به گزارش اکوایران، در حالیکه وارد روز نوزدهم آتشبس بین ایران و آمریکا میشویم؛ تنشهای ژئوپلیتیکی در منطقه خلیج فارس هنوز فروکش نکرده است و تنگه هرمز به یکی از حساسترین نقاط تقابل میان ایران و آمریکا تبدیل شده؛ گذرگاهی که نهتنها شریان حیاتی انتقال انرژی جهان محسوب میشود، بلکه اکنون به یک اهرم راهبردی در معادلات سیاسی و اقتصادی دو طرف بدل شده است.
در این میان همزمانی فشارهای اقتصادی، تحرکات نظامی و تلاشهای دیپلماتیک، شرایطی پیچیده و چندلایه را رقم زده که تحلیل آن بدون در نظر گرفتن نقش «تابآوری» بازیگران اصلی، ممکن نیست.
در چنین فضایی، برخی تحلیلگران از ورود تهران و واشنگتن به یک رقابت فشرده برای تحمیل اراده به طرف مقابل سخن میگویند؛ رقابتی که نه در میدان جنگ مستقیم، بلکه در حوزه اقتصاد، انرژی و زمان در جریان است. برآوردها نشان میدهد که نتیجه این کشمکش میتواند در کوتاهمدت، نهتنها بر سرنوشت روابط دو کشور، بلکه بر ثبات بازارهای جهانی و امنیت انرژی نیز اثرگذار باشد.
در همین چارچوب، محمدعلی وکیلی، نماینده ادوار مجلس در گفتوگو با اکوایران، با تشریح ابعاد این تقابل، از شکلگیری یک «مسابقه تابآوری» میان ایران و آمریکا سخن گفت؛ رقابتی که به باور او، در روزهای آینده میتواند جهتگیری تحولات را مشخص کند.
«وارد یک دوره دهروزه از مسابقه تابآوری شدهایم»
وکیلی در ابتدای این گفتوگو تأکید کرد که هر دو طرف در تلاشاند، صورت مسئله توافق را در ذهن طرف مقابل تغییر دهند. به گفته او، راهبرد مشترک ایران و آمریکا در شرایط فعلی، اتکا به تابآوری برای تغییر در معادلات طرف مقابل است.
او توضیح داد که ایران با تکیه بر تسلط خود بر تنگه هرمز، این تصور را دارد که میتواند اثرات جنگ را در اقتصاد جهانی بهگونهای برجسته کند که در مدت کوتاهی، بهویژه در یک بازه حدوداً دهروزه، موجب تزلزل در مواضع آمریکا شود.
به گفته این نماینده پیشین مجلس، چنین سناریویی دور از انتظار نیست. او با اشاره به دادهها و پیشبینیهای موجود، گفت: ممکن است در همین بازه زمانی کوتاه، بازار سوخت در اروپا با شوک مواجه شود و حتی صنعت هوایی این قاره بهطور جدی زمینگیر شود.
به گفته وکیلی، نشانههایی از این وضعیت هماکنون دیده میشود و احتمال تشدید آن در روزهای آینده وجود دارد. او تأکید کرد که این وضعیت تنها به صنعت هوایی محدود نمیشود و در سایر شاخصهای اقتصادی نیز میتوان انتظار اختلال و فشار را داشت؛ مسألهای که در نهایت فشار مضاعفی بر آمریکا وارد خواهد کرد.
در سوی مقابل، این فعال سیاسی به راهبرد آمریکا اشاره کرد و گفت: واشنگتن نیز بر این باور است که از طریق محاصره دریایی میتواند فشار اقتصادی بر ایران را افزایش دهد. او توضیح داد: آمریکاییها با این فرض که شرایط فعلی در ظاهر یک آتشبس محسوب میشود و در نتیجه از پاسخهای مستقیم موشکی ایران مصون هستند، تلاش میکنند در یک فضای نسبتاً «خاموش» فشار اقتصادی را تشدید کنند. به گفته او، آمریکا نیز گمان میکند که این فشارها میتواند در یک بازه زمانی کوتاه، حتی در حد یک روز، بر مواضع ایران تأثیر قابل توجهی بگذارد.
