جنگ ترامپ جاه‌طلبی‌های هوش مصنوعی خلیج فارس را بر باد می‌دهد؟

به گزارش اکوایران، دونالد ترامپ بهار گذشته وارد خاورمیانه شد و معاملاتی انجام داد که کشورهای خلیج فارس را به رقابت جهانی برای هوش مصنوعی وارد می‌کرد. او در این سفر با هیئتی از مدیران عامل شرکت‌های بزرگ فناوری، از جمله سم آلتمن از اُپن اِی.آی گرفته تا اندی جسی از آمازون، همراه بود و در سخنرانی‌ای در ریاض به ستایش از منطقه‌ای پرداخت که «در حال ساخت آینده‌ای است که در آن خاورمیانه با تجارت تعریف می‌شود، نه با هرج‌ومرج.»

نه ماه بعد، درگیری با ایران به حملات پهپادی و موشکی علیه مراکز داده در امارات متحد عربی و بحرین انجامیده است؛ حملاتی که زیرساخت‌های حیاتی رایانش ابری (cloud infrastructure) را مختل کرد، برخی خدمات دیجیتال را از دسترس خارج ساخت و چشم‌انداز رئیس‌جمهور ایالات متحد، و همچنین جاه‌طلبی‌های هوش مصنوعی در منطقه خلیج فارس، را زیر سؤال برده است.

محاسبات در حال تغییر

به نوشته سی‌ان‌ان، کشورهایی از جمله امارات متحد عربی و عربستان سعودی به‌طور گسترده بر روی هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری کرده‌اند، تا اقتصادهای وابسته به نفت خود را متنوع و متحول کنند و غول‌های فناوری آمریکایی از قبیل آمازون، اُپن اِی.آی و مایکروسافت انرژی فراوان و ارزان و زمین‌های گسترده کشورهای خلیج فارس را برای توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی خود حیاتی می‌دانند.

بااین‌حال، تحلیلگران هشدار می‌دهند که یک جنگ طولانی می‌تواند این محاسبات را تغییر دهد.

به گفته پل میکس، رئیس بخش تحقیقات فناوری در بانک سرمایه‌گذاری فریدم کاپیتال مارکت: «اگر این وضعیت برای چند ماه ادامه پیدا کند، فکر می‌کنم باید کم‌وبیش همه‌چیز را دوباره ارزیابی کرد.»

طرحی برای دوران پس از نفت

عربستان سعودی، امارات متحد عربی، قطر و دیگر کشورها هوش مصنوعی را به‌عنوان یکی از ستون‌های اصلی استراتژی‌های اقتصادی پس از نفت خود در نظر گرفته‌اند و خود را به‌عنوان مدعیان ابرقدرتی در رقابت داغ جهانی معرفی می‌کنند.

این جاه‌طلبی‌ها آغاز به نتیجه دادن کرده‌اند. کشورهای کرانه جنوبی خلیج فارس با اختصاص ده‌ها میلیارد دلار به زیرساخت‌های هوش مصنوعی مانند مراکز داده و نیز مشارکت با شرکت‌های پیشرو جهانی فناوری، در رتبه‌بندی‌های مربوط به تأمین مالی و آمادگی پیشرفت چشمگیری داشته‌اند. در ماه اوت گذشته، شرکت تحقیقاتی و مشاوره‌ای گارتنر پیش‌بینی کرد که هزینه‌های فناوری کشورهای خاورمیانه در سال ۲۰۲۵ به ۱۵۵ میلیارد دلار خواهد رسید که ۹.۵ میلیارد دلار آن به سرمایه‌گذاری در مراکز داده اختصاص دارد؛ افزایشی نزدیک به ۷۰ درصد نسبت به سال گذشته.

آمازون، انویدیا و دیگر شرکت‌ها، به‌عنوان بخشی از توافق‌هایی که ترامپ سال گذشته به تحقق آنها کمک کرد، با استارتاپ هوش مصنوعی هیومن سعودی که از حمایت دولت برخوردار است، قراردادهای چند میلیارد دلاری برای ساخت «کارخانه‌های هوش مصنوعی» امضا کردند. در امارات متحد عربی نیز ترامپ توافقی را برای ساخت بزرگ‌ترین مجموعه مراکز داده خارج از خاک آمریکا در ابوظبی امضا کرد.

زیرساخت‌های هوش مصنوعی در معرض خطر

اما با شدت گرفتن جنگ، ایران تهدید کرده است که به «زیرساخت‌های فناوری دشمن» مرتبط با شرکت‌هایی از جمله آمازون، مایکروسافت، گوگل، اوراکل، انویدیا و پالانتیر حمله خواهد کرد. تهدیدها علیه زیرساخت‌های حیاتی، از تأسیسات نفتی گرفته تا کارخانه‌های نمک‌زدایی، می‌توانند بر مراکز داده که به انرژی و آب وابسته‌اند نیز تأثیر بگذارند.

به گفته جینجر مچت، استراتژیست ژئوپلیتیک در اندیشکده شورای آتلانتیک در واشنگتن: «جنگ باعث شده سرمایه‌گذاری در مراکز داده در وضعیت نامشخصی قرار بگیرد. حفاظت از مراکز داده تاکنون عمدتاً بر جلوگیری از حملات سایبری متمرکز بوده است، نه حملات فیزیکی پهپادی یا موشکی که به زیرساخت آسیب می‌زنند.»

