به گزارش اکوایران، با ورود جنگ روسیه و اوکراین به پنجمین سال خود، توقف مذاکرات و عمیقتر شدن اثر تحریمها، محبوبیت ولادیمیر پوتین در حال کاهش است و شهروندان آشکارا ناامیدی خود را بیان میکنند.
«دیگر بس است»
به نوشته واشینگتن پست، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، با نارضایتی فزایندهای در سرتاسر جامعه روسیه روبهرو است؛ زیرا جنگ علیه اوکراین ادامه یافته، اقتصاد دچار رکود شده و نارضایتی عمومی از محدودیتهای دولتی بر دسترسی به اینترنت افزایش یافته است.
بزرگترین مؤسسه نظرسنجی دولتی روسیه، مرکز تحقیقات افکار عمومی روسیه، روز جمعه اعلام کرد که میزان تأیید عملکرد پوتین به ۶۵.۶ درصد کاهش یافته است. این پایینترین سطح از پیش از آغاز جنگ و کاهشی معادل ۱۲.۲ واحد درصد از ابتدای سال به شمار میرود.
سنجش افکار عمومی واقعی در نظامی اقتدارگرا که مخالفان سیاسی را تبعید، زندانی یا حتی میکشد و در آن انتقاد از جنگ غیرقانونی است، دشوار است؛ اما در مقایسه با محبوبیت تاریخی پوتین که زمانی تا ۸۸ درصد هم رسیده بود، این کاهش در نظرسنجیها، هم نشانه خستگی فزاینده از جنگی است که اکنون وارد پنجمین سال خود شده و هم نشانه خستگی از مذاکراتی که برای پایان آن انجام میشود، اما عمدتاً متوقف ماندهاند؛ آن هم در شرایطی که دولت ترامپ بر روی ایران تمرکز کرده است.
تحریمهای اقتصادی بیش از پیش به اقتصاد روسیه آسیب میرسانند و فشار را مستقیماً بر زندگی مردم وارد میکنند. همچنین تلاش دولت برای محدود کردن دسترسی به اینترنت، با استناد به نگرانیهای امنیتی، جامعهای را خشمگین کرده که مدتها از سطح بالای دیجیتالی شدن برخوردار بود.
یک مقام روس که به دلیل ترس از مجازات نخواست نامش فاش شود، در این رابطه میگوید: «حالوهوای کلی این است که دیگر بس است؛ شما به اندازه کافی جنگیدهاید.» او افزود: «برای همه اینطور به نظر میرسد که این جنگ از جنگ جهانی دوم، جنگ بزرگ میهنی، هم طولانیتر شده است؛ و همزمان ما حتی نمیتوانیم یک منطقه را هم بگیریم.» او به تلاش ناموفق روسیه از زمان تهاجم تمامعیار در ۲۰۲۲ برای تصرف کامل منطقه دونتسک در شرق اوکراین اشاره داشت.
وقتی صدای الیگارشها هم در میآید
در هفتههای اخیر، دولت پوتین با انتقادهای کمسابقه و تند اعضای نخبگان مالی روسیه درباره چگونگی مدیریت اقتصاد روبهرو شده است. بنا بر دادههای روساستات، اداره آمار فدرال روسیه، اقتصاد در دو ماه نخست سال ۱.۸ درصد کوچک شد، زیرا تحریمهای سختتر و نرخ بهره بالا که برای مهار تورم وضع شده بود، همچنان سرمایهگذاری را خفه میکند و باعث شد بدهیهای پرداختنشده تجاری در ماه ژانویه به رکورد ۱۰۹ میلیارد دلار برسد. همزمان، بنا بر گزارش شرکت روسی آکتون اکانتینگ، شمار شرکتهایی که به دولت بدهکار مالیاتی هستند، به ۴۳۹ هزار و ۹۰۰ رسیده است.
