به گزارش اکوایران، سیونه روز از جنگ میان جمهوری اسلامی ایران با ایالات متحده آمریکا و اسرائیل میگذرد. جنگی که از 9 اسفندماه 1404 و با حملات هماهنگ واشنگتن و تلآویو به تهران آغاز شد و به سرعت ابعادی منطقهای پیدا کرد.
نیروهای مسلح جهوری اسلامی ایران در پاسخ به حملات دشمن، پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای عربی منطقه و همچنین مواضعی در سرزمینهای اشغالی را مورد هدف قرار داد. طولی نکشید که این جنگ به زیرساختهای پتروشیمی و صنعتی کشیده شد.
در میانه این جنگ، تلاشهایی از جانب برخی کشورهای منطقه و اروپایی، در راس آنها، پاکستان برای برقراری آتشبس میان دو طرف صورت گرفته است. در همین خصوص و برای ترسیم چشمانداز مشخصی از این جنگ، اکوایران با جاوید قربان اوغلی، دیپلمات پیشین و کارشناس مسائل بیناللمل گفتوگو کرده است.
هشدار قرباناوغلی: ادامه جنگ یعنی افزایش هزینه
قرباناوغلی در ارزیابی خود از شرایط جنگ و امکان پیشبینی آینده آن اعلام کرد که پیشبینی در عرصه سیاست امری دشوار است، اما برخی عوامل میتوانند در تحلیل روندها مؤثر باشند.
او نخستین عامل را وضعیت ایالات متحده آمریکا دانست و گفت: آمریکا، بهویژه در دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ، با چالشهای جدی مواجه است. از جمله این چالشها میتوان به تأثیرات جنگ بر اقتصاد جهانی، بازار انرژی و شرایط اروپا و سایر نقاط جهان اشاره کرد که همگی فشارهای قابلتوجهی بر آمریکا وارد کردهاند. به گفته او، این وضعیت موجب شده است که شرکتهای بزرگ و نخبگان اقتصادی نیز به انتقاد از شرایط موجود بپردازند.
او در ادامه به عامل دوم اشاره کرد و افزود: در داخل آمریکا، حتی در میان جمهوریخواهان، صداهای مخالفت با ادامه جنگ افزایش یافته و درخواستها برای پایان آن به شکل قابلتوجهی رشد کرده است. بر اساس نظرسنجیهای اخیر، نزدیک به ۷۶ درصد مردم آمریکا خواهان پایان جنگ هستند. این موضوع نیز از جمله مؤلفههایی است که میتواند بر روند تحولات تأثیرگذار باشد.
قرباناوغلی در عین حال تأکید کرد که دو عامل دیگر وجود دارد که تحلیل و پیشبینی را پیچیده میکند. نخست، شخصیت رئیسجمهوری آمریکا است که به گفته وی، در تاریخ این کشور کمسابقه است. او با توصیف این شخصیت بهعنوان فردی خودشیفته، غیرمتعارف در ادبیات سیاسی و دارای رفتارهای قلدرمآبانه، اظهار داشت که چنین ویژگیهایی میتواند بر روند جنگ و تصمیمگیریها اثرگذار باشد.
دیپلمات پیشین کشورمان افزود که در گذشته، حتی در جنگهای بزرگی مانند ویتنام یا جنگ جهانی دوم، تلاش میشد برخی اقدامات پنهان بماند، اما اکنون شاهد آن هستیم که برخی اقدامات بهصورت علنی و حتی با افتخار اعلام میشود.
عامل دوم از نگاه او، نقش بازیگران دیگر در جنگ است. قربان اوغلی تأکید کرد که این جنگ دارای سه ضلع ایران، آمریکا و رژیم اسرائیل است و در این میان، نقش بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل بسیار تعیینکننده است. او معتقد است که مدیریت جنگ بیش از آنکه در دست رئیسجمهور آمریکا باشد، در اختیار نتانیاهو قرار دارد؛ فردی که به گفته او، طی چهار دهه گذشته همواره به دنبال کشاندن ایران به جنگ بوده است.
این کارشناس مسائل بینالمللی در ادامه افزود که نتانیاهو در گذشته با محدودیتهایی از جمله کمبود امکانات و عدم همراهی رؤسای جمهور آمریکا مواجه بود، اما اکنون این موانع تا حد زیادی برطرف شده است. با این حال، قرباناوغلی تأکید کرد که نباید موضوع را صرفاً به افراد تقلیل داد، بلکه جریانهای سیاسی و لابیهای قدرتمند نیز در شکلگیری این وضعیت نقش دارند.
