به گزارش اکوایران به نقل از خبرآنلاین، از پیروزی انقلاب اسلامی تازه چند ماه گذشته بود و با انتقال قدرت به انقلابیون، دستگاههای نظامی مثل ارتش و شهربانی آسیب دیده بودند. گروههایی که پیش از انقلاب مبارزه مسلحانه را دنبال میکردند وارد میدان شدند و هر یک در پادگان یا ساختمانهایی مستقر شده بودند که میتوان به گاردهای انقلاب (مستقر در پاسداران و همچنین جمشیدیه)، گارد دانشگاهها و سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی اشاره کرد.
گارد انقلاب خیابان پاسداران را دولت موقت مهدی بازرگان تشکیل داده بود. این گروه زیر نظر دولت موقت و ابراهیم یزدی بود. فرماندهی آن را علی دانشمنفرد بر عهده داشت و چهرههایی چون محسن سازگارا، ناصر آلادپوش، هاشم صباغیان و محمد غرضی در آن فعال بودند.
گارد انقلاب جمشیدیه نیز تحت سرپرستی عباس آقازمانی (ابوشریف) و حمایت آیتالله موسوی اردبیلی بود. این گارد از افرادی مثل جواد منصوری و ابراهیم حاجمحمدزاده تشکیل شده بود.
گارد دانشگاهها یا «پاسا» هم در خیابان ستارخان تهران مستقر شده بود و شهید محمد منتظری که سابقه جنگ چریکی در فلسطین داشت، آن را رهبری میکرد. این گروه ۵۰۰ نفره مورد حمایت شهید بهشتی بود و از افرادی مثل محسن آرمین و شهید کلاهدوز تشکیل شده بود. آنها حتی در اعتراض به عدم اجازه دولت بازرگان برای اعزام به لبنان، در فرودگاه تحصن کردند.
گروه مهم دیگری که در تشکیل سپاه نقش ایفا کرد، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی بود که خود از هفت گروه امت واحده، صف، فلاح، موحدین، منصورون، ابوذر و حدید تشکیل شده بود. این گروه مورد حمایت شهید مطهری بود و شهید محمد بروجردی سرپرستی آن را بر عهده داشت. سازمان مجاهدین انقلاب در ساختمان متعلق به تیمسار کیا در شریعتی مستقر شده بودند.
روایتهای متفاوت از ایده اولیه تأسیس سپاه
در خاطرات و گفتههای بسیاری از فعالان سیاسی و انقلابیون، فکر ایجاد یک بازوی نظامی برای حفاظت از انقلاب مورد توجه قرار گرفته است؛ البته در مورد اینکه چه کسی اولین پیشنهاد تشکیل سپاه را داده، اختلاف نظر وجود دارد. محسن رفیقدوست، وزیر سابق سپاه، ایده تشکیل سپاه را به شهید محمد منتظری منتسب میکند. رفیقدوست حتی میگوید که منتظری قبل از پیروزی انقلاب و پیش از آنکه امام وارد ایران شود، در فکر تشکیل یک نیروی مسلح بود.
جواد منصوری در کتاب تاریخ شفاهی تأسیس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گفته: «نقش رهبران و سران مبارزه در این میان بیشتر از همه خودنمایی میکند و از بین آنها باید از آیتالله سیدمحمد حسینی بهشتی نام برد که برای اولینبار طرح ایجاد یک نیروی نظامی را مطرح ساخت.»
سیدکاظم موسوی بجنوردی، رهبر و بنیانگذار حزب ملل اسلامی که حدود ۱۳ سال در زندانهای رژیم پهلوی بود نیز در خاطرات خود به رایزنی و ملاقات با دوستانش درباره ایجاد بازوی سیاسی و نظامی در روزهای اول انقلاب اشاره کرده است.
از سوی دیگر محمد توسلی، دبیر کل نهضت آزادی، روایت میکند که او پیشنهاددهنده تشکیل سپاه به مهدی بازرگان بوده و بازرگان هم این پیشنهاد را به امام خمینی (ره) منتقل کرده است؛ نهایتاً امام حکمی برای حجتالاسلام حسن لاهوتی صادر کردند و ابراهیم یزدی که معاون نخستوزیر بود، مأموریت یافت تا این نیرو را سامان دهد. به روایت محمد توسلی، او پیشنهاد نام «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» را مطرح کرد.
اما در روایت هاشمی رفسنجانی از نحوه تشکیل سپاه، اجماع گروهها و شخصیتهای مختلف بر سر تشکیل این نهاد نظامی دیده میشود.
