به گزارش اکوایران، جنگ لفظی میان ترکیه و اسرائیل در هفتههای اخیر شدت گرفته و شکاف ژرفتری میان این دو بازیگر منطقهای را آشکار کرده است. میدل ایست آی گزارشی از مناسبات پرتنش ترکیه و اسرائیل ارائه داده است.
گفتارهای تحریکآمیز مقامات ترکیه و اسرائیل علیه یکدیگر
به نوشته میدل ایست آی، دور تازه تنشها زمانی آغاز شد که دادستانی کل استانبول علیه ۳۵ نفر، از جمله بنیامین ناتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بهدلیل حمله سال گذشته به ناوگان گلوبال سومود در آبهای بینالمللی اعلام جرم کرد. این اتهامات که خواستار احکام زندان طولانیمدت بودند، از سوی ناتانیاهو بهعنوان اقدامی تنشزا تلقی شدند.
نتانیاهو در سال انتخاباتی نیاز داشت از تصویر خود محافظت کند، بهویژه در شرایطی که آتشبس ایالات متحد با ایران محبوبیت او را در داخل کاهش داده بود. در نتیجه، نتانیاهو در واکنش، در شبکه اجتماعی ایکس، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، را به کشتار شهروندان خود — کردها — متهم کرد. برای نتانیاهو، انتقاد از اردوغان شاید اقدامی ضروری برای کسب امتیاز سیاسی و جذب رأیدهندگان مردد بود.
رئیسجمهور ترکیه، رجب طیب اردوغان، و نخستوزیر اسرائیل، بنیامین ناتانیاهو، در دیداری در نیویورک مورخ ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۳. (تصویر ارسالی/دفتر مطبوعاتی ریاستجمهوری ترکیه/AFP)
همزمان، نفتالی بنت، نخستوزیر پیشین اسرائیل، نیز وارد این مناقشه شد و موجی از اظهارات تحریکآمیز را علیه ترکیه مطرح کرد. بنت ترکیه را «ایران جدید» توصیف کرد و پیشتر نیز با اشاره به احتمال اقدام علیه آنکارا گفته بود: «بعد از ایران، بیکار نخواهیم نشست.»
این جنگ لفظی، فراتر از یک کشمکش کلامی ساده، نگرانیهایی را در رابطه با احتمال رویارویی واقعی میان دو بازیگر ایجاد کرده است. باید به یاد داشت که اختلافات جدی میان دو طرف پیشتر نیز وجود داشته است، از جمله بر سر جنگ اسرائیل در غزه، شکلگیری دولت جدید در سوریه و رقابتهای گستردهتر منطقهای — از جمله روابط رو به گسترش اسرائیل با یونان و قبرس. پس اگر ترکیه و اسرائیل گام شدیدی مانند قطع روابط دیپلماتیک بردارند و وارد تقابل شوند، چه خواهد شد؟
اهرمهای فشار آنکارا در برابر اسرائیل
نفت: بسیاری معتقدند ترکیه میتواند در صورت تهدید امنیت ملی خود، جریان نفت جمهوری آذربایجان از راه خط لوله باکو–تفلیس–جیهان را متوقف کند. گفته میشود این نفت بخش بزرگی از نیاز انرژی اسرائیل را تأمین میکند و تقریباً ۵۰ درصد مصرف نفت آن را پوشش میدهد.
علیرغم تحریم تجاری ترکیه علیه اسرائیل از مه ۲۰۲۴، این جریان همچنان ادامه داشته و گزارشها حاکی از آن است که با استفاده از روشهای پیچیده، از جمله ناوگان سایه، این صادرات حفظ شده است.
اگر ترکیه از نفوذ خود بر جمهوری آذربایجان بهره ببرد و جریان نفت را قطع کند، احتمالاً اختلال کوتاهمدتی ایجاد خواهد شد، اما مشخص نیست این وضعیت تا چه مدت ادامه یابد.
هماکنون، تحریم انرژی بینالمللی علیه اسرائیل وجود ندارد و این کشور میتواند نفت را از بازار جهانی خریداری کند. افزون بر این، مقامات اسرائیلی همواره تأکید کردهاند که خرید نفت از جمهوری آذربایجان به حفظ روابط راهبردی با باکو کمک میکند و جمهوری آذربایجان نیز به این همکاری پایبند است.
حریم هوایی: یکی دیگر از گزینههای تنبیهی این است که ترکیه حریم هوایی خود را به روی پروازهای غیرنظامی اسرائیل ببندد. این اقدام میتواند باعث افزایش قیمت بلیط برای خطوط هوایی اسرائیلی و بینالمللی شود. مسیرهای طولانیتر به معنای مصرف سوخت بیشتر، ساعات کاری بیشتر خدمه و اختلال در برنامه پروازها خواهد بود که در نهایت به افزایش قیمتها و کاهش سود شرکتهای هواپیمایی میانجامد.
ممکن است دسترسی به مقاصدی مانند روسیه و جمهوری آذربایجان پیچیدهتر شود، اما میتوان با پرواز بر فراز دریای سیاه این مشکل را تا حدی برطرف کرد. همچنین سایر پروازها میتوانند مسیرهای جایگزین اطراف ترکیه را انتخاب کنند. دسترسی اسرائیل به کریدورهای هوایی جایگزین، از جمله گذار از حریم هوایی سعودی و دیگر کشورهای منطقه که در سالهای اخیر بهتدریج گشوده شدهاند، پیامد راهبردی این اقدام را کاهش میدهد.
بازرگانی دوجانبه چه میشود؟
بازرگانی میان ترکیه و اسرائیل پس از تحریمها بهگونه سزاوار توجهی کاهش یافته است، اما برخی کالاهای ترکیهای همچنان از راه کشورهای ثالث به اسرائیل میرسند. گردشگران اسرائیلی نیز، با وجود رسیدن به دهها هزار نفر در سال ۲۰۲۵، آن اندازه زیاد نیستند که در صورت ممنوعیت سفر به ترکیه، ضربه بزرگی به اسرائیل وارد شود.
محدودیت اهرم ترکیه در برابر اسرائیل ناشی از نبود وابستگی متقابل واقعی میان دو طرف است. بازرگانی دوجانبه زمانی برای ترکیه بسیار سودآور بود، اما بخش زیادی از آن بهدلیل جنگ غزه متوقف شده است. یکی از منابع بالقوه اهرم فشار میتوانست پروژه خط لوله ایست مد باشد که قرار بود گاز اسرائیل و فلسطین را از راه ترکیه به اروپا منتقل کند، اما جنگ غزه عملاً این پروژه را متوقف کرده است.
فراتر از تقویت توان نظامی، سرمایهگذاری در صنایع دفاعی و افزایش بازدارندگی، به نظر میرسد آنکارا تلاش میکند رفتار اسرائیل را از راه نزدیکی بیشتر به کشورهای ناتو و همراستاسازی با قدرتهای منطقهای مانند پاکستان، سعودی و مصر تحت تأثیر قرار دهد.
ترکیه گویا باور دارد که روابط پیچیدهاش با اتحادیه اروپا، نقش مهمش در ساختار امنیتی اروپا، ارتباطات ویژهاش با روسیه و اوکراین، و روابط رو به گسترشش با آفریقا و آسیا، لایههای حفاظتی کافی برای جلوگیری از تشدید جدی تنشها فراهم میآورد. زمان همه چیز را نشان خواهد داد.