هفته گذشته، پس از آنکه در اوایل همین ماه حملات پهپادی به دو مرکز داده آمازون در امارات و یکی دیگر در بحرین صورت گرفت ، این شرکت از اختلال در خدمات مرکز داده خود در بحرین به دلیل جنگ خبر داد. آمازون از اظهار نظر بیشتر درباره میزان خسارات فراتر از اطلاعیه‌های موجود در تارنمای خود، خودداری کرد.

افزون بر آموزش هوش مصنوعی، مراکز داده که شامل ابررایانه‌هایی هستند که به‌طور شبانه‌روزی فعالیت می‌کنند، زیرساخت خدمات دیجیتال را فراهم کرده و حجم عظیمی از داده‌ها را ذخیره می‌کنند. آسیب به تأسیسات آمازون در منطقه باعث اختلال در بسیاری از تارنماها و از کار افتادن برخی اپلیکیشن‌ها شده است. در حال حاضر، آمازون به مشتریان خود کمک کرده است تا با ادامه اختلالات، بارهای کاری خود را به مراکز داده در مناطق دیگر منتقل کنند. بااین‌وجود، امنیت فیزیکی این مجموعه‌ها تنها بخشی از خطر است. حملات به تأسیسات نمک‌زدایی که آب دریا را به آب آشامیدنی تبدیل می‌کنند و در خاورمیانه خشک حیاتی هستند، می‌تواند چالش‌های بیشتری برای این مراکز ایجاد کند، زیرا آنها برای خنک‌سازی به آب نیاز دارند.

مزیت‌های اساسی همچنان باقی است

بااین‌همه، تحلیلگران در صورت فروکش کردن درگیری طی چند هفته، همچنان به گونه‌ای محتاطانه خوش‌بین هستند. با توجه به نیاز عظیم به برق، انرژی بزرگ‌ترین گلوگاه در توسعه مراکز داده هوش مصنوعی بوده است، آنچنان‌که دسترسی و هزینه برق تا حد زیادی تعیین می‌کند که این تأسیسات کجا ساخته شوند.

به گفته مارک اینشتین، مدیر تحقیقات متمرکز بر هوش مصنوعی در شرکت کانترپوینت ریسرچ، اندوخته‌های عظیم نفت، منابع مالی گسترده و حمایت قوی دولت‌ها باعث شده‌اند کشورهای خلیج فارس از بسیاری جهات برای سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی «بی‌رقیب» باشند. او گفت: «آنها بسیار مصمم هستند که این روند ادامه پیدا کند. آینده هوش مصنوعی در این منطقه همچنان بسیار روشن است، اما ممکن است زمان‌بندی‌ها تحت تأثیر قرار گرفته باشد.»

بسته شدن مؤثر تنگه هرمز، که مطابق اظهارات آژانس بین‌المللی انرژی مسیر انتقال حدود ۲۰ درصد از مصرف نفت خام جهان است، می‌تواند به تلاش‌های منطقه برای گوناگونی‌بخشی اقتصادی فوریت بیشتری ببخشد.

اینشتین در این رابطه می‌گوید: «اگر چیزی باشد، این دولت‌ها ممکن است بگویند: “می‌دانید چیست؟ ما باید حتی سریع‌تر به سمت هوش مصنوعی و حوزه‌های دیگر حرکت کنیم، چون ببینید چه اتفاقی ممکن است بیفتد.”»

اثرات بلندمدت نامشخص

آمازون و مایکروسافت از اظهار نظر درباره اینکه آیا این درگیری بر برنامه‌های سرمایه‌گذاری آنها در منطقه تأثیر گذاشته یا نه، خودداری کردند. شبکه سی.اِن.اِن. همچنین برای دریافت نظر با گوگل و اوراکل که آنها نیز سرمایه‌گذاری‌های عمده‌ای در هوش مصنوعی در منطقه اعلام کرده‌اند، تماس گرفته است. اما مت گارمن، مدیرعامل بخش رایانش ابری آمازون که مراکز داده را اداره می‌کند، در مصاحبه‌ای پیشین در اوایل این ماه به سی.اِن.اِن. گفت که در بلندمدت نسبت به سرمایه‌گذاری در خاورمیانه «به اندازه همیشه خوش‌بین» است.

تحلیل‌گران می‌گویند درحالی‌که خطرات فیزیکی برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی نگران‌کننده است، پیامدهای اقتصادی جنگ تأثیر بزرگ‌تری بر هزینه‌های فناوری خواهد داشت. دیوید میلر، مدیر ارشد سرمایه‌گذاری و مدیر پرتفوی ارشد در کاتالیست فاند، گفت اگر فدرال رزرو آمریکا به دلیل افزایش تورم ناشی از جنگ از کاهش نرخ بهره خودداری کند، هزینه‌های تأمین مالی برای شرکت‌های فناوری ممکن است افزایش یابد.

اما همه چیز به مدت زمان درگیری بستگی دارد و به گفته دن آیوز، تحلیلگر شرکت وِدبوش سکیوریتی، غول‌های فناوری را در وضعیت انتظار و مشاهده قرار داده است. آیوز گفت: «اگر این وضعیت طولانی شود، آنها مجبور خواهند شد به نقطه شروع برگردند، برنامه‌ها را به تأخیر بیندازند و به کاهش سایر برنامه‌ها فکر کنند. چون این اصلاً در نقشه راه نبود.»