از جمله برخی که پیش از جنگ نسبت به یک کارزار نظامی جدید مردد بودند.

ترامپ شامگاه یکشنبه در هواپیمای ایر فورس وان، در مسیر بازگشت از اقامتگاه خود در فلوریدا به واشنگتن ادعا کرد: «سعودی به‌شدت در حال مقابله است. قطر در حال مقابله است. امارات در حال مقابله است. کویت در حال مقابله است. بحرین در حال مقابله است. همه آنها در حال مقابله هستند.» کشورهای خلیج فارس میزبان نیروها و پایگاه‌های آمریکا هستند که این کشور از آنها حملاتی را علیه ایران انجام داده است، اما خود این کشورها مدعیند در حملات تهاجمی مشارکت نکرده‌اند.

پشتیبانی متفاوت متحدان خلیج فارس از جنگ

گزارش آسوشیتد پرس ادامه می‌دهد که درحالی‌که رهبران منطقه اکنون به‌طورکلی از تلاش‌های ایالات متحد پشتیبانی می‌کنند، یک دیپلمات خلیجی وجود برخی اختلافات را تشریح کرد و چنین گفت که سعودی و امارات متحد عربی پیشتاز درخواست‌ها برای افزایش فشار نظامی بر تهران هستند. این دیپلمات گفت امارات شاید تندروترین کشور خلیج فارس در این زمینه باشد و به‌شدت ترامپ را برای صدور دستور حمله زمینی تحت فشار قرار می‌دهد. کویت و بحرین نیز از این گزینه پشتیبانی می‌کنند.

امارات، که با بیش از ۲۳۰۰ حمله موشکی و پهپادی از سوی ایران مواجه شده، با طولانی شدن جنگ و تهدید تصویر این کشور به‌سان کانونی امن، پاک و ثروتمند برای بازرگانی و گردشگری در خاورمیانه به‌واسطه این حملات، بیش از پیش خشمگین شده است. عمان و قطر که به‌طور تاریخی نقش میانجی میان ایرانِ در انزوای درازمدتِ اقتصادی از یک طرف و غرب از طرف دیگر را ایفا کرده‌اند، از یک راه‌حل دیپلماتیک حمایت کرده‌اند.

دیپلمات مذکور گفت که دولت سعودی در گفت‌وگو با دولت آمریکا ادعا کرده که پایان دادن به جنگ در حال حاضر به «توافقی خوب» منجر نخواهد شد؛ توافقی که امنیت همسایگان عرب ایران را تضمین کند. سعودی‌ها می‌گویند که هر توافق نهایی باید شامل برنامه هسته‌ای، توانایی‌های موشک‌های بالستیک و حمایت از گروه‌های مقاومت باشد و همچنین تضمین کند که ایران در آینده نتواند تنگه هرمز را همان‌طور که در طول این درگیری انجام داده است، به‌طور مؤثر مسدود کند.

بااین‌حال، سعودی‌ها نسبت به این واقعیت حساس هستند که هرچه درگیری طولانی‌تر شود، فرصت بیشتری برای حمله به زیرساخت‌های انرژی این کشور فراهم می‌شود. یک مقام دولتی سعودی تأکید کرد که این پادشاهی در نهایت خواهان یک راه‌حل سیاسی برای بحران است، اما تمرکز فوری آن همچنان بر حفاظت از مردم و زیرساخت‌های حیاتی‌اش باقی می‌ماند.

وزیر خارجه ایران اوایل سه‌شنبه تاکید کرد که حملات تهران به کشورهای عرب خلیج فارس تنها نیروهای آمریکایی را هدف قرار می‌دهد، حتی پس از آنکه برخی حملات به اهداف غیرنظامی اصابت کرده‌اند. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در شبکه ایکس نوشت: «ایران به پادشاهی عربی سعودی احترام می‌گذارد و آن را کشوری برادر می‌داند»، و عکسی منتشر کرد که گفته می‌شود خسارت واردشده به یک هواپیمای آمریکایی در یک پایگاه هوایی سعودی را نشان می‌دهد. او افزود: «عملیات ما متوجه دشمنان متجاوز است که نه به عرب‌ها احترام می‌گذارند و نه به ایرانی‌ها و نمی‌توانند هیچ امنیتی فراهم کنند... وقت آن رسیده است که نیروهای آمریکایی اخراج شوند.»

ترامپ در روزهای اخیر تلاش کرده است تأکید کند که بیشتر کشورهای خلیج فارس در جریان پیشبرد جنگ توسط آمریکا، همگام با دولت او بوده‌اند و اشاره کرده که آنها در اوج بحران متحد شده‌اند. ترامپ همزمان از متحدان ناتو به‌دلیل عدم مشارکت در جنگ انتقاد می‌کند. او روز جمعه از بحرین، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحد عربی به‌دلیل نشان دادن «شجاعت» در جریان جنگ تمجید کرد. او در یک رویداد در شهر میامی که صندوق ثروت ملی سعودی از آن حمایت می‌کرد، به‌ویژه از ولیعهد سعودی تعریف کرد و او را «جنگجو» و «مردی فوق‌العاده» خواند.

آیا متحدین آمریکا در خلیج فارس وارد جنگ خواهند شد؟

ترامپ هنوز از کشورهای خلیج فارس نخواسته است که در عملیات تهاجمی مشارکت کنند. یکی از عوامل ممکن این است که دولت آمریکا محاسبه کرده باشد که افزودن نیروهای نظامی بیشتر به آسمان فراتر از نیروی هوایی اسرائیل، ارزش پیچیدگی‌های عملیات را ندارد.

در روزهای نخست درگیری درحالی‌که حمله هوایی ایران در جریان بود، سه جنگنده آمریکایی به اشتباه با آتش نیروهای کویتی سرنگون شدند. هر شش خدمه این جنگنده‌های اِف-15ای استرایک ایگل با موفقیت از هواپیما خارج شدند. همچنین شش نیروی آمریکایی در ۱۲ مارس زمانی کشته شدند که هواپیمای سوخت‌رسان کی.سی-130 آنها در غرب عراق سقوط کرد.

عامل دیگر این است که تنها امارات متحد عربی و بحرین در میان کشورهای خلیج فارس روابط دیپلماتیک رسمی با اسرائیل دارند و این موضوع لایه‌ای از پیچیدگی به محاسبات آنها اضافه می‌کند؛ این را یاسمین فاروق، مدیر پروژه خلیج فارس و شبه‌جزیره عربستان در گروه بین‌المللی بحران، بیان کرده است.

اما ایران هشدار داده است که اگر ترامپ تهدید خود برای حمله به نیروگاه‌های ایران را در صورت باز نکردن تنگه هرمز تا ۶ آوریل عملی کند، به زیرساخت‌های حیاتی همسایگان خود، از جمله تأسیسات نمک‌زدایی که برای تأمین آب آشامیدنی منطقه استفاده می‌شوند، حمله خواهد کرد.

فاروق گفت: «نبود هدف مشخص، نبود اعتماد به اینکه ایالات متحد به‌راستی تا پایان پیش خواهد رفت و کار را تمام خواهد کرد... باعث شده برخی از آنها مردد باشند.» او افزود: «اما اگر یک رویداد مهم یا تلفات گسترده‌ای در یکی از این کشورها رخ دهد، در آن صورت برای آنها موجه خواهد بود که به یک طرف درگیر تبدیل شوند.»