تحریمها و هزینههای سنگین نظامی پوتین باعث افزایش شدید تورم شده و بانک مرکزی روسیه را وادار کرده است نرخ بهره را افزایش دهد. (آناستازیا باراشکووا/رویترز)
در مجمع اقتصادیای که اوایل همین ماه در مسکو برگزار شد، تاجران و اقتصاددانان یکی پس از دیگری دولت را بابت اقتصاد در حال انقباض سرزنش کردند. ولادیمیر بوگالیف، رئیس یک شرکت روسی تولید تراکتور، بنا بر ویدئوهای منتشرشده از آن نشست گفت: «افراد در رأس قدرت کاملاً ارتباط خود را با واقعیت موجود در میدان، در اقتصاد، از دست دادهاند.» او افزود کسانی که در موقعیت قدرت قرار دارند، فعالانه در حال «بیاعتبار کردن» خود هستند.
رابرت نیگماتولین، اقتصاددان آکادمی علوم روسیه، در همان نشست گفت روسیه از چین عقب افتاده و تورم بسیار بیشتر از رشد اقتصادی بوده است. او گفت: «ما همه چیز را از دست دادهایم و هنوز هم فقیرترین هستیم. حتی در فقیرترین مناطق چین، درآمدها از فقیرترین مناطق ما بالاتر است.» او ادامه داد: «رشد تولید ناخالص داخلی از ۲۰۱۵ تا امروز، یعنی در ۱۱ سال، حدود ۱.۵ درصد در سال بوده است. میدانید قیمت کالاهای مصرفی چقدر افزایش یافته؟ هفتاد و هفت درصد.» او همچنین افزود: «آیا میتوان در کشوری با چنین رهبریای سرمایهگذاری کرد؟ با این روش نمیشود اقتصاد را اداره کرد.»
آیا محدودیت اینترنت و وضعیت اقتصادی روسیه را به انقلاب بلشویکی دیگری سوق میدهد؟
در همین حال، ویدئویی از ویکتوریا بونیا، اینفلوئنسر شبکههای اجتماعی ساکن موناکو، که در آن علیه محدودیتهای اینترنتی و نیز چگونگی برخورد دولت با دیگر مشکلات مردم عادی سخن گفته بود، بهشدت فراگیر شد و کرملین را وادار کرد پاسخ دهد و تأکید کند که بر روی همه مسائل مطرحشده کار میکند.
گنادی زیوگانوف، رهبر دیرینه حزب کمونیست روسیه، در سخنرانی هفته گذشته خود در پارلمان پا را فراتر گذاشت و هشدار داد اگر مشکلات حل نشود، «فروپاشی اقتصادی اجتنابناپذیر است.» او گفت: «تا پاییز با چیزی مشابه سال ۱۹۱۷ روبهرو خواهیم شد؛» اشارهای به انقلاب بلشویکی.
مردی در حال بررسی تلفن همراه خود در مرکز مسکو، روسیه، در ۱۷ مارس. (رامیل سیتدیکوف/رویترز)
تحریمها و هزینههای سنگین نظامی پوتین، تورم را بهشدت بالا برد و بانک مرکزی را واداشت تا برای خنک کردن اقتصاد، نرخ بهره را به بالای ۲۰ درصد برساند. هرچند بانک مرکزی از آن زمان نرخها را پایین آورده و اکنون به ۱۴.۵ درصد رسیده است، اما اقتصاددانان بهگونهای فزاینده هشدار دادهاند که اقتصاد در معرض «بیش از حد سرد شدن» و رکود قرار دارد.
ماکسیم رشتنیکوف، وزیر توسعه اقتصادی روسیه، این هفته گفت اندوخته روسیه «تا حد زیادی تمام شده است،» درحالیکه پوتین نیز این ماه آشکارا اذعان کرد که اقتصاد با مشکل روبهروست و از بانک مرکزی و دولت خود خواست درباره کند شدن رشد توضیح دهند.
اقتصاد روسیه که بهشدت به درآمد نفت وابسته است، تا حدی از جهش قیمت نفت ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران سود برده است، اما اقتصاددانان میگویند تنها دورهای طولانی و پایدار از قیمتهای بالا میتواند به روسیه اجازه دهد بودجه خود را متعادل کند.
یانیس کلوگه، اقتصاددان مؤسسه آلمانی امور بینالملل و امنیت، در این رابطه گفت: «اکنون اقتصاد روسیه در منطقه گرگومیش شگفتانگیزی قرار دارد؛ میان آثار مثبت احتمالی بسته شدن تنگه هرمز و قیمتهای بالای کالاها و همزمان روند داخلی اقتصاد روسیه که در ماههای اخیر بهطور قابل توجهی بدتر شده است.»