این دیپلمات پیشین در جمعبندی خود تصریح کرد که با وجود پیچیدگی شرایط، میتوان گفت ایران در این جنگ با وجود تحمل خسارات سنگین، از نظر تحقق اهداف جنگی در موقعیت قابل قبولی قرار دارد. به گفته او، آمریکا با هدف سرنگونی نظام ایران وارد این جنگ شد، اما به این هدف دست نیافته است. همچنین برآورد اولیه آمریکا درباره ناتوانی ایران در ادامه جنگ نیز نادرست از آب درآمده و ایران توانسته است بیش از 39 روز به مقاومت خود ادامه دهد.
او تأکید کرد که در جنگها، علاوه بر میزان خسارات، تحقق اهداف اهمیت بیشتری دارد و در این زمینه، ایران توانسته است موازنهای در جنگ ایجاد کند. با این حال، قرباناوغلی معتقد است که پایان هرچه سریعتر جنگ به نفع همه طرفها است و نباید فرصتهای دیپلماتیک از دست برود.
«نباید دیپلماسی را به تابو تبدیل کرد»
او با اشاره به ابتکار محمدجواد ظریف، وزیر پیشین امور خارجه، این اقدام را مسئولانه و مبتنی بر منافع ملی دانست و گفت: در شرایطی که ایران دست برتر یا حداقل توازن را در جنگ دارد، بهترین اقدام، حرکت به سمت راهکارهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ است. وی افزود که هدف اولیه آمریکا یعنی تسلیم ایران محقق نشده و نخواهد شد، اما باید به دنبال راهحلهایی برای پایان جنگ و آغاز بازسازی کشور بود.
قرباناوغلی همچنین تأکید کرد که نباید دیپلماسی را به تابو تبدیل کرد و افزود: ادامه جنگ با وجود تفاوتهای گسترده اقتصادی میان ایران و آمریکا، نمیتواند به پیروزی کامل منجر شود و اصرار بر آن صرفاً موجب افزایش خسارات خواهد شد.
او یکی از راهکارهای مهم را تلاش برای ایجاد فاصله میان آمریکا و اسرائیل دانست و گفت: اگرچه این دو بهطور کامل از یکدیگر جدا نیستند، اما اهداف متفاوتی دارند و میتوان با اقدامات دیپلماتیک، شکافهایی میان آنها ایجاد کرد.
در بخش دیگری از این گفتوگو، قرباناوغلی به موضوع میانجیگری کشورها، بهویژه پاکستان، اشاره کرد و گفت: باید از هر کشوری که برای پایان جنگ تلاش میکند، قدردانی کرد. با این حال، وی معتقد است که وزن سیاسی پاکستان بهتنهایی برای پیشبرد کامل این روند کافی نیست و لازم است کشورهایی با نفوذ بیشتر مانند چین، روسیه یا حتی برخی کشورهای اروپایی وارد این روند شوند تا بتوانند تضمینهای لازم را فراهم کنند.
دیپلمات پیشین کشورمان تأکید کرد که مهمترین مسئله در هر طرح آتشبس، ارائه تضمین برای عدم تکرار جنگ است و بدون چنین تضمینی، توافقها پایدار نخواهند بود. قرباناوغلی همچنین به تجربههای گذشته اشاره کرد و گفت که بیاعتمادی نسبت به تعهدات طرف مقابل، یکی از موانع جدی در مسیر توافق است.
او در ادامه به موضوع تنگه هرمز اشاره کرد و گفت که ایران تاکنون این مسیر را بهخوبی مدیریت کرده و اهرم قویای در این جنگ برای اوست. این دیپلمات پیشین افزود: برخلاف برخی ادعاها، جمهوری اسلامی ایران تنگه را مسدود نکرده است، بلکه تنها محدودیتهایی برای کشورهای متخاصم اعمال کرده است که از آن عبور نکنند.
قرباناوغلی در بخش پایانی سخنان خود، بر ضرورت استفاده از فرصتهای دیپلماتیک تأکید کرد و گفت: ایران باید دستاوردهای خود در این جنگ، از جمله حفظ توازن و مدیریت شرایط حساس، را در میز مذاکره به امتیاز تبدیل کند. وی هشدار داد که ادامه جنگ و تشدید آن، بهویژه با توجه به رویکردهای تهاجمی اسرائیل، میتواند فرصتهای صلح را از بین ببرد.
این کارشناس مسائل بینالملل در پایان با اشاره به تجربیات تاریخی، از جمله جنگ هشتساله ایران و عراق، به خصوص طولانی شدن جنگ پس از آزادسازی خرمشهر تأکید کرد که تأخیر در بهرهگیری از فرصتهای دیپلماتیک و طولانی کردن جنگ، میتواند هزینههای سنگینی به کشور تحمیل کند و افزود: در شرایط کنونی، بهترین راهبرد، حرکت همزمان در مسیر مقاومت و دیپلماسی برای پایان دادن به جنگ و کاهش خسارات است.
