پژوهشکده پولی و بانکی در جدیدترین گزارش خود به بررسی تورم هسته در آذر ۱۴۰۴ پرداخته است. این گزارش نشان میدهد با وجود نوسانات ماهانه در شاخص کل، فشارهای زیربنایی تورم همچنان قوی و رو به افزایش است. همچنین، این گزارش با بررسی سه شاخص مهم تورم هسته و مقایسه آنها با تورم کل، مشخص میکند که بخش قابل توجهی از افزایش قیمتها نه بخاطر شوکهای مقطعی، بلکه ناشی از عوامل پایدار و گسترده در سطح اقتصاد است و چشماندازی از کاهش تورم در ماههای آینده وجود ندارد.
بر اساس آمار بانک مرکزی، نرخ تورم نقطه به نقطه در آذر ماه ۱۴۰۴ به ۴۹.۸ درصد رسیده است. به عبارت دیگر، خانوارهای کشور برای تهیه یک سبد مشخص از کالا و خدمات در آذر ماه سال گذشته نسبت به آذر ۱۴۰۳ حدود ۵۰ درصد بیشتر هزینه کردهاند. بسیاری اوقات نرخ تورم اعلام شده تحت تأثیر نوسانات شدید قیمتی برخی گروههای کالایی و خدماتی قرار میگیرد. اقتصاددانان برای بررسی روند رشد قیمتها به دور از این نوسانات از مفهومی به نام «تورم هسته» استفاده میکنند.
تورم هسته چیست؟
تورم هسته یک روش متفاوت محاسبه تورم است که سعی میکند به جای نوسانات کوتاهمدت و شوکهای مقطعی، روند پایدار و زیربنایی افزایش قیمتها را نشان دهد. تورم هسته معمولا به سه روش محاسبه میشود. روش «میانه وزنی» تورم را بر اساس تورم کالایی محاسبه میکند که دقیقا در میانه وزن سبد مصرفی قرار دارد. در واقع، جهشهای شدید چند کالای خاص روی این شاخص اثر نمیگذارد و تصویر نسبتا پایداری از روند اصلی قیمتها ارائه میدهد.
روش «میانگین کوتاه شده» با حذف درصدی از اقلامی که بیشترین و کمترین تورم را دارند (مثلا ۲۰ درصد بالا و ۲۰ درصد پایین)، میانگینی از بقیه اقلام میگیرد تا اثر رفتارهای افراطی و مقطعی حذف شود و روند عمومی قیمتها روشنتر دیده شود. روش «حذفی» نیز با حذف کامل اقلام پرنوسان مانند خوراکیها و انرژی محاسبه میشود تا نوسانات شدید این گروهها، که معمولا ناشی از شوکهای کوتاهمدت عرضه هستند، تصویر کلی تورم را مخدوش نکنند.
گزارش پژوهشکده پولی و بانکی روند تورم کل و سه شاخص تورم هسته را از ابتدای سال ۱۴۰۱ تا آذر ۱۴۰۴ بررسی میکند. از سه نوع تورم هسته، فقط تورم هسته میانگین کوتاهشده نقطه به نقطه در تمام ماههای مورد بررسی مقدار کمتری نسبت به تورم کل نقطه به نقطه کل (روش مرسوم) داشته، اما تورم هسته حذفی و میانه وزنی در برخی ماهها از تورم کل نیز فراتر رفتهاند که نشاندهنده رفتار متفاوت بخشهای مختلف سبد مصرفی است. در آذر ۱۴۰۴، تورم نقطه به نقطه برابر با ۴۹.۸، تورم هسته حذفی برابر با ۳۸.۹، تورم هسته میانگین کوتاهشده برابر با ۳۷.۶ و تورم هسته میانه وزنی برابر با ۳۳.۳ درصد است.
در ماههای اخیر، هر چهار شاخص تورم از جمله سه شاخص هسته در مسیر صعودی حرکت کردهاند؛ بهویژه تورم کل و تورم هسته میانگین کوتاهشده که بیشترین افزایش سالانه را ثبت کردهاند. این مسئله نشان میدهد فشارهای تورمی نهتنها کاهش نیافته، بلکه در حال تشدید است. بررسی تاریخی شاخصها نیز نشان میدهد که در مقطعی طولانی، تورم هسته حذفی از تورم کل بالاتر بوده که میتواند ناشی از کنترلهای قیمتی بر گروه خوراکیها باشد و در سوی دیگر، همجهتی تورم هسته میانگین کوتاهشده با تورم کل بیانگر سرریز شدن شوکهای قیمتی به سایر بخشها و تبدیل آنها به تورم پایدار است.
به طور کلی، همحرکتی شاخصهای هسته با تورم کل و فاصله اندک میان آنها نشان میدهد که فشار تورمی در اقتصاد ایران گسترده، فراگیر و عمدتا ناشی از عوامل داخلی و ساختاری است، نه حاصل شوکهای مقطعی یا نوسانات محدود در چند گروه کالایی. این روند بیانگر آن است که مهار تورم نیازمند اقداماتی فراتر از کنترلهای مقطعی و تمرکز بر اقلام پرنوسان است.