روایت رفیق دوست از جلسه تشکیل سپاه
محسن رفیقدوست، وزیر سابق سپاه، در بخشی از خاطرات خود درباره تشکیل سپاه میگوید: «اوایل اسفند - احتمالاً ۹ اسفند - آیتالله بهشتی که برای دیدار حضرت امام به مدرسه علوی آمده بود مرا صدا زد و گفت: “حاج محسن، حضرت امام الان حکم تشکیل سپاه پاسداران را زیر نظر دولت موقت به آقای لاهوتی دادند، بهتر است شما هم در این سپاه باشی.” بلافاصله به محل جلسه در پادگان عباسآباد رفتم. وارد اتاق شدم. دیدم عدهای از آقایان از جمله دانشمنفرد آشتیانی، غلامعلی افروز، ابراهیم سنجقی، علیمحمد بشارتی، مرتضی الویری و چند نفر دیگر حضور دارند. آقای تهرانچی و آقای هاشم صباغیان هم از طرف دولت موقت آمده بودند. کاغذی برداشتم و روی آن نوشتم بسمالله الرحمن الرحیم - سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تشکیل شد: ۱. محسن رفیقدوست. بقیه هم اسمهایشان را نوشتند و سپاه پاسداران تشکیل شد. هفت نفر بهعنوان شورای فرماندهی انتخاب شدند. آقای دانش آشتیانی شد فرمانده سپاه، آقای غلامعلی افروز مسئول امور پرسنلی، آقای محمدعلی بشارتی مسئول اطلاعات، آقای الویری مسئول روابط عمومی و من هم مسئول تدارکات شدم.»
روند ادغام گروهها و تشکیل شورای فرماندهی
نمایندگان چهار گروه در ۱۸ فروردین ۱۳۵۸ میپذیرند که با یکدیگر ادغام شده و سازمانی منسجم و یکپارچه را به وجود بیاورند تا بهوسیله آن بتوان به اوضاع امنیتی کشور سر و سامانی داد. اما مسئله اصلی آن بود که جز گارد انقلاب که زیر نظر دولت موقت بود، گروههای دیگر میخواستند زیر نظر شورای انقلاب باشند. شورای فرماندهی ۱۲ نفرهای که در سپاه شکل گرفته بود، در دیداری با امام (ره) از ایشان خواستند که سپاه زیر نظر شورای انقلاب اداره شود. امام هم با این پیشنهاد موافقت کرده و دستور تشکیل یک سازمان منسجم را صادر کردند. هاشمی رفسنجانی نیز از طرف شورای انقلاب نماینده پیگیری کارهای سپاه شد.
هاشمی رفسنجانی نیز در مورد تأسیس سپاه روایت کرده است: «بحث تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، پیش از آنکه در زمره مباحث شورای انقلاب قرار گیرد، بهوسیله گرایشهای مختلف انقلابی مذهبی و غیرمذهبی و خارج از کنترل دولت موقت، جریان داشت و عملاً در حال شکلگیری بود و چند گروه از وفاداران به انقلاب پیشبینیهایی نیز کرده بودند. شورای انقلاب ساماندهی مسئله سپاه را به خاطر ارتباط خوبی که من از قبل از انقلاب و در جریان مبارزه با آنها داشتم، به من محول کرد و اولین بار من با اینها، در جمشیدآباد تهران جلسه گذاشتم و برای ساماندهی بهتر، توافقهایی کردیم و کمی بعد، تشکیل این نیروی مردمی، اعلام شد و بلافاصله فعالیت آن خصوصاً در جریان مقابله با گروههای سیاسی که نیروی خود را مسلح کرده بودند و نیز در مواجهه با مدعیان مسائل قومی، تجزیهطلبان و بالاخره آشوبگرانی که همچون قارچ از گوشه کنار سر برمیآوردند، برای انقلاب و نظام، ضرورت اجتنابناپذیر تلقی شد. حتی دولت موقت ـ که با فعالیت نهادهای انقلابی، سر سازگاری نداشت ـ با توجه به ضعف دستگاههای انقلابی موجود، بر ضرورت تأسیس و سازماندهی نیرویی تازه و قابل اعتماد، تأکید میورزید. البته برخی از اعضای دولت موقت و دوستانشان که معتقد بودند ما از اینگونه مسائل آگاهی نداریم، در یک مقطع پیش از این، خواستند به نیروهای اصیل انقلاب رودست بزنند، بنابراین، سپاهی را تشکیل دادند و اداره آن را به دست نیروهای مورد نظرشان سپردند؛ ما جلوی آن را بهسرعت گرفتیم و با جمع کردن گروههای متفرق، سپاه پاسداران را تشکیل دادیم. این کار با اشاره امام آغاز شد. بعد امام مرا مأمور کردند که آنها را سازماندهی کنم. بعد از من آیتالله خامنهای رفتند و به سازماندهی و اداره سپاه پرداختند.»
سرانجام همان گروه ۱۲ نفره، اساسنامه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در ۹ ماده و ۹ تبصره تهیه و تصویب میکند و به دنبال آن شورای انقلاب حکم اعضای شورای فرماندهی سپاه را ابلاغ و در تاریخ دوم اردیبهشت ۵۸ طی اطلاعیهای شروع به کار سپاه را اعلام میکند. سرانجام بیانیه اعلام موجودیت رسمی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در ۲ اردیبهشت ۵۸ صادر شد.