نفت در بیرون از آلمتیِفسک، در جمهوری تاتارستان روسیه، در ژوئن ۲۰۲۳ استخراج میشود. (الکساندر مانزیوک/رویترز)
افزون بر این، افزایش حملات پهپادهای اوکراینی به بنادر و پالایشگاههای روسیه، این کشور را ناچار کرد تا در ماه آپریل تولید نفت خود را روزانه ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار بشکه کاهش دهد؛ موضوعی که به گزارش رویترز ممکن است بخشی از سود بادآورده مورد انتظار مسکو از قیمتهای بالاتر و معافیت موقت تحریمهای نفت روسیه از سوی دونالد ترامپ را از بین ببرد.
یک دانشگاهی روس که روابط نزدیکی با دیپلماتهای ارشد روسیه دارد، میگوید: «مشکلات در حال افزایش است و ما مدتها بود که درباره رسیدن چنین زمانی صحبت میکردیم.»
به گفته تحلیلگران، در شرایطی که شهروندان ناچارند از هزینههای اولیه خود بکاهند و محدودیتهای اینترنتی زندگی روزمره را مختل کرده، شکافهایی در همه بخشهای جامعه پدیدار شده است. تاتیانا استانووایا، پژوهشگر ارشد مرکز کارنگی روسیه-اوراسیا در برلین، گفت: «نارضایتی بسیار شدید است.» او افزود: «جنگ فرسایشی شده و مشکلات مالی وجود دارد، درحالیکه جوانان خوشحال نیستند که از محیط معمول خود در شبکههای اجتماعی جدا شدهاند. هر جا نگاه کنید مشکل هست ... و نمیتوان گفت این وضعیت به کجا خواهد انجامید.» استانووایا ادامه میدهد: «مردم اکنون شجاعانهتر شروع به حرف زدن کردهاند،» اما افزود که احتمالاً مقامات با سرکوب بیشتر پاسخ خواهند داد و هیچ نشانهای وجود ندارد که رژیم در معرض از دست دادن کنترل باشد.
در چنین فضایی، ناامیدی در حال گسترش است، بهویژه درباره محدودیتهای اینترنتی که خاطرات قدرتمند سرکوب شوروی را زنده میکند. تاتیانا، ۵۳ ساله، مدیر یک شرکت راهبردی، که خواست تنها با نام کوچک معرفی شود، گفت: «آدمهایی مثل ما خیلی نگراناند، چون در کشوری به دنیا آمدیم که نمیشد از آن خارج شد.» او افزود: «ما یک بار پشت پرده آهنین زندگی کردهایم و بعد مطمئن بودیم دیگر هرگز تکرار نمیشود؛ اما در واقع تکرار شده است. حالا ما یک پرده آهنین دیجیتال داریم.»
مردم روسیه از چشمانداز ویران اقتصادی میگویند
میخائیل خودورکوفسکی، زمانی ثروتمندترین مرد روسیه و اکنون از چهرههای اصلی اپوزیسیون در لندن، میگوید که موج اولیه میهنپرستی ناشی از جنگ فروکش کرده است. او گفت: «جنگ بیش از حد طول کشیده و هیچ تغییر روشنی وجود ندارد. اینکه سه روستا را بردهاند یا باختهاند، چندان کمکی نمیکند.»
برای برخی در روسیه، تصمیمِ ظاهراً دلبخواهیِ ترامپ برای ورود به جنگ علیه ایران، توجیهی برای جنگ انتخابی خود پوتین علیه اوکراین فراهم کرده و ممکن است کرملین را به سرسختی بیشتر در پیگیری اهداف نظامیاش، بهویژه تصرف دونتسک، تشویق کند. یک بازرگان اهل مسکو که او هم به دلیل ترس از مجازات نخواست نامش فاش شود، گفت: «همه باور دارند که جنگ در خلیج فارس به روسیه و پوتین فرصت میدهد تا مدت بیشتری را علیه اوکراین بجنگند و قلمرو بیشتری بگیرند.» او افزود: «هیچکس نمیداند جنگ چقدر طول خواهد کشید و از سوی دیگر مردم بیش از پیش میترسند که دولت چیزهای بیشتری را از آنها بگیرد.»