وکیلی با جمعبندی این شرایط گفت: «ما وارد یک دوره دهروزه از مسابقه تابآوری شدهایم.» به اعتقاد او، نتیجه این رقابت به این بستگی دارد که کدام طرف ظرفیت بیشتری برای تحمل فشارها داشته باشد. او اضافه کرد که برآورد بسیاری از کارشناسان در حال حاضر این است که تابآوری ایران بیشتر است.
این تحلیلگر سیاسی در ادامه به مقایسه اثرات اقدامات دو طرف پرداخت و تأکید کرد که اثرگذاری تنگه هرمز بر اقتصاد جهانی بهمراتب بیشتر از اثر محاصره بنادر ایران بر اقتصاد داخلی کشور است. به همین دلیل، به گفته او، «روی کاغذ» شانس تابآوری برای ایران بیشتر ارزیابی میشود.
با این حال، وکیلی معتقد است که این روند لزوماً به سمت جنگ حرکت نمیکند. او تصریح کرد: گمان من این نیست که به سمت جنگ میرویم. به اعتقاد او، در شرایط فعلی احتمال تداوم وضعیت «نه جنگ و نه صلح» بیش از سایر سناریوهاست.
او برآورد خود را اینگونه بیان کرد: ۷۰ درصد احتمال تداوم وضعیت فعلی، ۱۵ درصد احتمال وقوع جنگ و ۱۵ درصد احتمال دستیابی به توافق.
در بخش دیگری از این گفتوگو، وکیلی به تلاشهای دیپلماتیک وزارت امور خارجه اشاره کرد و گفت هدف این تلاشها، از جمله اقدامات وزیر امور خارجه، فعالسازی ظرفیتهای منطقهای برای پیشبرد مسیر دیپلماسی است. به گفته او، این تلاشها با هدف ایجاد فشار برای تحقق پیششرطهای ایران در مذاکرات دنبال میشود.
او توضیح داد که یکی از محورهای اصلی اختلاف، موضوع رفع محاصره دریایی است؛ اینکه آیا آمریکا زودتر به رفع محاصره بنادر ایران تن میدهد یا ایران حاضر میشود محدودیتهای مربوط به تنگه هرمز را کاهش دهد. وکیلی تأکید کرد که در نهایت، متغیر تعیینکننده در این معادله همان «تابآوری» است و اینکه کدام طرف زودتر عقبنشینی کند.
به گفته او، ایران شرط بازگشایی تنگه را بهعنوان یکی از اهرمهای خود مطرح کرده، در حالی که آمریکا نیز رفع محدودیتها را به تغییر رفتار ایران در این حوزه گره زده است. به همین دلیل، نتیجه این کشمکش در همین بازه زمانی کوتاه تا حد زیادی به میزان تابآوری هر یک از طرفین وابسته خواهد بود.
تنگه هرمز به مثابه کارت دیپلماتیک جدید ایران
در ادامه این گفتوگو، وکیلی به پرسشی درباره امکان استفاده از تنگه هرمز بهعنوان یک «کارت دیپلماتیک» پاسخ داد و گفت: تنگه هرمز بهصورت اتفاقی برای ایران نقشی فراتر از موضوع هستهای پیدا کرده است. او توضیح داد که این موقعیت، بهدلیل تأثیرگذاری گسترده آن بر معادلات اقتصاد جهانی، اهمیت ویژهای یافته است.
به گفته او، این ظرفیت همواره وجود داشته، اما ایران تاکنون بهصورت جدی از آن استفاده نکرده بود. اکنون اما شرایطی فراهم شده که این ظرفیت بالفعل شده و قدرت تأثیرگذاری آن در سطح منطقهای و جهانی آشکار شده است.
وکیلی در پایان تأکید کرد که این تحول میتواند بر رویکرد ایران در سایر پروندهها نیز اثر بگذارد. به اعتقاد او، ایران ممکن است در موضوع هستهای انعطاف بیشتری نشان دهد، اما به دلیل جایگاه و امتیازی که از موقعیت تنگه هرمز به دست آورده، حاضر نیست بهسادگی از این اهرم عبور کند.
