به گزارش اکونومیست، در روزهای اخیر، ژاپن و کرهجنوبی محدودیتها بر نیروگاههای قدیمی زغالسنگی را که در حال کنار گذاشته شدن بودند، با هدف حذف آلایندهترین سوخت فسیلی از سیستم انرژی، لغو کردهاند. بنگلادش نیز واردات زغالسنگ از اندونزی و آفریقای جنوبی و همچنین برق تولیدشده با زغالسنگ از هند را افزایش داده است. قیمت زغالسنگ صادراتی استرالیا، که شاخص اصلی جهانی محسوب میشود، از اواخر فوریه ۲۵ درصد افزایش یافته است. به نظر میرسد «سوخت سیاه»، دوباره مد شده است.
نفت، که یکششم تولید جهانی آن نیز پشت تنگه هرمز گرفتار شده، نسبت به قبل از جنگ ۵۰ درصد گرانتر شده است. قیمت LNG تقریباً دو برابر شده است. در بحران قبلی گاز، پس از حمله تمامعیار روسیه به اوکراین در اوایل ۲۰۲۲، شاخص زغالسنگ استرالیا دو و نیم برابر شد. واکنش نسبتاً محدود فعلی را میتوان با ساختار بازار زغالسنگ و ماهیت این شوک انرژی توضیح داد.
تنها ۱۷ درصد از زغالسنگ استخراجشده در جهان در سطح بینالمللی معامله میشود، در حالی که این رقم برای گاز طبیعی ۲۰ درصد و برای LNG تقریباً ۱۰۰ درصد است. در سال ۲۰۲۲، اروپا بیشترین آسیب را دید؛ منطقهای که واردات گاز روسیه (از طریق خط لوله) و زغالسنگ (از طریق راهآهن) را بهشدت کاهش داد. از آنجا که بسیاری از کشورهای اروپایی با رویکردهای زیستمحیطی، تقریباً استخراج زغالسنگ را متوقف کردهاند، در شرایط اضطراری ناچار به رجوع به بازار شدند. همچنین به دلیل نبود زیرساخت ریلی کافی، زغالسنگ روسیه بهراحتی به شرق منتقل نشد و کاهش عرضه از سوی سومین صادرکننده بزرگ جهان، باعث جهش شدید قیمتهای جهانی شد.
این بار، بحران انرژی بیش از همه آسیا را تحت تأثیر قرار داده است؛ جایی که بسیاری از واردکنندگان بزرگ انرژی، بهویژه چین و هند، همچنان حجم زیادی زغالسنگ استخراج و مصرف میکنند. تولید معادن آنها میتواند ظرف چند ماه برای جبران کمبود LNG افزایش یابد. همچنین بهدلیل گذار تدریجی به گاز پاکتر و انرژیهای تجدیدپذیر، ظرفیت زیادی از نیروگاههای زغالسنگی غیرفعال وجود دارد که میتوان بهسرعت دوباره آنها را وارد مدار کرد.
با این حال، اگر بحران انرژی ادامه پیدا کند، احتمالاً بازار زغالسنگ نیز داغتر خواهد شد. ژاپن، کرهجنوبی و تایوان ،که واردکنندگان بزرگ LNG و زغالسنگ هستند، در موقعیتی مشابه اروپا در چهار سال پیش قرار دارند. در ۲۴ مارس، وزیر انرژی فیلیپین، یکی دیگر از واردکنندگان بزرگ انرژی، اعلام کرد که این کشور قصد دارد وابستگی بیشتری به تولید برق از زغالسنگ داشته باشد. از زمان آغاز جنگ، قیمت زغالسنگ استرالیا، که بخش عمده آن به آسیا صادر میشود، سه برابر سریعتر از اروپا و پنج برابر سریعتر از آمریکا افزایش یافته است.
اگر LNG خلیجفارس بهزودی دوباره جریان پیدا نکند، قیمتها ممکن است در همهجا بیشتر افزایش یابد. به گفته مؤسسه آرگوس مدیا، عرضه قابل معامله در سطح جهانی همین حالا نیز محدود است. اندونزی، بزرگترین صادرکننده، برای حمایت از قیمتها سهمیههای تولید اعمال میکند (هرچند در ۲۵ مارس اعلام کرد ممکن است برای بهرهبرداری از افزایش تقاضا، این محدودیتها را کاهش دهد). در نهایت، انرژیهای تجدیدپذیر ارزان و پاک پیروز خواهند شد، زیرا کشورها بهدنبال مقاومسازی سبد انرژی خود در برابر بحرانها هستند. اما تا آن زمان، بهنظر میرسد زغالسنگ بیش از پیش خواهد سوخت.