ایرینا، ۴۶ ساله، مدیر فروش که او نیز خواست فقط با نام کوچک معرفی شود، گفت: «از دید کسبوکار میبینم اوضاع کاملاً آشفته است: فروش کاهش یافته، مردم پول کمتری دارند، افراد بسیار کمتری در مراکز خرید هستند، قیمتها دو برابر شدهاند و البته برای میوه و سبزیجات سه برابر شدهاند.» او افزود: «قبوض خدمات عمومی بالا رفته و مالیاتها هم افزایش یافتهاند.»
ایگور، ۱۹ ساله و دانشجو، از یأس رو به رشد سخن گفت. او که خواست تنها با نام کوچک معرفی شود، گفت: «بهطور کلی، من و کسانی که میشناسم احساس کامل بیامیدی داریم؛ احساسی که نمیشود کاری درباره آن کرد.» او افزود: «همه میخواهند بروند، اما بیشترشان چنین امکانی ندارند. هیچکس نمیخواهد آیندهاش را به این کشور گره بزند. زندگی اینجا دشوار، گران و تاریک است.»
مبارزه روسیه پوتینی با «ایدههای خطرناک غربی»
در رابطه با همین موضوع خبرگزاری سیانان مینویسد: قطعهای پیدرپی اینترنت در شهرهای روسیه اعصاب شهروندان عادی را خرد کرده و واکنش آشکار علیه رئیسجمهور روسیه، ولادیمیر پوتین، در حال پدیدار شدن است. روسیه درد اقتصادی زمان جنگ را تحمل کرده، درحالیکه دستگاههای امنیتی آن اعتراضها را مهار کردهاند. همچنین درگیری در خاورمیانه از راه افزایش قیمت نفت، تقویت غیرمنتظرهای برای تلاش جنگی روسیه فراهم کرده است.
با اینحال، اکنون به نظر میرسد دستگاه سرکوبگر دولتی روسیه وارد مرحلهای پرشتاب شده است. در هفتههای اخیر، نهادهای مجری قانون موج تازهای از بازداشتها و یورشهای سیاسی پرسروصدا را آغاز کردهاند. همزمان، دولت روسیه در حال زنده کردن اشباح گذشته شوروی است. روسیه زیر رهبری پوتین مدتهاست با آنچه ایدههای خطرناک غربی میداند دشمنی دارد و رهبر کرملین خود را مدافع ارزشهای سنتی معرفی میکند.
لوگوی «اکسمو»، بزرگترین ناشر روسیه، بر فراز ساختمان دفتر مرکزی این انتشارات در مسکو در ۲۱ آوریل قرار دارد. (ایگور ایوانکو/خبرگزاری فرانسه/گتی ایمجز)
اوایل همین ماه، پلیس به دفاتر نوایا گازتا، روزنامه مستقل روسیه که یکی از بنیانگذارانش در سال ۲۰۲۱ جایزه صلح نوبل را برد، یورش برد. خبرگزاری دولتی ریانووستی به نقل از وزارت کشور گفت روزنامهنگار اولگ رولدوگین برای بازجویی در ارتباط با پروندهای کیفری درباره سوءاستفاده غیرقانونی ادعایی از دادههای شخصی بازداشت شده است. رولدوگین پیش از جلسه رسیدگی اتهام را رد کرد. اثر ارعابآمیز این پرونده روشن است.
نوایا گازتا پس از تهاجم ۲۰۲۲ به اوکراین مجبور شد نسخه چاپی خود را تعطیل کند، اما همچنان بهصورت آنلاین منتشر میشود؛ این یورش، بقایای مطبوعات آزاد روسیه را بیش از پیش به محاق میراند.
مبارزه دولت روسیه با شبکههای اجتماعی محبوب و بازگشت به شوروی
بهاشتراکگذاری اخبار مستقل در روسیه از پیش نیز دشوار بود. دولت شبکههای اجتماعی محبوبی مانند فیسبوک و اینستاگرام را ممنوع کرده و در تلاش است پیامرسانی تحت کنترل دولت به نام MAX را به درگاه پیشفرض خدمات دیجیتال برای مردم تبدیل کند. یورش به نوایا گازتا نیز در همان روزی انجام شد که دیوان عالی روسیه سازمان تاریخی حقوق بشری مموریال را «افراطی» اعلام کرد.
فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، در بیانیهای گفت که این تصمیم «عملاً فعالیت انتقادی حقوق بشری در روسیه را جرمانگاری میکند.»
مجسمه فلیکس ژرژینسکی پس از شکست تلاش کودتا در ۲۲ اوت ۱۹۹۱ در مسکو، اتحاد جماهیر شوروی، پایین کشیده میشود. (آساهی شیمبون/گتی ایمجز)
درحالیکه حمله به مطبوعات ادامه دارد، مقامها همچنین نمادهای قدیمی سرکوب سیاسی را زنده میکنند. چند روز پیش، آکادمی افاسبی روسیه، جایی که پوتین برای مأمور شدن در کاگب آموزش دید، به افتخار فلیکس ژرژینسکی، بنیانگذار مخوف پلیس مخفی شوروی، تغییر نام یافت. سرنگونی مجسمه ژرژینسکی در برابر مقر کاگب در سال ۱۹۹۱ یکی از اقدامات نمادینی بود که پایان اتحاد شوروی را رقم زد؛ اما مقامهای روسیه اکنون گویا مصمماند تا گذشته تاریک و تمامیتخواه کشور را در آغوش بگیرند.
رویترز روز پنجشنبه گزارش داد سفارتخانههای لهستان، استونی، لیتوانی و لتونی پس از برچیده شدن مجموعه یادبودی در شهر تومسک سیبری که به قربانیان پلیس مخفی شوروی اختصاص داشت، به وزارت خارجه روسیه اعتراض کردند. همچنین اوایل همین ماه، روسیه با نصب نمایشگاهی که برخی مفسران آن را بیاحترامی به یادمان کاتین دانستند، خشمها را برانگیخت؛ مکانی که محل اعدام دستهجمعی اسرای جنگی لهستانی به دست شوروی در سال ۱۹۴۰ بود.
اما اگر دولت روسیه در حال زنده کردن اشباح گذشته شوروی است و زندگی مردم عادی روسیه را بسیار دشوارتر میکند، خود پوتین بیاعتنایی آشکاری را نشان میدهد. پوتین روز پنجشنبه سکوت خود را درباره قطعهای پیدرپی اینترنت که اوایل مارس پایتخت کشور را نیز دربر گرفت، شکست. او گفت: «نمیتوانم اشاره نکنم به چیزی که مردم در شهرهای بزرگ نیز با آن روبهرو میشوند؛ نادر است، اما متأسفانه رخ میدهد. منظورم برخی مشکلات و قطعیهای اینترنت در کلانشهرهاست.»
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، برای یک نشست در مسکو، روسیه، روز چهارشنبه وارد میشود. (ماکسیم شیپنکوف/پول/رویترز)
پوتین گفت این اختلالات نامحبوب اینترنتی که تجارت الکترونیک را مختل کرده و بسیاری از اپلیکیشنها و خدمات الکترونیکی را از دسترس خارج کرده است، «به اقدامات عملیاتی برای جلوگیری از حملات تروریستی مربوط میشود؛» اما او همچنین تلویحاً گفت که نیاز مردم به دانستن محدود است. به گفته او: «اطلاعرسانی گسترده عمومی از پیش میتواند به روند عملیاتی آسیب بزند، زیرا مجرمان هم بالاخره همه چیز را میشنوند و میبینند.» او همچنین افزود: «و البته اگر اطلاعات به دست آنها برسد، رفتار مجرمانه و نقشههای مجرمانه خود را تنظیم خواهند کرد.»
به بیان دیگر، زندگی در زمان جنگ یعنی تحمل مقداری دشواری؛ و گسترش و تعمیق سرکوب زندگی مدنی از سوی نهادهای امنیتی روسیه، نشانهای از فروکش کردن ندارد.
